V ACz 354/13

Sygn. akt V ACz 354/13 POSTANOWIENIE Dnia 14 maja 2013 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku V Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSA Roman Kowalkowski (spr.) Sędziowie: SA Maryla Domel-Jasińska SA Włodzimierz Gawrylczyk po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa M. J. - reprezentanta grupy współwłaścicieli budynku przy ul. (...) w T. przeciwko (...) sp. z o.o. w T. o zapłatę na skutek zażalenia pozwanego od postanowienia Sądu Okręgowego w T. z dnia 21 lutego 2013 r. sygn. akt I C 100/12 p o s t a n a w i a uchylić zaskarżone postanowienie Na oryginale właściwe podpisy VACz 354/13 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem Sąd Okręgowy w T. postanowił rozpoznać sprawę z powództwa M. J. reprezentanta grypy współwłaścicieli budynku przy ul. (...) skierowane przeciwko (...) sp. z o.o. w T. o zapłatę w postępowaniu grupowym argumentując, że dokonany przez powoda podział na podgrupy osób, w imieniu których prowadzi proces, czyni zadość wymogom ustawy o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (Dz. U. Nr 7, poz. 44 z 201 Or.). Uznał, że roszczenia w ramach poszczególnych podgrup zostały ujednolicone a okoliczności dochodzenia roszczeń są wspólne dla wszystkich z powodów albowiem oparte są na przepisach o rękojmi za wady rzeczy, w tym wypadku budynku w którym zamieszkują. W ocenie sądu dopuszczalne było wyodrębnienie podgrup według kryterium wysokości udziałów każdego z ich członków we współwłasności nieruchomości wspólnej. Odnośnie podnoszonych zarzutów co do braku legitymacji I. G. (1) do dochodzenia roszczenia w kwocie wynikającej z ujednolicenia w ramach podgrupy, której jest członkiem wskazał, z uwagi na podnoszony zarzut, iż umowa cesji na której powódka opiera swoje żądanie w pełnej wysokości - nie może być oceniana przez sąd na tym etapie postępowania, gdyż rolą sądu jest ocena jedynie dopuszczalności rozpoznania sprawy w postępowaniu grupowym. Pozwana zaś zarzucała, że na podstawie umowy powódka nabyła wierzytelność z tytułu odpowiedzialności za wady rzeczy w kwocie mniejszej niż wynika z ujednoliconego roszczenia w ramach podgrupy, co wyklucza ją z członkostwa w niej i powoduje, że sprawa nie może być rozpoznawana w postępowaniu grupowym. W zażaleniu pozwana domagała się zmiany postanowienia i odrzucenia pozwu oraz orzeczenia o kosztach postępowania zażaleniowego. Podnosiła, że sąd pominął umowę o ustanowienie odrębnej własności lokalu zawartą przez K. T. i I. T. , z której wynikało, że są współwłaścicielami w częściach ułamkowych lokalu, z którego własnością wiążą dochodzoną kwotę ujednoliconego roszczenia dla całego lokalu domagając się jej solidarnego zasądzenia na swoją rzecz. Zdaniem skarżącej każdy z powodów ma roszczenie stosownie niższe - odpowiadające jego udziałowi we współwłasności lokalu - odniesione do stosunku, w jakim lokal partycypuje w częściach wspólnych, co powoduje, że osiągnięte w podgrupie B jednolicenie roszczenia w istocie się nie dokonało, jako że każdej z tych osób przysługuje odpowiednio niższe roszczenie niż wynika z ujednolicenia. Podobnie rzecz się ma w przypadku innego członka tej grupy I. G. (2) , której roszczenie z racji partycypacji w prawie własności lokalu (roszczenie wynikające z jej udziału łącznie z roszczeniem scedowanym przez byłego męża) jest niższe niż wynika z ujednoliconego roszczenia w ramach tej podgrupy. W tej sytuacji podgrupa B nie spełnia ustawowych założeń co wyklucza rozpoznanie sprawy w postępowaniu grupowym. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Zażalenie trafnie zarzuca, że sprawa nie może być rozpoznana w postępowaniu grupowym ponieważ nie są spełnione ustawowe warunki dopuszczalności dochodzenia roszczeń w tym trybie. Niewątpliwie powodowie spełniają warunki określone w art. 1 ustawy z 17 grudnia 2009r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym (Dz. U. z 2010r. Nr 7, poz. 44), gdyż łączna ich liczba przekracza 10 osób, a roszczenia, których dochodzą, są jednego rodzaju. Jednak w sytuacji, gdy przedmiotem sporu są roszczenia pieniężne ustawa dopuszcza możliwość ich dochodzenia w postępowaniu grupowym jedynie wtedy, gdy dla każdego z powodów zostały one ujednolicone na podstawie wspólnych okoliczności sprawy (art. 2 ust.1). To ujednolicenie może się dokonać w podgrupach liczących nie mniej niż dwie osoby. Chodzi bowiem o to, aby ułatwienia związane z prowadzeniem sprawy w tym postępowaniu nie zostały zniweczone przez konieczność oceny rozdrobnionych i różnych roszczeń każdego z powodów. Decydując się więc na prowadzenie sporu w tym postępowaniu część z powodów musi się liczyć z niemożnością dochodzienia swoich roszczeń w pełnej wysokości, gdy roszczenia innych powodów są mniejsze. Ujednolicenie roszczeń, które jest warunkiem dopuszczalności prowadzenia omawianego postępowania, sprowadza się bowiem do przyjęcia zryczałtowanej ich wysokości dla wszystkich powodów (co najmniej w ramach podgrupy) nie większej od najniższego roszczenia przysługującego jednemu z nich. Powodowie w tej sprawie mieli tego świadomość i dlatego posługując się kryterium partycypacji w nieruchomości wspólnej każdego z lokali, których byli właścicielami, podzielili się na podgrupy, przyjmując jako wyznacznik tego podziału, właśnie ów parytet we współwłasności części wspólnych i odpowiadającą mu część roszczenia związanego z wadami obiektu, którego są współwłaścicielami. W art. 2 ustawy - na potrzeby ujednolicenia roszczeń - przyjmuje się, że może się ono dokonać, jeżeli za ujednoliceniem przemawiają wspólne okoliczności sprawy. Można założyć, że chodzi o takie wspólne okoliczności sprawy, które są wspólne, a więc takie same, dla członków grupy i jednocześnie inne od tych, które zdecydowały o wyodrębnieniu się innych grup. Powstaje jednak pytanie, czy czynnikiem wyróżniającym i usprawiedliwiającym podział na podgrupy może być różny parytet w częściach wspólnych nieruchomości wspólnej, który rozstrzyga o różnej wysokości roszczeń każdego z właścicieli lokali. W konsekwencji, czy o możliwości podziału decydować może tylko i wyłącznie okoliczność wpływająca na różną wysokość tych samych roszczeń, opartych na tej samej podstawie faktycznej i prawnej, gdy jedynym wyróżnikiem jest wspomniany inny parytet we współwłasności nieruchomości wspólnej. Wydaje się, że nie o takie „wspólne okoliczności” chodziło ustawodawcy, w kontekście regulacji przyjętej w art. 2 ust. 2 ustawy. W sytuacji, gdy faktyczna i prawna podstawa dochodzonych roszczeń i jednorodny ich charakter są te same dla wszystkich powodów, ujednolicenie roszczeń, jeżeli powodowie decydują się prowadzić proces w postępowaniu grupowym, musi się dokonać w odniesieniu do nich wszystkich, bez możliwości podziału na mniejsze podgrupy, warunkowanego li tylko różną wysokością tych samych roszczeń. Przyjmuje się bowiem, że osoby wchodzące w skład podgrupy to te, których roszczenia zostały ujednolicone z uwagi na występujące zróżnicowanie, np. charakter poniesionych przez nie szkód w tym samym zdarzeniu jest inny (por. Małgorzata Sieradzka, komentarz do art. 2 ustawy o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym, Oficyna 2010). Chodzi zatem o to, że nie sama wysokość tych samych roszczeń wynikająca np. z różnych udziałów we współwłasności, tylko inne okoliczności decydujące o różnym charakterze tych roszczeń, powinny decydować o wyodrębnieniu poszczególnych grup. W przeciwnym razie ów podział służyłby nie tyle możliwości dochodzenia roszczeń w tym postępowaniu w ogóle co chroniłby członków podgrup przed koniecznością ujednolicenia kwotowego dochodzonych roszczeń na niekorzystnych zasadach związanych z koniecznością rezygnacji z części roszczenia w sposób przez nich nieakceptowany. Inne rozumienie przepisu pozostaje w sprzeczności z założeniami ustawowymi leżącymi u podstaw konstrukcji przyjętej w art. 2 ustawy. Skoro bowiem dochodzone przez powodów roszczenia mają tę samą podstawę faktyczną i prawną, a różni je jedynie wysokość każdego z nich związana z udziałem we współwłasności nieruchomości wspólnej, ujednolicenie roszczeń powinno się dokonać pomiędzy wszystkimi powodami. Wyłączona jest w taki wypadku dopuszczalność tworzenia podgrup tylko po to, aby uniknąć niedogodności związanej z koniecznością rezygnacji z części roszczenia i ujednolicenia go z dochodzonym przez innego z powodów, którego roszczenie jest najniższe. Dlatego już z założenia prowadzenie procesu w trybie omawianej ustawy nie było dozwolone albowiem nie zachodziły warunki dopuszczalności tworzenia podgrup. W tej sytuacji powodowie winni byli ujednolicić swoje roszczenia do jednej wspólnej wysokości. Skoro tego nie uczynili nie spełnili wymogu z art. 2 ustawy i nie mogli skutecznie dochodzić swoich roszczeń w trybie wspomnianej ustawy o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym . Nawet gdy dopuścić prawo do przyjęcia za wyznacznik przynależności do grupy tylko i wyłącznie wysokość dochodzonego tego samego roszczenia i tak sprawa nie mogła być rozpoznana w postępowaniu grupowym. Wypada przypomnieć, w związku z zarzutami podniesionymi w apelacji, że ujednolicenie musi się dokonać albo w stosunku do wszystkich powodów, albo - w razie podziału na podgrupy liczące co najmniej 2 osoby - w stosunku do członków danej podgrupy. Ujednolicenie polega na tym, że w ramach podgrupy można domagać się spełnienia świadczenia dla każdego z powodów w wysokości odpowiadającej uprawnieniu tego z nich, któremu przysługuje świadczenie w najniższej wysokości. Gdyby miało być inaczej, a więc gdyby ujednolicenie następowało na innych zasadach, ów powód dochodziłby z założenia roszczenia, które mu nie przysługuje, bo przekracza jego faktyczne uprawnienie. Odnosząc te uwagi do problematyki ujednolicenia roszczenia w podgrupie B trzeba wyraźnie podkreślić, pomijając wcześniejsze uwagi, że do ujednolicenia w ramach tej podgrupy nie doszło. Nie ma racji Sąd Okręgowy uchylając się od zbadania skuteczności cesji wierzytelności pomiędzy I. G. (2) i jej byłym mężem, współwłaścicielami odrębnej własności lokalu, z którym związane jest dochodzone w określonej wysokości roszczenie, albowiem od ustalenia czy I. G. (2) - a jeśli tak to w jakiej wysokości - przysługuje roszczenie względem pozwanej, zależy skuteczność dokonanego w ramach podgrupy B ujednolicenia roszczeń. Jak wcześniej już wyjaśniono, ujednolicenie roszczeń może mieć miejsce w wysokości nie przekraczającej najniższego roszczenia z przysługujących członkom podgrupy. Znaczy to tyle, że wysokość ujednoliconego roszczenia nie może przewyższać maksymalnej kwoty najniższego roszczenia spośród posiadanych przez członków podgrupy. W ramach podgrupy B ujednolicono roszczenia jej członków na kwotę po 14.106.07 zł. Tymczasem I. G. (2) z racji posiadanego udziału wynoszącego ½ część we własności odrębnej własności lokalu (po ustaniu wspólności małżeńskiej), z którym jest związane dochodzone w stosunku do pozwanej roszczenie, przysługuje roszczenie w wysokości 7.053,03 zł. Jeżeli zostanie powiększone o uzyskane przez nią roszczenie względem pozwanej na kwotę 6.643,88 zł. na podstawie umowy przelewu wierzytelności zawartej z byłym mężem, współwłaścicielem prawa odrębnej własności lokalu - z którym jest związana dochodzona wierzytelność - powódka będzie dysponowała prawem dochodzenia roszczeń względem pozwanej do kwoty 13.287,76 zł., a więc do kwoty mniejszej niż kwota wynikająca z ujednolicenia roszczenia dokonanego w ramach tej podgrupy. W tej sytuacji trzeba przyjąć, że do ujednolicenia roszczeń nie doszło, albowiem żądana kwota wynikająca z ujednolicenia przewyższa tę, której powódka w ramach posiadanego roszczenia mogłaby domagać się od pozwanej. Zatem już tylko z tej przyczyny wyodrębnienie podgrupy B było wadliwe i w konsekwencji do ujednolicenia roszczeń w ramach tej podgrupy nie doszło, co uniemożliwia rozpoznanie sprawy w postępowaniu grupowym. O słuszności tego poglądu świadczy również to, że członkowie tej podgrupy I. T. i K. T. - występujący z żądaniem zasądzenia na ich rzecz solidarnie kwoty ujednoliconego roszczenia (14.106,07 zł.) są współwłaścicielami po 1 /4 prawa odrębnej własności lokalu mieszkalnego, z którym to roszczenie jest związane. Istniejący pomiędzy nimi stosunek współwłasności w częściach ułamkowych wyklucza możliwość dochodzenia, na zasadach solidarnego uprawnienia, spełnienia świadczenia przez pozwaną łącznie i solidarnie na ich rzecz. Każdy z nich zachowuje bowiem prawo domagania się spełnienia świadczenia w części odpowiadającej jego prawu własności (udziałowi we współwłasności prawa odrębnej własności lokalu) gdyż świadczenie pozwanej ma podzielny charakter, a dochodzona przez tych powodów należność nie wynika z realizacji uprawnienia określonego w art. 209 kc. Istota bowiem czynności zachowawczej (ta uwaga odnosi się również do powódki I. G. (2) ) polega na tym, że po pierwsze, jej celem jest ochrona prawa przed możliwym niebezpieczeństwem, po drugie ochrona ta dotyczy wspólnego prawa i jest podejmowana w interesie wszystkich współwłaścicieli. Nie spełnia tych wymogów roszczenie odszkodowawcze, którego powodowie dochodzą w tym procesie. Każdy z nich bowiem chroni swoje prawo, którego granicę określa to, w jakim stopniu przysługuje mu prawo własności odrębnej własności lokalu. Nie sposób zatem przyjąć, aby dochodząc zapłaty od pozwanej wspomniani powodowie realizowali i chronili wspólne prawo w interesie wszystkich współwłaścicieli. Każdy z nich, jak wcześniej powiedziano, realizuje swoje prawo w granicach udziału we współwłasności odrębnej własności lokalu. Dlatego mogą domagać się spełnienia świadczenia od pozwanej tylko w granicach prawa im przysługującego, a to odnosić trzeba do roszczenia odpowiadającego ich udziałowi w własności prawa odrębnej własności lokalu, z którym jest związane żądanie pozwu. Nie można potraktować I. T. i K. T. jako solidarnie uprawnionych osób, gdyż każdy z nich - w związku z posiadanym prawem do lokalu mieszkalnego - może żądać spełnienia przez pozwaną świadczenia podzielnego w granicach przysługującego mu prawa, tj. w granicach w jakich jest współwłaścicielem lokalu stanowiącego przedmiot odrębnej własności. Każdy z tych powodów jest współwłaścicielem prawa do lokalu w 1/2 części, zatem może żądać spełnienia przez pozwaną na jego rzecz świadczenia odpowiadającego temu parytetowi, tj. w kwocie po 7.053,03 zł. w stosunku do roszczenia ujednoliconego w ramach podgrupy, której jest członkiem. Dlatego również z tego powodu nie doszło do ujednolicenia roszczenia powodów w ramach tej podgrupy, co z kolei wyklucza dopuszczalność rozpoznania sprawy w trybie przewidzianym w cytowanej wcześniej ustawie o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym . Skoro warunkiem rozpoznania sprawy w trybie omawianej ustawy jest ujednolicenie roszczeń wszystkich powodów, w tym również w ramach podgrup - jeżeli je utworzono - sprawa nie może być w taki sposób rozpoznana, gdy wspomnianego ujednolicenia - w sposób w ustawie przewidziany - nie osiągnięto. Niemożność rozpoznania sprawy w postępowaniu przewidzianym w ustawie o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym powinna doprowadzić do odrzucenia pozwu (art. 10 ust. 1 ustawy). Przepis ten jednak został skonstruowany na zasadzie koniunkcji, w konsekwencji czego odrzucenie pozwu jest możliwe tylko po przeprowadzeniu rozprawy ( ... sąd rozstrzyga na rozprawie o dopuszczalności postępowania grupowego i odrzuca pozew ...). Rozpoznając zażalenie Sąd Apelacyjny nie orzeka na rozprawie, a zatem nie może pozwu odrzucić. Winien to po uchyleniu zaskarżonego postanowienia uczynić Sąd Okręgowy. Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny z mocy art. 386 § 1 kpc w zw. z art. 397 § 2 kpc orzekł jak w sentencji postanowienia.