V CSK 186/07
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła roszczenia Aeroklubu o naprawienie szkód górniczych na terenie lotniska, które miały być spowodowane działalnością kopalni Holdingowi Węglowemu S.A. Po wieloletnim postępowaniu, które obejmowało kilkukrotne rozpoznanie sprawy przez sądy niższych instancji i interwencje Sądu Najwyższego, kluczowe stało się ustalenie właściwego prawa materialnego oraz terminu do dochodzenia roszczeń. Sąd Najwyższy w wyroku z 2007 r. oddalił skargę kasacyjną Aeroklubu, podzielając stanowisko sądów niższych instancji, że roszczenie o naprawienie szkód górniczych, powstałych przed wejściem w życie ustawy Prawo geologiczne i górnicze z 1994 r., podlegało przepisom dekretu z 1953 r. Prawo górnicze. Zgodnie z art. 73 tego dekretu, roszczenia te nie mogły być dochodzone po upływie trzech lat od ujawnienia się szkody, co zostało uznane za termin zawity prawa materialnego. Sąd Najwyższy stwierdził, że szkody ujawniły się już w latach 60. XX wieku, a przed 1988 r. przekraczały dopuszczalne normy, co oznaczało, że termin do dochodzenia roszczeń upłynął. Sąd odrzucił argumenty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania, błędnej wykładni przepisów o terminie zawitym, uznania za bezprzedmiotowe przywrócenia stanu poprzedniego oraz zarzutu naruszenia art. 5 k.c. przez podniesienie zarzutu wygaśnięcia roszczenia. Podkreślono, że zarzut naruszenia art. 5 k.c. nie mógł być uwzględniony z urzędu, a powód nie wykazał wystąpienia szczególnych okoliczności uzasadniających jego zastosowanie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących szkód górniczych, terminów zawitych w prawie górniczym i cywilnym, a także zasad stosowania prawa materialnego w czasie.
Dotyczy specyficznej sytuacji szkód górniczych i przepisów obowiązujących w określonym czasie. Interpretacja art. 5 k.c. w kontekście zarzutów podnoszonych w skardze kasacyjnej.
Zagadnienia prawne (4)
Czy na podstawie przepisów ustawy Prawo geologiczne i górnicze z 1994 r. wieczysty użytkownik nieruchomości może domagać się od zakładu górniczego naprawienia szkody wyrządzonej ruchem tego zakładu, jeżeli w przeszłości inny uprawniony do tej nieruchomości uzyskał naprawienie szkody w drodze budownictwa zastępczego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy w wyroku z 1995 r. przejął sprawę do rozpoznania i uchylił wyrok Sądu Wojewódzkiego, wskazując na potrzebę ustaleń faktycznych. W późniejszym orzeczeniu z 2007 r. Sąd Najwyższy rozstrzygnął, że do szkód powstałych przed wejściem w życie ustawy Prawo geologiczne i górnicze z 1994 r. mają zastosowanie przepisy dekretu z 1953 r. Prawo górnicze.
Uzasadnienie
Kluczowe było ustalenie, które przepisy prawa materialnego (dekret z 1953 r. czy ustawa z 1994 r.) mają zastosowanie do roszczeń o naprawienie szkód górniczych ujawnionych przed wejściem w życie nowej ustawy. Sąd Najwyższy uznał, że przepisy ustawy z 1994 r. regulują jedynie tryb postępowania, a nie materialnoprawne przesłanki dochodzenia roszczeń, które należy oceniać według przepisów obowiązujących w czasie powstania szkody.
Czy trzyletni termin określony w art. 73 dekretu z 1953 r. Prawo górnicze jest terminem zawitym prawa materialnego, którego upływ powoduje wygaśnięcie roszczenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, Sąd Najwyższy uznał, że termin ten jest terminem zawitym prawa materialnego.
Uzasadnienie
Ustawowa konsekwencja uchybienia terminowi zawitemu polega na pozbawieniu możności późniejszego dochodzenia roszczenia, co prowadzi do wygaśnięcia prawa podmiotowego. Sąd odwołał się do podobnych konstrukcji w Kodeksie cywilnym i przepisach wprowadzających KC, podkreślając, że art. XIII przepisów wprowadzających KC nie ma zastosowania do terminów przewidzianych w aktach późniejszych niż KC.
Czy podniesienie zarzutu wygaśnięcia prawa dochodzenia roszczenia przez pozwanego, który jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.), może być uwzględnione z urzędu przez sąd?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie może uwzględnić zarzutu naruszenia art. 5 k.c. z urzędu.
Uzasadnienie
Zastosowanie konstrukcji nadużycia prawa podmiotowego wymaga wykazania przez stronę dochodzącą jego zastosowania szczególnych okoliczności. Strona powodowa powinna podnieść zarzut stosownej treści w toku postępowania i udowodnić swoje twierdzenia. Działanie sądu z urzędu w tym zakresie jest niedopuszczalne.
Czy naprawienie szkody jednemu z użytkowników lotniska pozbawia innego współużytkownika prawa do żądania odszkodowania za szkody górnicze?
Odpowiedź sądu
Nie, wynagrodzenie szkody jednemu z użytkowników nie pozbawia innego współużytkownika prawa do żądania odszkodowania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy w wyroku z 1995 r. wskazał, że jeśli Aeroklub był współużytkownikiem lotniska i nie uczestniczył w postępowaniu administracyjnym, w którym przyznano naprawienie szkody innemu użytkownikowi, to nie pozbawiało go to prawa do żądania własnego odszkodowania.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Aeroklub […] | inne | powód |
| Holding Węglowy Spółka Akcyjna | spółka | pozwany |
Przepisy (11)
Główne
dekret z 1953 Prawo górnicze art. 73
Dekret z dnia 6 maja 1953 r. – Prawo górnicze
Określa trzyletni termin zawity do dochodzenia roszczeń z tytułu szkody górniczej, liczony od ujawnienia się szkody.
k.p.c. art. 39814
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
dekret z 1953 Prawo górnicze art. 55
Dekret z dnia 6 maja 1953 r. – Prawo górnicze
Dotyczy sposobu naprawienia szkody (przywrócenie do stanu poprzedniego).
Pr. g. i g. art. 149
Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. – Prawo geologiczne i górnicze
Reguluje kwestie intertemporalne, ale nie określa materialnoprawnych przesłanek dochodzenia roszczeń o szkody górnicze ujawnione przed wejściem w życie ustawy.
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Dotyczy zasad współżycia społecznego i możliwości uwzględnienia zarzutu nadużycia prawa podmiotowego.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Dotyczy rozkładu ciężaru dowodu.
k.p.c. art. 321
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy związania sądu żądaniem stron.
k.p.c. art. 3983 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa podstawy skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 98 § 1 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zasad orzekania o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 39821
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 391 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Roszczenie o naprawienie szkód górniczych wygasło z powodu upływu trzyletniego terminu zawitego określonego w art. 73 dekretu z 1953 r. Prawo górnicze. • Szkody ujawniły się w latach 60. XX wieku, a przed 1988 r. przekraczały dopuszczalne normy, co oznacza, że termin do dochodzenia roszczeń upłynął. • Zastosowanie konstrukcji nadużycia prawa podmiotowego (art. 5 k.c.) wymaga wykazania szczególnych okoliczności przez stronę powodową i nie może być uwzględnione z urzędu.
Odrzucone argumenty
Skarżący kwestionował uznanie terminu z art. 73 dekretu z 1953 r. za termin zawity. • Skarżący zarzucał naruszenie art. 55 dekretu z 1953 r. i uznanie za bezprzedmiotowe przywrócenia stanu poprzedniego. • Skarżący podnosił, że zarzut przedawnienia jest sprzeczny z art. 5 k.c. • Skarżący zarzucał sprzeczne z art. 6 k.c. rozłożenie ciężaru dowodu co do ujawnienia się szkody. • Skarżący zarzucał błędną wykładnię art. 149 Pr. g. i g. i stosowanie przepisów ustawy Prawo geologiczne i górnicze zamiennie z przepisami dekretu z 1953 r.
Godne uwagi sformułowania
"Kierując się tym wyborem prawa właściwego sądy obu instancji jako zasadniczą przyczynę oddalenia powództwa przyjęły wygaśnięcie roszczenia z mocy art. 73 dekretu z 1953 r. Prawo górnicze." • "Według brzmienia art. 73 dekretu (...) roszczenia z tytułu szkody górniczej nie mogą być dochodzone po upływie trzech lat od ujawnienia się szkody." • "Za uznaniem tego okresu za termin zawity prawa materialnego przemawia ustawowa konsekwencja jego uchybienia w postaci pozbawienia możności późniejszego dochodzenia roszczenia z tego tytułu." • "Dlatego nie zasługuje na uwzględnienie zarzut nadużycia prawa przez pozwanego, zgłoszony dopiero w skardze kasacyjnej."
Skład orzekający
Hubert Wrzeszcz
przewodniczący
Krzysztof Strzelczyk
sprawozdawca
Kazimierz Zawada
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących szkód górniczych, terminów zawitych w prawie górniczym i cywilnym, a także zasad stosowania prawa materialnego w czasie."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji szkód górniczych i przepisów obowiązujących w określonym czasie. Interpretacja art. 5 k.c. w kontekście zarzutów podnoszonych w skardze kasacyjnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje złożoność postępowań dotyczących szkód górniczych i znaczenie terminów prawnych, a także długotrwałość procesów sądowych w Polsce.
“Szkody górnicze: Czy trzyletni termin zawity oznacza koniec drogi dla poszkodowanych?”
Sektor
budownictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.