V CNP 81/12

Sygn. akt V CNP 81/12 POSTANOWIENIE Dnia 27 sierpnia 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Anna Owczarek w sprawie ze skargi J. P. i I. K. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu Okręgowego w O. z dnia 11 marca 2004 r., , postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 28 stycznia 2003 r., postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 27 września 1994 r., w sprawie z wniosku J. K. o uwłaszczenie, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 27 sierpnia 2013 r., odrzuca skargę. Uzasadnienie J. P. i I. K. w skardze z dnia 2 lipca 2012 r. wnieśli o stwierdzenie niezgodności z prawem następujących prawomocnych postanowień: 2 1) postanowienia Sądu Okręgowego w O. z dnia 11 marca 2004 r., wydanego w sprawie z wniosku J. K. z udziałem m.in. J. P. i I. K., oddalającego apelację uczestnika J. P., wniesioną od postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 28 stycznia 2003 r., którym stwierdzono, że M. P. nabył przez uwłaszczenie z dniem 4 listopada 1971 r. własność nieruchomości położonej w K., stanowiącej działkę nr 148/01, dla której Sąd Rejonowy w O. prowadzi Księgę wieczystą Kw nr […], oraz działkę nr 148/02, dla której Sąd Rejonowy w O. prowadzi Księgę wieczystą Kw nr […]; 2) postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 28 stycznia 2003 r., o którym mowa w pkt 1); 3) postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 27 września 1994 r., którym – jak wynika z treści skargi – w sprawie z wniosku I. K. stwierdzono, że M. P. nabył z dniem 4 listopada 1971 r. własność nieruchomości położonej w K., stanowiącej działki nr 133, 147, 246, 247/1, 250, 255 i 260, dla których prowadzona jest Księga wieczysta Kw nr […]. Skarga, wniesiona – zgodnie ze wskazaniem skarżącego – zarówno na podstawie art. 4241 § 1 k.p.c., jak i na podstawie art. 4241 § 1 k.p.c., oparta została na twierdzeniu o naruszeniu art. 336 w zw. z art. 172 § 1 k.c. i art. 1 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm.) i kwestionuje przyjęcie, że M. P. w dniu 4 listopada 1971 r. był samoistnym posiadaczem nieruchomości. Skarżący jedynie w uzasadnieniu podstaw skargi wskazali, że zaskarżyli orzeczenia w całości. Uprawdopodobniając wyrządzenie szkody, skarżący podnieśli, że w przypadku J. P. wysokość szkody odpowiada kwocie 965.880 zł, a w przypadku I. Koj – k. 856.880 zł, a związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy szkodą, a zaskarżonymi orzeczeniami polega na tym, że nadal one obowiązują, wobec czego skarżący nie otrzymali majątku, który odziedziczyliby po rodzicach, nie uzyskali dochodów z nieruchomości oraz utracili prawo dochodzenia odszkodowania za utracone dochody z nieruchomości za okres „bezprawnego upaństwowienia”. Skarżący wskazali również, że przy wydaniu zaskarżonych orzeczeń naruszone zostały podstawowe zasady porządku prawnego, takie jak prawo do dziedziczenia oraz zachowanie długoletniego okresu 3 posiadania samoistnego wymaganego dla zasiedzenia nieruchomości. Powołali się też na brak podstaw do wzruszenia zaskarżonych orzeczeń w drodze skargi o wznowienie postępowania i skargi kasacyjnej. W konkluzji wnieśli o stwierdzenie ich niezgodności z prawem. Sąd Najwyższy zważył: Skarga podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna. W myśl art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 155, poz. 1037) w terminie dwóch lat od dnia wejścia w życie tej ustawy, tj. od dnia 25 września 2010 r., można wnieść skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem od orzeczeń, które uprawomocniły się w okresie od dnia 17 października 1997 r. do dnia 1 września 2004 r. Oznacza to, że skarga od orzeczeń, które uprawomocniły się przed dniem 17 października 1997 r., jest niedopuszczalna. Już z tego względu w części zaskarżającej postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia 27 września 1994 r., skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 4248 § 1 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 4 ust. 3 wspomnianej ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. Z uzasadnienia podstaw skargi wynika zresztą, że postanowienie to, zanim się uprawomocniło, zaskarżone zostało apelacją, która została oddalona w dniu 18 września 1995 r. W myśl art. 5192 k.p.c. w postępowaniu nieprocesowym – a w takim postępowaniu wydane zostało każde z powołanych postanowień, czego jednak skarżący nie dostrzegli – skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem można zaskarżyć jedynie takie postanowienia co do istoty sprawy, które kończą postępowanie w sprawie. W części zaskarżającej postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia 27 września 1994 r., zatem skarga podlegała odrzuceniu także na podstawie art. 4248 § 1 w zw. z art. 13 § 2 i art. 5192 § 2 k.p.c. Z tej samej przyczyny należało przyjąć niedopuszczalność skargi w części zaskarżającej postanowienie Sądu Rejonowego w O. z dnia 28 stycznia 2003 r. Postanowienia tego nie można uznać za postanowienie co do istoty sprawy kończące postępowanie w sprawie, bowiem zaskarżone zostało apelacją przez J. P., która została oddalona postanowieniem Sądu Okręgowego w O. z dnia 11 4 marca 2004 r. Wprawdzie apelacja I. K. od postanowienia Sądu Rejonowego w O. z dnia 28 stycznia 2003 r.2, została odrzucona, ale brała ona udział również w postępowaniu apelacyjnym, stąd za postanowienie co do istoty sprawy kończące postępowanie w sprawie z jej udziałem również należy uznać postanowienie Sądu Okręgowego w O. z dnia 11 marca 2004 r. Odrzucenie skargi w części zaskarżającej to postanowienie również znajdowało usprawiedliwienie w art. 4248 § 1 w zw. z art. 13 § 2 i art. 5192 § 2 k.p.c. Z kolei w części dotyczącej zaskarżenia postanowienia Sądu Okręgowego w O. z dnia 11 marca 2004 r., skarga, której dopuszczalność w świetle art. 4 ust. 3 wspomnianej ustawy z dnia 22 lipca 2010 r. nie budzi wątpliwości, stwierdzono, że nie spełniono wymogu przewidzianego w art. 4245 § 1 pkt 3 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. W myśl tych przepisów skarga powinna zawierać wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne. W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się, że wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne jest elementem skargi odrębnym od podstaw skargi i ich uzasadnienia. Nawet zatem jeżeli ten sam przepis jest zarazem powołany w podstawach skargi i stanowić ma przepis, z którym zaskarżone orzeczenie jest niezgodne, konieczne jest powołanie go w dwóch odrębnych punktach po to, aby spełnienie wymagania przewidzianego w art. 4245 § 1 pkt 3 k.p.c. było niewątpliwe (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2006 r., III CNP 21/05, Lex nr 1107125). Nie jest wystarczające odwołanie się jedynie do podstaw skargi lub ich uzasadnienia, gdyż kognicja Sądu Najwyższego, działającego na tym etapie postępowania skargowego w składzie jednoosobowym, jest odmienna jak w postępowaniu rozpoznawczym i nie może obejmować wskazanych podstaw (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2006 r., II CNP 65/06, Lex nr 445241). Skarżący wnieśli skargę pozbawioną tego elementu. W części dotyczącej postanowienia Sądu Okręgowego w O. z dnia 11 marca 2004 r., sygn. akt II Ca 385/03, skarga podlegała zatem odrzuceniu na podstawie art. 4248 § 1 w zw. z art. 4245 § 1 pkt 3 i art. 13 § 2 k.p.c., pomijając już nieprawidłowe – chociaż jednoznaczne – oznaczenie czy postanowienie to zostało zaskarżone w całości lub w części, czego wymaga art. 4245 § 1 pkt 1 k.p.c. 5 Ponadto w tej części skarga podlegała odrzuceniu również na podstawie art. 4248 § 2 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Wbrew twierdzeniom skarżących od postanowienia Sądu Okręgowego w O. z dnia 11 marca 2004 r., w myśl art. 5191 k.p.c. w brzmieniu ówcześnie obowiązującym, przysługiwała kasacja, której skarżący nie wnieśli. Na podstawie art. 5192 § 2 k.p.c. strona, która nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, może żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia co do istoty sprawy kończącego postępowanie w sprawie – o ile nie jest możliwa zmiana lub uchylenie postanowienia w drodze innych przysługujących stronie środków prawnych – tylko w wyjątkowym wypadku, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela. W judykaturze Sądu Najwyższego przyjmuje się, że wyjątkowy wypadek, o którym mowa w art. 4241 § 2 k.p.c., występuje m.in. wtedy, gdy strona nie wniosła przysługującego jej środka zaskarżenia z powodu ciężkiej choroby, katastrofy, klęski żywiołowej lub błędnej informacji udzielonej przez pracownika sądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP 4/06, OSNC 2006/6/113). Skarżący nie podjęli nawet próby wykazania, że tak rozumiana nadzwyczajna sytuacja wystąpiła w sprawie. Już tylko na marginesie trzeba podkreślić, że odmowa sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej (kasacji) przez adwokata ustanowionego z urzędu, wobec braku ku temu podstaw - o czym skarżący nawet nie wspomnieli - nie usprawiedliwia jeszcze przyjęcia, że w sprawie wystąpił wyjątkowy wypadek, o którym mowa w art. 5192 § 2 k.p.c. Wreszcie nie sposób uznać, aby skarżący spełnili wymaganie przewidziane w art. 4245 § 1 pkt 4 w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., zgodnie z którym skarga powinna zawierać uprawdopodobnienie szkody wynikłej z wydania zaskarżonego orzeczenia. W skardze podano jedynie kwoty, mające odpowiadać wysokościom szkód doznanych przez skarżących oraz twierdzenia odnoszące się do istnienia związku przyczynowo-skutkowego (art. 361 k.c.). Zabrakło jednak uprawdopodobnienia w jaki sposób wysokość szkody została wyliczona – całkowicie oraz w odniesieniu do poszczególnych jej postaci, tj. wartości utraconego majątku, który podlegałby dziedziczeniu, wartości utraconych dochodów, wartości utraconego odszkodowania (por. postanowienie Sądu 6 Najwyższego z dnia 31 stycznia 2006 r., IV CNP 38/05, OSNC 2006/7-8/141). Skarga podlegała więc odrzuceniu także na podstawie art. 4248 § 1 w zw. z art. 4245 § 1 pkt 4 i art. 13 § 2 k.p.c. Z tych względów Sąd Najwyższy postanowił jak w postanowieniu. es