V CSK 117/13
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPowódka Spółdzielnia Pracy Transportowo-Spedycyjna dochodziła od pozwanej T. S.A. zapłaty kwoty 434.636 zł z odsetkami, tytułem wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu w okresie od czerwca do listopada 2007 r. Pozwana twierdziła, że nabyła służebność gruntową przez zasiedzenie. Sąd Okręgowy zasądził 2.522,04 zł, a Sąd Apelacyjny oddalił apelacje obu stron. Sąd Apelacyjny ustalił, że powódka jest użytkownikiem wieczystym działek, na których znajdują się linie energetyczne. Stwierdził, że linie te nie ograniczają sposobu korzystania z gruntu, z wyjątkiem powierzchni zajętej pod słupy (113 m2). Uznał, że pozwana nie spełniła przesłanek do zasiedzenia służebności przesyłu i powinna zapłacić wynagrodzenie za bezumowne korzystanie, obliczone na podstawie stawki 3 zł/m2, co dało kwotę 2.522,04 zł. Powódka wniosła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów o prawie materialnym, w tym art. 224 § 2, 225, 140, 143 k.c. w związku z art. 233 i 6 k.c., przepisów o planowaniu przestrzennym i gospodarce nieruchomościami, a także Konstytucji RP. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu podkreślił, że w orzecznictwie utrwalił się pogląd, iż przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405-411 k.c.) nie mają zastosowania, gdy istnieją przepisy szczególne, takie jak art. 224-225 k.c. w związku z art. 230 k.c., które stanowią lex specialis w relacjach między użytkownikiem wieczystym a posiadaczem służebności. Sąd uznał, że Sąd Apelacyjny prawidłowo zastosował te przepisy. Odnosząc się do zarzutu zaniżenia wynagrodzenia, Sąd Najwyższy stwierdził, że stosowanie stawek rynkowych czynszu dzierżawnego jest nieuzasadnione, a wysokość wynagrodzenia powinna uwzględniać stopień ingerencji w prawo własności. Sąd wskazał również, że zarzuty dotyczące wykładni przepisów o planowaniu przestrzennym i gospodarce nieruchomościami nie mogły być skuteczne, ponieważ skarżąca nie sprecyzowała błędów w wykładni, a jedynie kwestionowała opinię biegłego, co nie jest podstawą skargi kasacyjnej. Zarzut naruszenia Konstytucji RP również uznano za nieskuteczny z powodu braku wskazania konkretnego naruszenia (wykładnia czy zastosowanie).
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu są subsydiarne wobec przepisów o bezumownym korzystaniu z rzeczy (art. 224-225 k.c.) w relacjach dotyczących służebności przesyłu. Określenie zasad obliczania wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu obciążonego służebnością przesyłu.
Dotyczy specyficznej sytuacji użytkownika wieczystego i posiadacza służebności przesyłu. Wymaga uwzględnienia stopnia ingerencji w prawo własności przy ustalaniu wynagrodzenia.
Zagadnienia prawne (4)
Czy przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405-411 k.c.) mają zastosowanie do roszczeń właściciela (lub użytkownika wieczystego) o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z rzeczy przez posiadacza służebności, czy też w takich przypadkach mają zastosowanie przepisy szczególne dotyczące bezumownego korzystania z rzeczy (art. 224-225 k.c.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu nie mają zastosowania, gdy istnieje inna odpowiednia podstawa prawna przywrócenia naruszonej równowagi interesów, a przepisy art. 224-225 k.c. stanowią lex specialis w stosunku do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu w relacjach między użytkownikiem wieczystym a posiadaczem służebności.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołuje się na utrwalony pogląd doktryny i orzecznictwa, zgodnie z którym przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu są subsydiarne wobec przepisów szczególnych. W przypadku korzystania z rzeczy przez posiadacza, przepisy art. 224-225 k.c. regulują roszczenia właściciela o wynagrodzenie i są stosowane jako lex specialis.
Jak należy obliczyć wysokość wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu przez posiadacza służebności przesyłu, uwzględniając stopień ingerencji w prawo własności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości w ramach służebności nie można stosować cen rynkowych właściwych dla najmu lub dzierżawy, lecz odpowiednie ceny rynkowe za korzystanie z nieruchomości w zakresie służebności, które uwzględniają stopień ingerencji w treść prawa własności.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że posiadanie służebności nie pozbawia właściciela całkowicie władztwa nad nieruchomością. Dlatego stosowanie stawek czynszu dzierżawnego jest nieuzasadnione. Należy stosować ceny rynkowe za korzystanie z nieruchomości w zakresie służebności, biorąc pod uwagę stopień ograniczenia prawa własności, który w tej sprawie dotyczył głównie powierzchni zajętej pod słupy.
Czy zarzuty dotyczące błędnej wykładni przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz o gospodarce nieruchomościami, oparte na kwestionowaniu opinii biegłego, mogą stanowić podstawę skargi kasacyjnej?
Odpowiedź sądu
Nie, ponieważ podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, a skarżąca nie sprecyzowała błędnej wykładni tych przepisów.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy przypomniał, że skarga kasacyjna nie jest środkiem do kwestionowania ustaleń faktycznych i oceny dowodów. Ponadto, skarżąca nie wykazała, w czym upatruje błędnej wykładni przepisów, a jedynie podniosła zastrzeżenia do opinii biegłego.
Czy zarzut naruszenia art. 2 i art. 64 Konstytucji RP może być skutecznie podniesiony w skardze kasacyjnej bez skonkretyzowania postaci naruszenia (wykładnia czy zastosowanie)?
Odpowiedź sądu
Nie, ponieważ skuteczne powołanie się na naruszenie prawa materialnego wymaga skonkretyzowania postaci tego naruszenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że skarżąca nie wskazała, czy naruszenie przepisów Konstytucji upatruje w błędnej wykładni, czy w niewłaściwym zastosowaniu, co uniemożliwia merytoryczną ocenę zarzutu.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Spółdzielnia Pracy Transportowo-Spedycyjna w W. | spółka | powódka |
| T. S.A. w K. | spółka | pozwana |
Przepisy (15)
Główne
k.c. art. 224 § § 2
Kodeks cywilny
Przepis stosowany do określenia wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy przez posiadacza, stanowiący lex specialis wobec przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
k.c. art. 225
Kodeks cywilny
Przepis stosowany do określenia wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy przez posiadacza, stanowiący lex specialis wobec przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.
k.p.c. art. 398³ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa skargi kasacyjnej oparta na naruszeniu prawa materialnego.
k.p.c. art. 398¹⁴
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna orzekania przez Sąd Najwyższy w przedmiocie oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.c. art. 230
Kodeks cywilny
Przepis stosowany w związku z art. 224-225 k.c. w relacjach między użytkownikiem wieczystym a posiadaczem służebności.
k.c. art. 251
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący roszczeń właściciela przeciwko posiadaczowi o wynagrodzenie za bezprawne korzystanie z rzeczy.
k.c. art. 140
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący granic prawa własności, istotny dla oceny stopnia ingerencji w prawo własności.
k.c. art. 143
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący granic prawa własności, istotny dla oceny stopnia ingerencji w prawo własności.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący ciężaru dowodu, istotny dla oceny, kto ponosi ciężar wykazania określonych okoliczności.
u.p.z.p. art. 9
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
Przepis dotyczący studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, istotny dla oceny przeznaczenia terenu.
u.p.z.p. art. 35
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
Przepis dotyczący warunków zabudowy, istotny dla oceny możliwości zagospodarowania terenu.
u.g.n. art. 154 § ust. 2
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Przepis dotyczący ustalania opłat za użytkowanie wieczyste i sprzedaż nieruchomości, istotny dla oceny stawek wynagrodzenia.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący bezpodstawnego wzbogacenia, który nie ma zastosowania w niniejszej sprawie jako przepis ogólny.
k.c. art. 411
Kodeks cywilny
Przepis dotyczący bezpodstawnego wzbogacenia, który nie ma zastosowania w niniejszej sprawie jako przepis ogólny.
k.p.c. art. 398³ § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Przepis wyłączający możliwość oparcia skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepisy art. 224-225 k.c. stanowią lex specialis w stosunku do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. • Wysokość wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu w ramach służebności powinna uwzględniać stopień ingerencji w prawo własności, a nie opierać się na stawkach czynszu dzierżawnego. • Skarga kasacyjna nie może być oparta na zarzutach dotyczących oceny dowodów i ustaleń faktycznych. • Zarzuty naruszenia prawa materialnego muszą być precyzyjnie sformułowane, wskazując na konkretną postać naruszenia (wykładnia lub zastosowanie).
Odrzucone argumenty
Roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z gruntu powinno być oparte na przepisach o bezpodstawnym wzbogaceniu. • Wynagrodzenie powinno być obliczone na podstawie stawek rynkowych czynszu dzierżawnego, uwzględniając powierzchnię gruntu zajętą pod linie energetyczne. • Sąd Apelacyjny błędnie zinterpretował przepisy o planowaniu przestrzennym i gospodarce nieruchomościami, opierając się na wadliwej opinii biegłego. • Naruszenie art. 2 i 64 Konstytucji RP.
Godne uwagi sformułowania
przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu nie stosuje się wtedy, gdy istnieje inna odpowiednia podstawa prawna przywrócenia naruszonej równowagi interesów • podstawę roszczeń właściciela przeciwko posiadaczowi o wynagrodzenie za bezprawne korzystanie z rzeczy stanowią przepisy art. 224-225 i art. 230 k.c., stanowiące lex specialis w stosunku do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu • posiadanie służebności nie pozbawia właściciela całkowicie władztwa nad nieruchomością obciążoną • stosowanie przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości cen rynkowych właściwych dla najmu lub dzierżawy jest nieuzasadnione • podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów
Skład orzekający
Grzegorz Misiurek
przewodniczący, sprawozdawca
Marta Romańska
członek
Maria Szulc
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu są subsydiarne wobec przepisów o bezumownym korzystaniu z rzeczy (art. 224-225 k.c.) w relacjach dotyczących służebności przesyłu. Określenie zasad obliczania wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu obciążonego służebnością przesyłu."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji użytkownika wieczystego i posiadacza służebności przesyłu. Wymaga uwzględnienia stopnia ingerencji w prawo własności przy ustalaniu wynagrodzenia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie wyjaśnia kluczową kwestię stosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu vs. bezumownym korzystaniu z rzeczy w kontekście służebności przesyłu, co jest częstym problemem w praktyce. Pokazuje też, jak Sąd Najwyższy podchodzi do zarzutów w skardze kasacyjnej.
“Czy za linie energetyczne na Twojej działce należy się czynsz, czy odszkodowanie? Sąd Najwyższy wyjaśnia!”
Dane finansowe
WPS: 434 636 PLN
wynagrodzenie za bezumowne korzystanie: 2522,04 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.