V CSK 234/13

Sygn. akt V CSK 234/13
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 26 marca 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Teresa Bielska-Sobkowicz (przewodniczący)
‎
SSN Marian Kocon (sprawozdawca)
‎
SSN Grzegorz Misiurek
Protokolant Izabella Janke
w sprawie z powództwa J. K.
‎
przeciwko Skarbowi Państwa - Szefowi […]
‎
o zapłatę,
‎
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 26 marca 2014 r.,
‎
skargi kasacyjnej powoda i strony pozwanej
od wyroku Sądu Apelacyjnego […]
‎
z dnia 24 stycznia 2013 r.,
uchyla zaskarżony wyrok, a także wyrok Sądu Okręgowego w  W. z dnia 26 czerwca 2012 r. i znosi dotychczasowe postępowanie oraz przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w  W. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Powód, w sprawie o wartości przedmiotu sporu wynoszącej ponad 400 000 zł, dochodził od Skarbu Państwa - Szefa […]  podwyższenia renty z tytułu zwiększonych potrzeb, ustalonej ugodą pozasądową, a także zasądzenia renty z tytułu całkowitej utraty zdolności do zarobkowania. Sąd  Okręgowy wyrokiem z dnia 26 czerwca 2012 r. jedynie częściowo uwzględnił to powództwo, a Sąd Apelacyjny wyrokiem z  dnia 24 stycznia 2013 r. oddalił apelacje obu stron.
Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargi kasacyjne wniosły obie strony.
Powód zarzucił naruszenie art. 328 § 2 k.p.c., art. 444 § 2, 907 § 2 k.c., i wniósł o uchylenie tego wyroku w części oddalającej jego apelację.
Pozwany natomiast zarzucił naruszenie art. 67 § 2 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa (jedn. tekst:  Dz.U.2013.1150., zwanej dalej: „u.p.g.s.p."), skutkujące nieważnością postępowania przed Sądami obu instancji wobec braku należytego umocowania w rozumieniu art. 379 pkt 2
in fine
k.p.c., i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Pozwany w postępowaniu przed Sądami pierwszej i drugiej instancji reprezentowany był przez radcę prawnego działającego na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez organ
stationis fisci.
Zgodnie z art. 67 § 2 zdanie drugie k.p.c. czynności procesowe za Skarb Państwa podejmuje Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa w zakresie określonym odrębną ustawą - to jest ustawą z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 stycznia 2013 r., IV CSK 403/12 (nie publ.) zauważył, że wykładnia przepisów ustawy o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa powinna uwzględniać, iż art. 67 § 2 zdanie drugie k.p.c. przewiduje wyjątek od ogólnej zasady, podług której za Skarb Państwa podejmuje czynności procesowe organ państwowej jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, lub organ jednostki nadrzędnej. Wychodząc z tego założenia uznał, że art. 67 § 2 zdanie drugie k.p.c. daje podstawę do przyjęcia, iż w przypadkach określonych w ustawie o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa - m. in. w art. 8 ust. 1 - obligatoryjne zastępstwo procesowe Skarbu Państwa może być wykonywane wyłącznie przez Prokuratorię Generalną. Dodał, że za wnioskiem takim przemawiają także względy celowościowo-funkcjonalne. Powołując Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa i przekazując do jej kompetencji pewne kategorie spraw, ustawodawca dążył bez wątpienia do stworzenia profesjonalnego i scentralizowanego zastępstwa procesowego Skarbu Państwa, w miejsce zastępstwa wykonywanego przez państwowe jednostki organizacyjne.
Przyjęcie możliwości wykonywania zastępstwa procesowego alternatywnie przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa lub państwową jednostkę organizacyjną w oczywisty sposób przeczyłoby zadaniom, jakie spełniać ma  ta regulacja.
Pogląd wraz z przytoczonym jego uzasadnieniem, że obligatoryjne zastępstwo procesowe Skarbu Państwa może być wykonywane wyłącznie przez Prokuratorię Generalną podziela skład Sądu Najwyższego orzekający w niniejszej sprawie.
Za powyższym poglądem przemawia także art. 15 ust. 1 ustawy o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa stanowiący, że czynności zastępstwa procesowego przed sądami wykonują wyłącznie radcowie Prokuratorii Generalnej. Jedyne wyjątki dotyczą Prezesa i wiceprezesów (art. 15 ust. 2 u.p.g.s.p.), a także  pełnomocników ustanowionych przez Prokuratorię Generalną na podstawie art. 17 ustawy o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa. Przepis art. 15 ust. 1 ustawy o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa w powiązaniu z art. 8 ust. 1 bądź 4 ust. 1 pkt. 1 tej ustawy wyłącza bowiem w sposób jednoznaczny możliwość wykonywania zastępstwa procesowego przez organ
stationis fisci
- w tym przez ustanowionego przez ten organ pełnomocnika - w sprawach, w których zastępstwo procesowe Skarbu Państwa wykonywane przez Prokuratorię Generalną ma charakter obligatoryjny.
Pojęcie braku należytego umocowania, którym posługuje się art. 379 pkt 2
in  fine
k.p.c., obejmuje kilka różnych sytuacji. Nie ulega wątpliwości, że tym zakresem objęte są także sytuacje, w których pełnomocnictwo procesowe udzielane jest przez organ państwowej jednostki organizacyjnej działający w postępowaniu za Skarb Państwa z naruszeniem art. 67 § 2 zdania drugiego k.p.c. Osoba, która dokonuje w takiej sytuacji czynności procesowe za Skarb Państwa powołując się na udzielenie jej pełnomocnictwa przez
statio fisci,
działa bez „należytego umocowania".
Ustawa o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa przewiduje w art. 8 ust. 1 obligatoryjne zastępstwo procesowe przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa wykonuje zastępstwo procesowe Skarbu Państwa w sprawach, które należą w pierwszej instancji do właściwości sądów okręgowych. Ze względu na wartość przedmiotu sporu rozpoznawana sprawa należała do właściwości sądu okręgowego (art. 17 pkt 4 k.p.c.). Pozwany zatem powinien być zastępowany przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa zarówno w postępowaniu w pierwszej, jak i w drugiej instancji. Działający w tych instancjach pełnomocnik na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez organ
stationis fisci
nie mógł być zatem pełnomocnikiem w tym postępowaniu. Z tego względu postępowanie to było dotknięte nieważnością na podstawie art. 379 pkt 2 k.p.c. (por. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2008 r., III CZP 154/07, OSNC 2008, Nr 12, poz. 133).
Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku.