V CSK 233/09
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia powoda, spółki "X.R.B." GmbH w M., o zapłatę od Gminy W. kwoty 6 127 450,78 zł lub 1 700 888,35 euro, stanowiącej równowartość kaucji ubezpieczeniowej wypłaconej pozwanej z umowy gwarancji ubezpieczeniowej. Powód sfinansował wystawienie tej gwarancji przez "T.U.A.P." S.A. dla konsorcjum wykonawczego, które zawarło umowę z Gminą W. na rozbudowę sieci kanalizacyjnej. Po odstąpieniu przez wykonawcę od umowy, a następnie przez Gminę, Gmina zrealizowała gwarancję, a powód zwrócił gwarantowi wypłaconą kwotę. Sądy niższych instancji oddaliły powództwo, uznając, że powód nie miał bezpośredniego stosunku prawnego z Gminą, a gwarancja miała charakter abstrakcyjny i samodzielny. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną powoda. Potwierdził, że realizacja gwarancji przez beneficjenta nie stanowi czynu niedozwolonego wobec podmiotu trzeciego, a powództwo oparte na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 k.c.) było bezzasadne, ponieważ Gmina nie wzbogaciła się kosztem powoda, lecz gwaranta. Sąd podkreślił, że rozliczenia powinny nastąpić między stronami stosunku podstawowego lub między gwarantem a zleceniodawcą gwarancji, a powód nie wykazał podstawy prawnej swojego roszczenia.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja charakteru prawnego gwarancji ubezpieczeniowych, zasady odpowiedzialności w przypadku realizacji gwarancji, brak możliwości dochodzenia roszczeń przez podmioty trzecie na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu w sytuacji braku bezpośredniego stosunku prawnego.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji finansowania gwarancji przez podmiot trzeci i realizacji jej przez beneficjenta. Kluczowe jest ustalenie charakteru prawnego umowy gwarancji (abstrakcyjny/nieakcesoryjny) oraz brak bezpośredniego stosunku prawnego między stronami.
Zagadnienia prawne (4)
Czy realizacja gwarancji ubezpieczeniowej przez beneficjenta, mimo braku materialnoprawnych podstaw w stosunku podstawowym, stanowi czyn niedozwolony wobec podmiotu trzeciego, który sfinansował wystawienie gwarancji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, realizacja gwarancji przez beneficjenta nie stanowi czynu niedozwolonego wobec podmiotu trzeciego, który nie jest stroną stosunku podstawowego ani umowy gwarancji.
Uzasadnienie
Działanie beneficjenta gwarancji polegające na zgłoszeniu żądania wypłaty sumy gwarancyjnej, nawet jeśli brak jest materialnoprawnych podstaw w stosunku podstawowym, może naruszać jedynie postanowienia umowy łączącej go z wykonawcą lub gwarantem, ale nie narusza obowiązku powszechnego ciążącego na każdym podmiocie prawa. W związku z tym nie może być uznane za czyn sprzeczny z prawem lub zasadami współżycia społecznego w rozumieniu art. 415 k.c.
Czy podmiot trzeci, który sfinansował wystawienie gwarancji ubezpieczeniowej, może dochodzić zwrotu zapłaconej kwoty od beneficjenta gwarancji na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 k.c.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli nie istnieje bezpośredni stosunek prawny między tym podmiotem a beneficjentem, a świadczenie zostało spełnione przez gwaranta.
Uzasadnienie
Powód nie wykazał, aby pozwana Gmina otrzymała korzyść majątkową kosztem powoda. Gmina otrzymała świadczenie od gwaranta, który spełnił samodzielne i abstrakcyjne zobowiązanie z umowy gwarancji. Rozliczenie korzyści majątkowej powinno nastąpić między stronami stosunku podstawowego lub między gwarantem a zleceniodawcą gwarancji. Powód nie wykazał podstawy prawnej swojego roszczenia wobec Gminy.
Jaki jest charakter prawny umowy gwarancji ubezpieczeniowej i czy zobowiązanie gwaranta jest akcesoryjne wobec stosunku podstawowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Umowa gwarancji ubezpieczeniowej, zwłaszcza gdy jest płatna na pierwsze żądanie i bezwarunkowa, ma charakter abstrakcyjny i nieakcesoryjny. Zobowiązanie gwaranta jest samodzielne.
Uzasadnienie
Przepisy prawa nie regulują szczegółowo umowy gwarancji ubezpieczeniowej, która jest kształtowana wolą stron. Użycie sformułowań o płatności na pierwsze żądanie i bezwarunkowości nadaje jej cechy zobowiązania abstrakcyjnego. Zobowiązanie gwaranta nie jest akcesoryjne, jego istnienie i zakres nie zależy od stosunku podstawowego.
Czy przepisy Prawa zamówień publicznych dotyczące zabezpieczenia wykonania umowy wpływają na charakter prawny umowy gwarancji ubezpieczeniowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepisy te kształtują obowiązki zamawiającego wobec wykonawcy w ramach stosunku podstawowego, ale nie wykluczają możliwości złożenia gwarancji o charakterze abstrakcyjnym i nieakcesoryjnym.
Uzasadnienie
Prawo zamówień publicznych określa cel i formy zabezpieczenia, ale nie zawiera odmiennej regulacji prawnej dotyczącej treści umowy gwarancji ubezpieczeniowej, która wykluczałaby jej abstrakcyjny i nieakcesoryjny charakter.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| "X.R.B." GmbH w M. | spółka | powód |
| Gmina W. | instytucja | pozwana |
Przepisy (10)
Główne
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący bezpodstawnego wzbogacenia, który nie znalazł zastosowania w sprawie z uwagi na brak wzbogacenia pozwanej kosztem powoda.
Pomocnicze
k.c. art. 415
Kodeks cywilny
Niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania może stanowić czyn niedozwolony (art. 415 k.c.) tylko wtedy, gdy narusza obowiązek powszechny, ciążący na każdym.
k.c. art. 361 § § 1
Kodeks cywilny
Reguluje odpowiedzialność odszkodowawczą, w tym związek przyczynowy.
k.c. art. 353 § 1
Kodeks cywilny
Zasada swobody umów.
k.c. art. 640
Kodeks cywilny
Nie ma zastosowania do umowy o roboty budowlane w kontekście odstąpienia od umowy z powodu braku współpracy zamawiającego.
k.c. art. 656 § § 1
Kodeks cywilny
Stosowanie przepisów o umowie o dzieło do umowy o roboty budowlane.
Pr.z.p. art. 147 § ust. 1
Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych
Zamawiający może żądać od wykonawcy zabezpieczenia należytego wykonania umowy.
Pr.z.p. art. 147 § ust. 2
Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych
Zabezpieczenie służy pokryciu roszczeń z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy.
Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej art. 3 § ust. 3
Gwarancje ubezpieczeniowe jako czynności ubezpieczeniowe.
Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej art. 12a § pkt 2
Ogólne warunki ubezpieczenia określają warunki zmiany sumy gwarancyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak bezpośredniego stosunku prawnego między powodem a pozwaną Gminą. • Gwarancja ubezpieczeniowa ma charakter abstrakcyjny i samodzielny, niezależny od stosunku podstawowego. • Realizacja gwarancji przez beneficjenta nie stanowi czynu niedozwolonego wobec podmiotu trzeciego. • Powód nie wykazał wzbogacenia pozwanej kosztem powoda. • Rozliczenia powinny nastąpić między stronami stosunku podstawowego lub między gwarantem a zleceniodawcą gwarancji.
Odrzucone argumenty
Roszczenie o zwrot kaucji ubezpieczeniowej na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 k.c.). • Naruszenie przepisów o zamówieniach publicznych (art. 147 ust. 2 Pr.z.p.) w związku z realizacją gwarancji po odstąpieniu od umowy. • Naruszenie przepisów o odpowiedzialności deliktowej (art. 415 k.c.).
Godne uwagi sformułowania
W razie zapłaty przez gwaranta gwarantariuszowi sumy gwarancyjnej, mimo braku uzasadnienia materialnoprawnego w stosunku podstawowym, rozliczenie korzyści majątkowej następuje między stronami tego stosunku. • Zobowiązanie gwaranta z umowy gwarancji ubezpieczeniowej nie jest zobowiązaniem akcesoryjnym; ma charakter zobowiązania samodzielnego. • Działanie pozwanej nie może być uznane za czyn sprzeczny z prawem bądź zasadami współżycia społecznego, co jest warunkiem koniecznym konstruowania odpowiedzialności odszkodowawczej na podstawie art. 415 k.c.
Skład orzekający
Irena Gromska-Szuster
przewodniczący
Wojciech Katner
członek
Dariusz Dończyk
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja charakteru prawnego gwarancji ubezpieczeniowych, zasady odpowiedzialności w przypadku realizacji gwarancji, brak możliwości dochodzenia roszczeń przez podmioty trzecie na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu w sytuacji braku bezpośredniego stosunku prawnego."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji finansowania gwarancji przez podmiot trzeci i realizacji jej przez beneficjenta. Kluczowe jest ustalenie charakteru prawnego umowy gwarancji (abstrakcyjny/nieakcesoryjny) oraz brak bezpośredniego stosunku prawnego między stronami.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy złożonej relacji między gwarancją ubezpieczeniową, umową o roboty budowlane i prawem zamówień publicznych, a także kwestii odpowiedzialności podmiotów trzecich. Jest to interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie zobowiązań i zamówień publicznych.
“Czy sfinansowanie gwarancji ubezpieczeniowej daje prawo do odzyskania pieniędzy od beneficjenta? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 6 127 450,78 PLN
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.