V CNP 33/10

Sygn. akt V CNP 33/10 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
Dnia 12 października 2010 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Barbara Myszka 
 
w sprawie ze skargi W. D. 
o stwierdzenie niezgodności z prawem  
prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego - Sądu Gospodarczego w W. 
z dnia 12 lutego 2008 r., sygn. akt VI Gzd (…) 
wydanego w sprawie z wniosku Syndyka masy upadłości W. D. prowadzącego 
działalność gospodarczą pod firmą Biuro Handlowo Usługowe "E.(...)" w S. 
przy uczestnictwie W. D. 
o pozbawienie prawa prowadzenia działalności gospodarczej, 
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 12 października 2010 r., 
 
odrzuca skargę. 
 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 12 lutego 2008 r. Sąd Rejonowy – Sąd Gospodarczy w 
W. pozbawił W. D. na okres dziesięciu lat prawa prowadzenia działalności gospodarczej 
na własny rachunek oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub 
pełnomocnika w spółce handlowej, przedsiębiorstwie państwowym, spółdzielni, fundacji 
lub stowarzyszeniu. 
Sąd Rejonowy ustalił, że w dniu 24 czerwca 2004 r. została ogłoszona upadłość 
obejmująca likwidację majątku uczestnika W. D., który prowadził działalność 
gospodarczą pod firmą Biuro Handlowo – Usługowe „E.(...)” w S. Faktycznie uczestnik 

 
2 
prowadził działalność gospodarczą w rozległym zakresie, w miejscowości Stolec 1 A 
bowiem znajdowała się siedziba kilku podmiotów, których właścicielem był uczestnik lub 
w których miał znaczące udziały. Były to m.in. spółka jawna „E.(...)”, spółka z o.o. 
„E.(...)” i „C.(...)” sp. z o.o. 
Po ogłoszeniu upadłości uczestnik podejmował czynności, które pozornie miały 
świadczyć o jego chęci współdziałania z syndykiem i sędzią komisarzem. 
W rzeczywistości nie wydał syndykowi majątku, wypierał fakt ogłoszenia upadłości, 
ukrywał i zbywał majątek, działając na szkodę wierzycieli, których ogółem jest ponad 
360, a kwota wierzytelności przekracza 206 000 000 zł. Uczestnik ukrył samochód marki 
Mercedes w związku z czym syndyk zmuszony był zawiadomić Prokuraturę Rejonową w 
Z. o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Dopiero po odnalezieniu 
samochód został zabezpieczony i przewieziony do S. 
Kolejnym przykładem działań podejmowanych w celu pokrzywdzenia wierzycieli 
było antydatowanie umów dzierżawy obiektów należących do Biura Handlowo – 
Usługowego „E.(...)” w celu uniemożliwienia syndykowi korzystania z nich. Do akt 
upadłościowych została złożona umowa dzierżawy z dnia 10 lutego 2004 r. zawarta 
między „E.(...)” sp. z o.o. w S. reprezentowaną przez W. D. jako prezesa zarządu a W. 
D. reprezentowanym przez D. C. Prokuratura Apelacyjna w W. postawiła obojgu zarzut 
poświadczenia nieprawdy przez potwierdzenie zawarcia umowy we wskazanej dacie. 
Po ogłoszeniu upadłości uczestnik dokonał też cesji wierzytelności wynikających 
z decyzji o przyznaniu dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych w kwocie 2 276 083,58 
zł w celu obniżenia wartości masy upadłości. Z kolei w dniu 17 lutego 2005 r. zawarł 
umowę najmu lokalu mieszkalnego będącego składnikiem masy upadłości, wskazując w 
niej nieprawdziwy NIP i nieznany syndykowi rachunek bankowy, na który miały być 
przekazywane należności czynszowe.  
Sąd Rejonowy uznał, że działania uczestnika charakteryzują się wysokim 
stopniem winy, uczestnik lekceważy bowiem normy prawne i czuje się bezkarny, mimo 
że za niektóre czyny został już prawomocnie skazany na karę pozbawienia wolności z 
warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Także w toku niniejszego postępowania 
uczestnik podejmował działania zmierzające do przedłużenia postępowania, czego 
przykładem było wielokrotne składanie wniosków o wyłączenie sędziów. Naganne 
zachowanie uczestnika wypełnia przesłanki określone w art. 373 ust. 1 pkt 2, 3 i 4 
ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (jedn. tekst: Dz. U. z 
2009 r. Nr 175, poz. 1361 ze zm. – dalej: „Pr.u.n.”) i stanowi podstawę orzeczenia 

 
3 
zakazu 
pozbawienia 
prawa 
prowadzenia 
działalności 
gospodarczej. 
Okresem 
odpowiednim jest przy tym najdłuższy okres przewidziany w art. 373 ust. 3 Pr.u.n. 
W dniu 22 kwietnia 2008 r. do Sądu Rejonowego w W. wpłynął wniosek 
uczestnika o przywrócenie terminu do wniesienia apelacji od postanowienia z dnia 12 
lutego 2008 r. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2008 r. Sąd Rejonowy oddalił ten 
wniosek i odrzucił apelację uczestnika, stwierdzając, że – wbrew odmiennym 
twierdzeniom przytoczonym w uzasadnieniu wniosku – uczestnik został prawidłowo 
zawiadomiony o terminie rozprawy w dniu 12 lutego 2008 r. W swoich zeznaniach 
uczestnik zresztą potwierdził, że wiedział o rozprawie w dniu 12 lutego 2008 r., a jedynie 
liczył, iż zostanie odroczona. W konsekwencji, Sąd Rejonowy uznał, że uczestnik z 
własnej winy uchybił terminowi do wniesienia apelacji.  
Zażalenie uczestnika na powyższe postanowienie zostało przez Sąd Okręgowy w 
Ś. oddalone postanowieniem z dnia 12 stycznia 2009 r. Sąd Okręgowy uznał, że 
twierdzenia uczestnika jakoby nie otrzymał wezwania na rozprawę w dniu 12 lutego 
2008 r. są pozbawione waloru prawdy. Skoro uczestnik zdecydował się nie brać udziału 
w rozprawie, powinien zainteresować się jej przebiegiem. Zachodzą zatem podstawy do 
stwierdzenia, że uczestnik z własnej winy uchybił terminowi do wniesienia apelacji. 
W dniu 11 lutego 2010 r. W. D. wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z 
prawem prawomocnego postanowienia z dnia 12 lutego 2008 r. Skarżący zarzucił, że 
Sąd Rejonowy naruszył przepisy: art. 45 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 6 ust. 2 
konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie 
dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) i art. 14 ust. 3 
Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych otwartego do podpisu w 
Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167 zał.) przez 
pozbawienie 
skarżącego 
jawności 
postępowania, 
niedoręczenie 
mu 
odpisu 
zaskarżonego postanowienia, a tym samym pozbawienie go możliwości skorzystania ze 
środków zaskarżenia, art. 50 § 3 k.p.c. w związku z art. 229 Pr.u.n. przez wydanie 
zaskarżonego postanowienia przez sędziego, wobec którego został uprzednio złożony 
wniosek o wyłączenie, art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 229 Pr.u.n. przez dokonanie 
oceny zebranego materiału w sposób dowolny, a nie swobodny, z naruszeniem 
wszechstronności, art. 133 k.p.c. w związku z art. 229 pr.u.n. przez niedoręczenie 
skarżącemu zawiadomienia o terminie posiedzenia, które, jak się później okazało, było 
„kończącym w sprawie”, art. 133 w związku z art. 326 i 327 k.p.c. oraz art. 229 Pr.u.n. 
przez nieogłoszenie zaskarżonego postanowienia i niepoinformowanie skarżącego o 

 
4 
sposobie i terminie zaskarżenia, art. 379 pkt 4 i 5 k.p.c. w związku z art. 229 Pr.u.n. 
przez niedostrzeżenie z urzędu nieważności postępowania, która nastąpiła w wyniku 
sprzecznego z prawem składu sądu orzekającego oraz pozbawienia skarżącego 
możności obrony swych praw. 
Nawiązując do wymagania określonego w art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c. skarżący 
twierdził, że przez wydanie zaskarżonego postanowienia została mu wyrządzona 
szkoda, gdyż orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej skutkuje utratą 
możliwości zarobkowania zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami i doświadczeniem. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zgodnie z art. 4241 § 1 k.p.c., przesłanką dopuszczalności skargi o stwierdzenie 
niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest wykorzystanie przez stronę 
przysługujących jej środków prawnych. Wyjątek od tej zasady przewiduje art. 4241 § 2 
k.p.c., który stanowi, że w wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika 
z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności 
albo praw człowieka i obywatela, można także żądać stwierdzenia niezgodności z 
prawem prawomocnego wyroku sądu pierwszej lub drugiej instancji kończącego 
postępowanie w sprawie, jeżeli strona nie skorzystała z przysługujących jej środków 
prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie wyroku w drodze innych 
przysługujących stronie środków prawnych. 
Pojęcie wyjątkowego wypadku odnosi się do przyczyn niezgodności orzeczenia z 
prawem oraz do powodów, dla których strona nie skorzystała z możliwości zaskarżenia 
tego 
orzeczenia. 
Jako 
przykłady 
wyjątkowych 
wypadków 
można 
wskazać 
nieskorzystanie przez stronę z przysługującego jej środka zaskarżenia z powodu 
ciężkiej choroby, katastrofy, klęski żywiołowej lub błędnej informacji udzielonej przez 
pracownika sądu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2006 r., I CNP 
4/06, OSNC 2006, nr 6, poz. 113), a także zamknięcie drogi do instancji odwoławczej, 
będące naruszeniem uprawnień chronionych przepisami konstytucyjnymi (zob. 
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 lipca 2006 r., V CNP 86/06, OSNC 2007, nr 
3, poz. 47 i z dnia 30 listopada 2007 r., III CNP 67/07, OSNC-ZD 2008, r C, poz. 90). 
Jeżeli strona żąda stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego 
orzeczenia sądu pierwszej instancji, skarga – zgodnie z art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c. – 
powinna zawierać wykazanie, że występuje wyjątkowy wypadek uzasadniający 
wniesienie skargi. W razie niespełnienia tego wymagania Sąd Najwyższy odrzuca 
skargę na podstawie art. 4248 § 1 k.p.c. Zgodnie natomiast z art. 4248 § 2 k.p.c., skarga 

 
5 
podlega także odrzuceniu, jeżeli nie zachodzi wyjątek, o którym mowa w art. 4241 § 2 
k.p.c. W art. 4248 k.p.c. zostały więc przewidziane dwie rożne sytuacje prowadzące do 
odrzucenia skargi. Pierwsza polega na tym, że skarżący w ogóle nie wykazuje istnienia 
wyjątkowego wypadku lub nie przedstawia go w skardze (art. 4248 § 1 k.p.c.), druga z 
kolei na tym, że skarżący wykazuje istnienie wyjątkowego wypadku, lecz w ocenie Sądu 
Najwyższego nie jest to wypadek wyjątkowy w rozumieniu art. 4241 § 2 k.p.c. 
Analiza wniesionej skargi prowadzi do wniosku, że skarżący nie zawarł w niej 
wskazania, że występuje wyjątkowy wypadek uzasadniający wniesienie skargi. 
Skarżący nie przedstawił bowiem okoliczności, które – jego zdaniem – miałyby 
świadczyć o istnieniu wyjątkowego wypadku w rozumieniu art. 4241 § 2 k.p.c. 
Gdyby jednak przyjąć, że sformułowane przez skarżącego zarzuty, zwłaszcza 
dotyczące niedoręczenia mu wezwania na rozprawę poprzedzającą wydanie 
zaskarżonego postanowienia, stanowią wskazanie, iż zachodzi wyjątkowy wypadek, to 
również przy takim założeniu zachodzą podstawy do odrzucenia skargi na podstawie 
art. 4248 § 2 k.p.c. Trzeba bowiem podkreślić, że postawione zarzuty i wspierające je 
wywody zawarte w uzasadnieniu skargi, mające świadczyć o naruszeniu przez Sąd 
Rejonowy uprawnień chronionych przepisami konstytucyjnymi, zostały sformułowane w 
oderwaniu od materiału wynikającego z akt sprawy. Nie ulega wątpliwości, że 
zaskarżone postanowienie zostało ogłoszone, że składane przez skarżącego wnioski o 
wyłączenie SSR Jerzego Szafrańskiego oraz innych sędziów Sądu Rejonowego zostały 
rozpoznane i oddalone (zob. postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 30 października 
2006 r., postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 16 stycznia 2007 r., zarządzenie 
przewodniczącego z dnia 3 lipca 2007 r., postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 24 
sierpnia 2007 r., postanowienie Sądu Okręgowego z dnia 19 października 2007 r. 
postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 12 lutego 2008 r., postanowienie Sądu 
Okręgowego z dnia 31 marca 2008 r.) oraz że skarżący nie podważył ustaleń Sądów 
pierwszej i drugiej instancji dotyczących zawiadomienia go o terminie rozprawy w dniu 
12 lutego 2008 r. 
W tej sytuacji nie można przyjmować, że doszło do zamknięcia drogi do instancji 
odwoławczej na skutek naruszenia uprawnień chronionych przepisami konstytucyjnymi 
oraz że nieskorzystanie przez skarżącego z przysługującego mu prawa wniesienia 
apelacji od zaskarżonego postanowienia nastąpiło w okolicznościach, które można by 
uznać za wyjątkowy wypadek w rozumieniu art. 4241 § 2 k.p.c. 

 
6 
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 4248 § 1 i 2 k.p.c. postanowił, 
jak w sentencji.