V CSK 123/12
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa Z.W. o ochronę dóbr osobistych przeciwko Gminie M., w którym powódka domagała się usunięcia z uchwał Rady Gminy krytyki pod jej adresem, powiadomienia Wojewody oraz nakazania Wójtowi odczytania oświadczenia o przeprosinach i zasądzenia zadośćuczynienia. Sądy niższych instancji oddaliły powództwo, uznając, że wypowiedzi Wójta i Rady Gminy, choć krytyczne, były prawdziwe i mieściły się w granicach dozwolonej krytyki oraz obrony uzasadnionego interesu. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną Rzecznika Praw Obywatelskich, uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej ochrony dóbr osobistych. Sąd Najwyższy podkreślił, że ocena bezprawności naruszenia dóbr osobistych wymaga uwzględnienia całokształtu okoliczności, w tym miejsca, formy, czasu, celu i kontekstu działań organów władzy publicznej. Zwrócono uwagę na konstytucyjne prawo do składania skarg i zakaz narażania skarżącego na uszczerbek z tego tytułu. Sąd Najwyższy uznał, że sądy niższych instancji błędnie zinterpretowały art. 24 § 1 k.c., nie uwzględniając w wystarczającym stopniu zasad współżycia społecznego i gwarancji ochrony dóbr osobistych. Wskazano, że nawet prawdziwość wypowiedzi nie wyłącza bezprawności, jeśli narusza ona zasady współżycia społecznego lub nie służy uzasadnionemu celowi. Sprawa została przekazana Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie granic dopuszczalnej krytyki przez organy władzy publicznej wobec obywateli, zwłaszcza w kontekście rozpatrywania skarg. Wyjaśnienie pojęcia bezprawności naruszenia dóbr osobistych i roli prawdy w ocenie tych naruszeń. Właściwość sądu powszechnego w sprawach o ochronę dóbr osobistych obywateli w relacji z organami samorządu.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji konfliktu między mieszkańcem a organami gminy oraz oceny wypowiedzi w ramach procedury administracyjnej. Interpretacja zasad współżycia społecznego może być zróżnicowana.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wypowiedzi organów gminy, zawarte w uzasadnieniach uchwał i wystąpieniach publicznych, które oceniają osobę skarżącą (w tym jej stan zdrowia i zachowanie), mogą stanowić naruszenie dóbr osobistych, nawet jeśli są prawdziwe?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wypowiedzi organów gminy oceniające osobę skarżącą mogą naruszać dobra osobiste, nawet jeśli są prawdziwe, jeśli nie mieszczą się w granicach prawnych i zasad współżycia społecznego, a ich ujawnienie nie służy uzasadnionemu celowi.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że ocena bezprawności naruszenia dóbr osobistych wymaga uwzględnienia całokształtu okoliczności, miejsca, formy, czasu, celu i kontekstu. Prawdziwość wypowiedzi nie wyłącza bezprawności, jeśli narusza ona zasady współżycia społecznego lub nie służy uzasadnionemu celowi. Organy władzy publicznej muszą działać w sposób budzący zaufanie i szanować godność obywateli, zwłaszcza w kontekście rozpatrywania skarg.
Czy sąd powszechny jest właściwy do oceny naruszenia dóbr osobistych skarżącego przez organ samorządu terytorialnego w kontekście rozpatrywania skargi, w tym oceny zgodności z prawem zawiadomienia o sposobie załatwienia skargi?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd powszechny jest właściwy do oceny naruszenia dóbr osobistych skarżącego przez organ samorządu terytorialnego, nawet jeśli dotyczy to czynności związanych z rozpatrywaniem skargi. Zawiadomienie o sposobie załatwienia skargi nie jest decyzją administracyjną podlegającą zaskarżeniu do sądu administracyjnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że zawiadomienie o sposobie załatwienia skargi nie jest decyzją administracyjną, a przekroczenie zakresu uprawnień przez organ naruszające dobra osobiste skarżącego podlega ocenie sądu powszechnego.
Czy prawdziwość twierdzeń zawartych w uchwałach Rady Gminy i wypowiedziach Wójta, dotyczących osoby skarżącej, wyłącza bezprawność ich działania w kontekście ochrony dóbr osobistych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, prawdziwość twierdzeń nie wyłącza bezprawności, jeśli działanie organu nie jest zgodne z prawem i zasadami współżycia społecznego, a ingerencja w sferę osobistą mieszkańca nie znajduje uzasadnienia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał za nietrafny pogląd, że prawdziwość ocen wyłącza bezprawność. Podkreślono, że ingerencja organu gminy w sferę spraw osobistych mieszkańca wnoszącego skargę nie znajduje usprawiedliwienia prawnego ani słusznościowego, a ocena musi uwzględniać wszystkie okoliczności i celowość przekazywania informacji.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Z.W. | osoba_fizyczna | powódka |
| Gmina M. | instytucja | pozwana |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | organ_państwowy | skarżący |
Przepisy (14)
Główne
k.c. art. 24 § § 1
Kodeks cywilny
Ochrona prawna przysługuje w razie naruszenia dobra osobistego. Domniemanie bezprawności działania naruszyciela oznacza, że dochodzący ochrony nie musi wykazywać bezprawności, a naruszyciel musi udowodnić, że jego działanie nie było bezprawne.
Pomocnicze
k.p.c. art. 398³ § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa skargi kasacyjnej - naruszenie prawa materialnego.
k.p.c. art. 398¹⁵ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
k.p.c. art. 108 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego.
k.p.c. art. 398²¹
Kodeks postępowania cywilnego
Odpowiednie stosowanie przepisów o postępowaniu apelacyjnym.
u.s.g. art. 11a § ust. 1 i 2
Ustawa o samorządzie gminnym
Odpowiedzialność organów gminy w związku z wykonywanymi obowiązkami.
k.p.a. art. 221
Kodeks postępowania administracyjnego
Rozpatrywanie skarg przez organy administracji.
k.p.a. art. 225 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Zakaz narażania skarżącego na uszczerbek z powodu złożenia skargi.
k.p.a. art. 227
Kodeks postępowania administracyjnego
Prawo podnoszenia wszelkich okoliczności w skardze.
k.p.a. art. 238
Kodeks postępowania administracyjnego
Treść zawiadomienia o sposobie załatwienia skargi.
k.p.a. art. 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej.
Konstytucja RP art. 47
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do podejmowania decyzji dotyczących własnego życia.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
k.k. art. 212 § § 1
Kodeks karny
Przestępstwo zniesławienia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Błędna wykładnia art. 24 § 1 k.c. przez Sąd Apelacyjny. • Niewłaściwe uwzględnienie konstytucyjnych gwarancji ochrony dóbr osobistych. • Niewłaściwe rozważenie zasad rozpatrywania skarg przez organy samorządowe. • Prawdziwość wypowiedzi nie wyłącza bezprawności, jeśli narusza ona zasady współżycia społecznego lub nie służy uzasadnionemu celowi. • Sąd powszechny jest właściwy do oceny naruszenia dóbr osobistych przez organ samorządu w kontekście rozpatrywania skarg.
Odrzucone argumenty
Wypowiedzi organów gminy były prawdziwe i mieściły się w granicach dozwolonej krytyki. • Działania organów gminy były podjęte w obronie uzasadnionego interesu. • Kontrola zgodności działań organów administracji z prawem należy do kompetencji sądów administracyjnych (w odniesieniu do art. 221 k.p.a.).
Godne uwagi sformułowania
Ocena, czy w konkretnej sytuacji naruszenie określonych dóbr osobistych rzeczywiście nastąpiło nie może być dokonywana według miary indywidualnej wrażliwości zainteresowanego. • Obiektywne kryteria, to oceny społeczne, wynikające z istniejącej świadomości prawnej, zasad współżycia społecznego, norm moralnych, uwzględniające typowe, najczęściej spotykane reakcje. • Domniemanie bezprawności działania naruszyciela oznacza, że dochodzący ochrony nie ma obowiązku wykazywania, że działania naruszyciela były bezprawne, natomiast naruszyciel w celu zwolnienia się z odpowiedzialności za naruszenie dóbr osobistych powinien udowodnić, że jego działanie nie było bezprawne. • Przy dokonywaniu oceny bezprawności należy uwzględniać oprócz sformułowań naruszających dobro osobiste także miejsce, formę, czas, cel, kontekst i rodzaj badanych wypowiedzi. • Nie można odmówić słuszności zarzutowi skarżącego, że Sąd Apelacyjny nie rozważył tego, czy działanie pozwanej, dopełniające przepisanych zasad powinno obejmować również ocenę osoby powódki (jej cech, sytuacji zdrowotnej i środowiskowej) oraz wskazywać przyczynę i cel takiego wartościowania, jak też przekazywania jej do publicznej wiadomości zwłaszcza, że nie wynika to z uzasadnienia uchwał. • Ingerencja organu gminy w sferę spraw osobistych mieszkańca wnoszącego skargę nie znajduje usprawiedliwienia prawnego ani słusznościowego.
Skład orzekający
Anna Owczarek
przewodniczący
Bogumiła Ustjanicz
sprawozdawca
Dariusz Zawistowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie granic dopuszczalnej krytyki przez organy władzy publicznej wobec obywateli, zwłaszcza w kontekście rozpatrywania skarg. Wyjaśnienie pojęcia bezprawności naruszenia dóbr osobistych i roli prawdy w ocenie tych naruszeń. Właściwość sądu powszechnego w sprawach o ochronę dóbr osobistych obywateli w relacji z organami samorządu."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji konfliktu między mieszkańcem a organami gminy oraz oceny wypowiedzi w ramach procedury administracyjnej. Interpretacja zasad współżycia społecznego może być zróżnicowana.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest, aby organy władzy publicznej szanowały dobra osobiste obywateli, nawet w sytuacjach konfliktowych i podczas rozpatrywania skarg. Podkreśla, że prawda nie zawsze usprawiedliwia naruszenie godności.
“Czy prawda zawsze obroni przed zarzutem naruszenia dóbr osobistych? Sąd Najwyższy wyjaśnia granice krytyki organów władzy.”
Dane finansowe
WPS: 10 000 PLN
zadośćuczynienie: 10 000 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.