V ACa 944/14

Sygn. akt V ACa 944/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 kwietnia 2015 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku – V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Maryla Domel-Jasińska (spr.) Sędziowie: SA Włodzimierz Gawrylczyk SO del. Teresa Karczyńska - Szumilas Protokolant: sekretarz sądowy Małgorzata Naróg na rozprawie rozpoznał sprawę z powództwa Banku (...) przeciwko K. P. , T. P. , A. P. , R. O. , T. O. , K. M. i P. P. o zapłatę na skutek apelacji pozwanej K. M. od wyroku Sądu Okręgowego we W. z dnia 15 września 2014 r. sygn. akt I C 140/14 I. oddala apelację; II. nie obciąża pozwanej kosztami postępowania apelacyjnego; III. zasądza od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego we W. na rzecz adwokata A. R. kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) złotych, powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. Na oryginale właściwy podpis. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 15 września 2014 r. Sąd Okręgowy we W. uchylił nakaz zapłaty tegoż Sądu z dnia 16 czerwca 2011 r. sygn. akt (...) i zasądził solidarnie od pozwanych K. P. , T. P. , A. P. , R. O. , T. O. , (...) K. M. oraz (...) P. P. na rzecz powodowego Banku (...) kwotę 861 650,67 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 20 kwietnia 2011 r. do dnia zapłaty, z wyjątkiem pozwanej (...) K. M. , w stosunku do której odsetki zasądzono od dnia 29 czerwca 2012 r. Sąd Okręgowy zastrzegł (...) pozwanym K. M. i P. P. prawo powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie ich odpowiedzialności do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku po zmarłym J. P. . Nadto Sąd Okręgowy rozstrzygnął o kosztach procesu stosownie do wyniku sporu. Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych i wnioskach. W dniu 15 maja 2008 r. powód – Bank (...) zawarł umowę kredytową nr (...) z (...) spółką jawną we W. . Dla zabezpieczenia spłaty kredytu został wystawiony weksel in blanco, podpisany przez wspólników spółki jawnej, tj. S. M. i M. P. oraz przez poręczycieli: T. P. , J. P. , K. P. , R. O. , T. O. i A. P. . Na mocy deklaracji wekslowej powód był uprawniony do wypełnienia weksla na sumę odpowiadającą zadłużeniu kredytobiorcy z tytułu niespłaconego kredytu, odsetek i kosztów, w przypadku niedotrzymania umownego terminu spłaty kredytu, jak również miał prawo do opatrzenia weksla klauzulą „bez protestu” i datą płatności. J. P. , będący jednym z poręczycieli wekslowych, zmarł w dniu (...) Spadek po nim z mocy ustawy nabyły jego żona K. P. oraz jego małoletnie wnuczki – K. M. i P. P. , każda z nich po 1/3 części. (patrz: postanowienie Sądu Rejonowego we W. z dnia 22 grudnia 2009 r. sygn. akt (...) ). W dniu 28 lutego 2011 r. powód wypełnił weksel na kwotę 861 650,67 zł i określił płatność weksla w jego siedzibie w K. w dniu 19 kwietnia 2011 r, przy czym kwota 700 000 zł stanowiła należność główną, a kwota 161 650,67 zł umowne odsetki, naliczone do dnia 28 lutego 2011 r. (...) pozwana K. M. , jako spadkobierczyni poręczyciela wekslowego J. P. , ponosi odpowiedzialność za zapłatę sumy wekslowej solidarnie z innymi pozwanymi, zobowiązanymi z weksla na podstawie art. 47 prawa wekslowego . Podniesiony przez tę pozwaną w zarzutach od nakazu zapłaty brak przedstawienia jej weksla do zapłaty, okazał się w ocenie Sądu Okręgowego zarzutem zasadnym, co skutkowało zasądzeniem od niej sumy wekslowej wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 29 czerwca 2011 r, tj. od dnia następnego po dacie 28 czerwca 2012 r, w której przedstawicielka ustawowa (...) dowiedziała się o wydanym nakazie zapłaty. Nadto Sąd Okręgowy uznał zasadność zarzutów (...) K. M. w części dotyczącej braku ograniczenia jej odpowiedzialności za długi spadkowe zmarłego poręczyciela wekslowego J. P. do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku po zmarłym. To ograniczenie nie było uwzględnione w zakazie zapłaty, natomiast zostało wyrażone w wyroku z dnia 15 września 2014 r, zarówno w odniesieniu do (...) pozwanej K. M. , jak i (...) pozwanej P. P. . Sąd Okręgowy wskazał, że zarówno pozwana K. M. , jak i pozwana P. P. , odziedziczyły spadek po J. P. z dobrodziejstwem inwentarza, a co za tym idzie, ponoszą odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu czynnego spadku ( art. 1031 § 2 zd. 1 kc ). Na podstawie art. 102 kpc (...) pozwana K. M. nie została obciążona kosztami sądowymi, tj. opłatą od zarzutów od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym (w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podano błędnie: „sprzeciwu”), w wysokości 32 312 zł. Od powyższego wyroku została wywiedziona apelacja w imieniu (...) pozwanej K. M. , skierowana do rozstrzygnięć dotyczących tej pozwanej, tj. solidarnego zasądzenia od niej należności dochodzonych przez powodowy bank i kosztów procesu. Skarżąca zarzuciła: 1. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 319 kpc poprzez błędne jego zastosowanie, skutkujące wskazaniem w punkcie 2 wyroku prawa do powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności (...) pozwanej K. M. do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku po zmarłym J. P. , zamiast na ograniczenie odpowiedzialności (...) pozwanej K. M. z określonych przedmiotów majątkowych po zmarłym J. P. ; 2. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 321 § 1 kpc poprzez wydanie orzeczenia niezgodnie z żądaniem; 3. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 5 kc przez jego niezastosowanie i zasądzenie solidarnie od (...) pozwanej K. M. na rzecz powoda kwoty 861 650,67 zł w sytuacji, gdy nie miała ona wpływu na powstanie zobowiązań; 4. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka poprzez jego niezastosowanie i zasądzenie solidarne od (...) pozwanej K. M. na rzecz powoda kwoty 861 650,67 zł. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca domagała się: 1) zmiany zaskarżonego wyroku przez zastrzeżenie pozwanej K. M. prawa do powoływania się w toku egzekucji świadczenia pieniężnego w kwocie 861 650,67 zł z ustawowymi odsetkami na rzecz powoda Banku (...) na ograniczenie odpowiedzialności do: - nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny nr (...) , położony we W. przy ul. (...) , dla której Sąd Rejonowy we W. prowadzi księgę wieczystą nr KW (...) - nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny nr (...) , położony we W. przy ul. (...) , dla której Sąd Rejonowy we W. prowadzi księgę wieczystą nr KW (...) - nieruchomości położonej we W. przy ul. (...) , dla której Sąd Rejonowy we W. prowadzi księgę wieczystą nr KW (...) 2) ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania; 3) zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje. W uzasadnieniu apelacji podniesiono, że interes (...) pozwanej nie został przez Sąd Okręgowy zabezpieczony, wbrew art. 3 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka. Ponadto sprzecznym z zasadami współżycia społecznego jest zasądzenie od pozwanej kwoty, której nigdy do końca życia nie będzie w stanie spłacić. Co więcej ciężar ten pozwana będzie nosić wskutek zaniedbań swoich przedstawicieli ustawowych, którzy nie dopełnili starań aby (...) odrzuciła spadek po J. M. . Nie powinno być tak, w ocenie apelującej, aby w XXI wieku dziecko odpowiadało za winy ojca, tak jak to miało miejsce pod rządami (...) Powód wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie od pozwanej na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył: Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie. Nie ulegało wątpliwości, co przyznano również w apelacji, że (...) pozwana K. M. jest spadkobierczynią zmarłego poręczyciela wekslowego J. P. i ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku ( art. 1031 § 2 kpc ). Sąd Okręgowy nie dopuścił się zarzucanego w apelacji naruszenia prawa materialnego, tj. art. 319 kpc , stanowiącego o tym, że jeżeli pozwany ponosi odpowiedzialność z określonych przedmiotów majątkowych albo do wysokości ich wartości, sąd może, nie wymieniając tych przedmiotów ani ich wartości, uwzględnić powództwo, zastrzegając pozwanemu prawo do powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności. Zastrzeżenie w zaskarżonym wyroku ograniczenia odpowiedzialności pozwanej do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku odpowiada treści art. 1031 § 2 kpc i art. 319 kpc . Nie może zostać uwzględnione żądanie skarżącej, aby sąd zastrzegł prawo powoływania się przez nią w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie odpowiedzialności do trzech określonych w apelacji przedmiotów majątkowych, tj. do trzech nieruchomości, co do których dotychczasowa egzekucja okazała się bezskuteczna. Takie zastrzeżenie, w intencji apelującej, miałoby uchronić pozwaną w przyszłości przed egzekucją długów spadkowych z całego jej majątku. Bez wątpienia wnioskowane przez skarżącą zastrzeżenie odpowiadałoby interesowi pozwanej, jednak naruszałoby treść art. 1031 § 2 kpc oraz godny ochrony interes wierzyciela. Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza skutkuje, zgodnie z art. 1031 § 2 kpc odpowiedzialnością spadkobiercy za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku, a nie do określonych w tym inwentarzu przedmiotów majątkowych, jak życzyłaby sobie skarżąca. Nie można zapominać o tym, że pozwana odziedziczyła spadek o określonej w inwentarzu wartości i odpowiada za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku. Powoływanie się przez skarżącą na naruszenie art. 5 kc i art. 3 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka również nie mogło odnieść zamierzonego skutku w rozpoznawanej sprawie. Powód dochodził swoich uzasadnionych roszczeń, również wobec pozwanej, które nie stanowią nadużycia prawa podmiotowego i nie pozostają w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego. Nie można porównywać sytuacji pozwanej, odpowiadającej za długi spadkowe z ograniczeniem określonym w art. 1031 § 2 kpc do odpowiedzialności dziecka za winy ojca, wynikającej z (...) . Odpowiedzialność pozwanej jest bowiem odpowiedzialnością cywilną, a nie karną, o jakiej stanowił wspomniany kodeks. Przepisy obowiązującego prawa nie przewidują wyłączenia odpowiedzialności małoletnich spadkobierców za długi spadkowe, a zatem powoływanie się li tylko na wiek pozwanej nie może skutkować ani wyeliminowaniem w ogóle tej odpowiedzialności, ani też ograniczeniem jej tylko do określonych przedmiotów majątkowych. Rozważenia na tle dyspozycji art. 5 kc wymagałyby zarzuty pozwanej, odnoszące się do jej wieku, gdyby powód dochodził swoich roszczeń od (...) dotkniętej chorobą bądź niepełnosprawnością, wymagającą kosztownego leczenia i rehabilitacji, na które przedstawiciele ustawowi nie posiadają wystarczających środków, względnie sami wymagają leczenia, co czyniłoby w określonych okolicznościach realizacje praw powoda sprzecznymi z zasadami współżycia społecznego. Tego rodzaju okoliczności w sprawie nie zachodziły, a zatem nie mógł zostać uwzględniony zarzut naruszenia art. 5 kc. Sąd Okręgowy nie naruszył także art. 3 ust. 1 Konwencji o prawach dziecka, gdyż mając na uwadze uzasadniony interes (...) pozwanej uczynił w zaskarżonym wyroku zastrzeżenie dotyczące prawa pozwanej do powoływania się przez nią w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie jej odpowiedzialności do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku. Nie znajdując uzasadnionych podstaw do uwzględnienia zarzutów i wniosków skarżącej należało apelację oddalić, w oparciu o art. 385 kpc . Nie obciążono pozwanej kosztami postępowania apelacyjnego, na podstawie art. 102 kpc , z uwagi na to, że nie posiada ona aktualnie samodzielnych źródeł dochodów finansowych, korzystała ze zwolnienia od kosztów sądowych i pomocy prawnej ze strony adwokata z urzędu. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie § 19 pkt. 1 w zw. z § 6 pkt. 7 w zw. z § 13 pkt. 1,2 (oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu – tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 461).