V ACA 918/12

Sygn. akt V ACa 918/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 grudnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Artur Lesiak (spr.) Sędziowie: SA Włodzimierz Gawrylczyk SA Teresa Sobolewska Protokolant: stażysta Joanna Trociewicz po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2012 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa Syndyka masy upadłości (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej w S. przeciwko H. S. i K. S. (1) o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną, ewentualnie o ustalenie na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 3 lipca 2012 r. sygn. akt I C 218/09 I. prostuje oznaczenie strony powodowej w zaskarżonym wyroku w ten sposób, że w miejsce „ Syndyka masy upadłości (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. ”, wpisuje „Syndyka masy upadłości (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej w S. ”; II. zmienia zaskarżony wyrok: a) w punkcie 1 (pierwszym) w ten sposób, że uznaje za bezskuteczną w stosunku do powoda umowę o podział majątku dorobkowego, zawartą w B. w dniu 30 grudnia 2003 r. przed notariuszem K. L. Rep. A nr (...) pomiędzy H. S. i K. S. (1) , w wyniku której nastąpiło przeniesienie na K. S. (1) własności nieruchomości przy ul. (...) w B. , dla której Sąd Rejonowy w B. prowadzi księgę wieczystą o numerze Kw (...) , w celu umożliwienia zaspokojenia wierzytelności przysługującej powodowi wobec H. S. w kwocie 488.249,32 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 17 lutego 2003 r. do dnia zapłaty i kosztami postępowania w wysokości 45.900 zł, stwierdzonej prawomocnymi wyrokami Sądu Okręgowego w B. z dnia 31 maja 2004r. sygn. akt (...) oraz Sądu Apelacyjnego w G. z dnia 5 grudnia 2006r. sygn. akt (...) i oddala powództwo w pozostałej części; b) w punkcie 4 (czwartym) w ten sposób, że znosi między powodem a pozwanym K. S. (1) koszty procesu; c) przez dodanie punktu 5 (piątego) o treści: „nakazuje ściągnąć od pozwanego K. S. (1) na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Bydgoszczy kwotę 12.207 (dwanaście tysięcy dwieście siedem) złotych tytułem opłaty sądowej od uwzględnionej części powództwa”; III. oddala apelację w pozostałym zakresie; IV. znosi między powodem a pozwanym K. S. (1) koszty postępowania apelacyjnego; V. zasądza od powoda na rzecz pozwanej H. S. kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego; VI. nakazuje ściągnąć od pozwanego K. S. (1) na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Bydgoszczy kwotę 12.207 (dwanaście tysięcy dwieście siedem) złotych tytułem opłaty sądowej od uwzględnionej części apelacji. Na oryginale właściwe podpisy. Sygn. aktVACa 918/12 UZASADNIENIE Powód Syndyk Masy Upadłości (...) sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w S. , który pismem z dnia 20 marca 2009 roku wstąpił w miejsce strony powodowej - (...) Sp. z o.o. w S. , podtrzymał żądanie pozwu, które po jego zmianie i ostatecznym sprecyzowaniu dotyczyło uznania za bezskuteczną w stosunku do powoda czynności majątkowej, umowy małżeńskiej, wyłączającej wspólność ustawową i podział majątku dorobkowego zawartej w B. w dniu 30 grudnia 2003 r. przed (...) Nr rep. A (...) pomiędzy H. S. i K. S. (1) , w wyniku której nastąpiło przeniesienie własności nieruchomości przy ul. (...) w B. , dla której Sąd Rejonowy w B. prowadzi księgę wieczystą o numerze (...) , na K. S. (1) w celu umożliwienia zaspokojenia wierzytelności przysługującej powodowi wobec pozwanej H. S. w kwocie 488.249,32 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 17 lutego 2003 roku do dnia zapłaty i kosztami postępowania w wysokości 45.900 zł stwierdzonej prawomocnymi wyrokami: Sądu Okręgowego w B. z dnia 31 maja 2004 roku, sygn. akt: (...) oraz Sądu Apelacyjnego w G. z dnia 5 grudnia 2006 roku, sygn. akt: (...) . Ewentualnie powód wniósł o ustalenie, że pozwani nie mogą powoływać się w stosunkach prawnych z powódką w odniesieniu do roszczeń zasądzonych wskazanymi wyżej wyrokami, na majątkową umowę małżeńską z dnia 30 grudnia 2003 roku oraz że powód może prowadzić egzekucję na podstawie wskazanych orzeczeń z nieruchomości położonej w B. przy ul. (...) , dla której Sąd Rejonowy w B. prowadzi księgę wieczystą KW nr (...) , przy czym może zaspokoić się z nieruchomości do wysokości połowy sumy uzyskanej z egzekucji /k.2-8,127-131/. Pozwany K. S. (1) w odpowiedzi na pozew wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu. Podał, że zawarta umowa majątkowa małżeńska nie pomniejszyła majątku pozwanej H. S. . Dokonany podział był sprawiedliwy. Ponadto pozwany wskazał, iż nie miał wiedzy o interesach dłużnika powoda, albowiem od 2000 roku pozostawał z żoną w faktycznej separacji. Pozwana H. S. w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów procesu. Podniosła, iż majątek dorobkowy pozwanych w wyniku umowy z dnia 30 grudnia 2003 roku został podzielony po równo, zatem brak podstaw do przyjęcia, że wskazaną czynnością prawną doprowadziła do swojej niewypłacalności. Pozwana dodała, że jej były mąż nie brał udziału w czynnościach dokonywanych przez nią z powodem. Nie miał wiedzy na temat jej wierzytelności. Wyrokiem z dnia 3 lipca 2012 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy: 1/ oddalił powództwo o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną w stosunku do pozwanej H. S. i pozwanego K. S. (1) ; 2) oddalił powództwo o ustalenie w stosunku do pozwanej H. S. i pozwanego K. S. (1) ; 3/ zasądził od powoda na rzecz pozwanej H. S. kwotę 7.217 zł tytułem kosztów procesu; 4/ zasądził od powoda na rzecz pozwanego K. S. (1) kwotę 7.217 zł tytułem kosztów procesu. Podstawą tego rozstrzygnięcia były następujące ustalenia i rozważania Sądu I instancji: Pozwana H. S. prowadziła działalność gospodarczą pod (...) , natomiast pozwany K. S. (1) , wówczas jej mąż, był brokerem ubezpieczeniowym w (...) . z o.o. w W. . Spędzał dużo czasu w W. . Od 2000 roku w firmie pozwanej wiadomym było, że małżonkowie nie są ze sobą. Pozostawali w faktycznej separacji. K. S. (1) nie był widziany w firmie swojej żony, jednakże pomagał jej w wykonaniu umowy z powodową spółką. Dysponował pełnomocnictwem brokerskim wystawionym przez (...) Sp. z o.o. w S. . Pozwani nie znali swoich wyników finansowych. W dniu 30 grudnia 2003 roku pozwani zawarli majątkową umowę małżeńską wyłączającą wspólność ustawową. Jednocześnie dokonali podziału majątku dorobkowego. Pozwanej H. S. przypadł na wyłączność majątek o łącznej wartości 175.000 zł (nieruchomość lokalowa przy ul. (...) (...) , przedsiębiorstwo), natomiast pozwany K. S. (1) uzyskał majątek o łącznej wartości 175.500 zł (nieruchomość lokalowa przy ul. (...) w B. , trzy inne nieruchomości, 35 udziałów w (...) sp. z o.o. w B. ). Wyrokiem z dnia 22 marca 2005 roku Sąd Okręgowy w B. rozwiązał małżeństwo pozwanych przez rozwód z zaniechaniem orzekania o winie. Wyrokiem z dnia 31 maja 2004 roku Sąd Okręgowy w B. zasądził od pozwanej H. S. na rzecz powoda kwotę 488.249,32 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 17 lutego 2003 roku do dnia zapłaty oraz koszty procesu w kwocie 40.500 zł. Sąd Apelacyjny w G. wyrokiem z dnia 5 grudnia 2006 roku oddalił apelację pozwanej od powyższego orzeczenia. Postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie powyższego tytułu egzekucyjnego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności jak dotąd nie pozwoliło powodowi na zaspokojenie swojej wierzytelności. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o przestawione przez strony dokumenty, a także na podstawie zeznań świadków i stron postępowania. Sąd uznał za wiarygodne dowody z dokumentów zebrane w sprawie, albowiem zostały sporządzone we właściwej formie, przewidzianej dla tego typu dokumentów. Strony w żaden sposób nie kwestionowały ich wiarygodności i prawdziwości. Autentyczność zgromadzonych dokumentów nie budziła również wątpliwości Sądu. Na walor wiarygodności zasługiwały zeznania świadków G. M. , J. G. , M. T. i J. K. . Wskazani świadkowie zgodnie zeznali, że co najmniej od 2000 roku pozwani faktycznie nie są ze sobą związani i nie prowadzili wspólnej działalności gospodarczej. Pozwany nie był widywany w siedzibie firmy dłużnika powoda. Sąd nie znalazł podstaw do kwestionowania zeznań powyższych świadków. Ich twierdzenia były spójne i konsekwentne w swej treści. Sąd dał wiarę również zeznaniom świadka S. B. , która stanowczo oznajmiła, że pozwany K. S. (1) pomagał swojej żonie przy wykonaniu umowy z powodem. Dokumenty zawarte w aktach sprawy potwierdzały zeznania tego świadka, tym samym nie budziły one wątpliwości Sądu. Na walor wiarygodności zasługiwały także zeznania S. . W. K. , S. P. i M. S. , jednakże twierdzenia tych świadków miały co najmniej drugorzędne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Jedynie zeznania S. S. na ustalenie, że wartość nieruchomości położonej przy ul. (...) B. oznaczona w majątkowej umowie małżeńskiej nie jest zaniżona. Sąd nie znalazł podstaw do odmówienia nadania waloru wiarygodności zeznaniom pozwanych H. S. i K. S. (1) . Ich twierdzenia były zgodne z zeznaniami pozostałych świadków odnośnie tego, iż faktycznie od co najmniej 2000 roku nie pozostają ze sobą w związku i nie mają wiedzy o swoich wynikach finansowych. Nie prowadzili także wspólnej działalności gospodarczej. Z tych względów Sąd ustalając stan faktyczny w sprawie uwzględnił zeznania pozwanych. Przechodząc do oceny zasadności powództwa w świetle tak ustalonej podstawy faktycznej, w pierwszej kolejności Sąd Okręgowy wskazał, że żądanie pozwu powinno być skierowane wyłącznie przeciwko K. S. (1) osobie trzeciej, nie zaś także przeciwko dłużnikowi powoda - H. , która w tym wypadku nie ma legitymacji biernej. Przesądza o tym treść art. 531 §1 k.c. Zatem z oczywistych przyczyn procesowych żądanie ochrony ze skargi pauliańskiej skierowane przeciwko pozwanej H. S. nie mogło zostać uwzględnione. Oceniając powództwo względem pozwanego K. S. (1) , Sąd Okręgowy przedstawił uwagi dotyczące instytucji skargi paulińskiej określonej w art. 527 kc. Zdaniem Sądu I instancji powód nie sprostał narzuconym na niego wymogom wykazania istnienia wszystkich przesłanek z art. 527 § 1 kc , warunkujących możliwość skorzystania z ochrony pauliańskiej. Nie pomogło mu nawet działające w niniejszej sprawie domniemanie prawne określone w art. 527 § 3 kc , gdyż Sąd nie stwierdził, aby pozwany K. S. (1) uzyskał od swojej żony - dłużnika powoda - korzyść majątkową. Innymi słowy, w zaistniałym stanie rzeczy trudno mówić o tym, że przyznanie pozwanemu, na mocy majątkowej umowy małżeńskiej obejmującej podział majątku dorobkowego, lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w B. , stanowiło uszczuplenie majątku H. S. , skoro na mocy tejże umowy pozwana ta także uzyskała nieruchomość, również na własność, położoną w tym samym budynku, o tym samym metrażu. Wcześniej obie nieruchomości lokalowe, nr (...) przy > Wobec powyższych ustaleń nie ma znaczenia okoliczność, że (...) S. pomagał swojej żonie przy wykonywaniu umowy zawartej z powodem, z której wynika wierzytelność na kwotę 488.249,32 zł, stwierdzona wyrokiem Sądu Okręgowego w B. z dnia 31 maja 2004 roku. Dlatego też przyjąć należy, iż pozwany wiedział o tym długu, zresztą odnośnie tej subiektywnej przesłanki zastosowanie ma w niniejszej sprawie art. 527 § 3 kc , na co nie ma wpływu fakt, iż związek małżeński pozwanych uległ rozwiązaniu. Jednakże przedmiotowa majątkowa umowa małżeńska nie miała na celu pokrzywdzenia powoda. Reasumując, powód nie wykazał, aby pozwany K. S. (1) , na mocy czynności prawnej dokonanej z dłużnikiem, uzyskał korzyść majątkową. Tym samym stwierdzić należy, iż umowa z dnia 30 grudnia 2003 roku nie miała na celu pokrzywdzenia wierzyciela. W niniejszej sprawie nie zaistniały kumulatywnie wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie powodowi ochrony pauliańskiej z art. 527 § 1 kc. Przechodząc do oceny roszczenia ewentualnego o ustalenie Sąd stwierdził, iż powód nie ma interesu prawnego wymaganego treścią art. 189 kpc . W tym zakresie przysługiwało mu dalej idące powództwo z art. 527 § 1 kc. Nie ma tutaj znaczenia fakt, iż roszczenie ze skargi pauliańskiej z przyczyn opisanych powyżej nie zostało uwzględnione. Okoliczność ta nie powoduje automatycznie, że w przypadku oddalenia tego żądania, powód może domagać się ustalenia istnienia stosunku prawnego. Powództwo z art. 189 kpc należy zastrzec dla przypadków wyjątkowych. Wymagany interes prawny istnieje wówczas, gdy bez wyroku deklaratoryjnego powód nie może realizować pełni roszczeń i uprawnień wiążącym się z istnieniem lub nieistnieniem stosunku prawnego lub prawa, bądź uzyskać koniecznej ochrony na przyszłość (wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 08.02.2012 roku, 1 ACa 1298/11, LEX nr 1120007). W niniejszej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła. Powód miał możliwość realizowania pełni swoich praw i roszczeń w oparciu o skargę pauliańską. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 527 § 1 kc a contrario oddalił powództwo o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną w stosunku do pozwanej H. S. i pozwanego K. S. (1) (punkt 1 wyroku). Na mocy art. 189 kpc a contrario Sąd oddalił powództwo o ustalenie w stosunku do pozwanej H. S. i K. S. (1) (punkt 2 wyroku). Zgodnie z art. 98 § 1 kpc strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Z racji faktu, iż powód przegrał niniejszy proces, Sąd na podstawie przytoczonego przepisu oraz § 6 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. 2002 r., Nr 163, poz. 1349) zasądził od niego na rzecz pozwanej H. S. i na rzecz pozwanego K. S. (1) po 7.200 zł, dla każdego z nich, tytułem kosztów procesu (punkt 3 i 4 wyroku). Powód zaskarżył wyrok apelację w całości i zarzucił: 1. Naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. a) art. 233 § 1 k.p.c. : - przez niezgodne z zasadami swobodnej oceny dowodów ustalenie, że pozwani nie zamierzali pokrzywdzić zaskarżoną czynnością powoda, w szczególności poprzez pominięcie w ocenie prawnej dowodu z wyroku (...) z uzasadnieniem potwierdzającego działanie pozwanej z pokrzywdzeniem wierzyciela oraz dowodu potwierdzającego, że pozwanym mimo rozwodu i ich zgodnych zeznań, iż pożycie między nimi ustało ostatecznie i definitywnie, w 2009 r. urodziło się wspólne dziecko, - przez niezgodne z zasadami swobodnej oceny dowodów ustalenie, że pozwani prowadzili oddzielne firmy i pozwany nie pomagał swojej żonie w jej firmie oraz że nie znali własnych wyników finansowych i nie udzielali sobie informacji w tym zakresie - mimo potwierdzenia przez Sąd w dalszej części uzasadnienia faktu, iż pozwany pomagał żonie przy wykonywaniu umowy oraz wiedział o długu pozwanej oraz wobec wykazania przez powoda dokumentami, że udział pozwanego w wykonaniu tej umowy był bardzo znaczący i świadczący o wzajemnym zaufaniu i ścisłej współpracy, - przez niezgodne z zasadami swobodnej oceny dowodów ustalenie, że zaskarżona czynność nie spowodowała uzyskania przez pozwanego korzyści i uszczupleniu majątku pozwanej, w sytuacji gdy w braku tej czynności pozwani odpowiadaliby całym majątkiem dorobkowym; - poprzez fragmentaryczną, oddzieloną od innych dowodów ocenę zeznań świadków wnioskowanych przez pozwanych na okoliczność braku wspólnych spraw i ustania pożycia pozwanych w oderwaniu od dokumentów i zeznań świadka B. świadczących o ścisłej współpracy między pozwanymi przy wykonywaniu umowy o pośrednictwo w udzieleniu gwarancji od C. oraz niekwestionowanego przez pozwanych dokumentu potwierdzającego fakt posiadania wspólnego dziecka, o którym żaden ze świadków nie wspomniał. b) art. 328 § 2 kpc . poprzez pominięcie w uzasadnieniu przyczyn, dla których dopuszczonym dowodom wnioskowanym przez powoda odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a w szczególności całkowity brak oceny dokumentów - sprawozdania detektywistycznego dołączonego do pisma powoda 16 października 2007 r., załączonych do pisma z 25 kwietnia 2012 r. : zaświadczenia z MSWiA z wnioskiem - notatki z dnia 20 sierpnia 2001 r. ze spotkania (...) oraz zaproszenia na to spotkanie z dnia 17.08 2001 r. a także wyroku Sądu Okręgowego w S. o sygn. (...) z uzasadnieniem wskazującego na działanie przez pozwaną z pokrzywdzeniem wierzyciela, c) art. 302 kpc . poprzez dopuszczenie dowodu z przesłuchania K. jako strony mimo niestawienia się przez niego bez usprawiedliwienia na rozprawę w dniu 21.09.2009 r., na którą został wezwany w celu przesłuchania d) art. 189 kpc , poprzez przyjęcie, iż brak interesu prawnego powództwa o ustalenie może wyrażać się również w możliwości sformułowania powództwa kształtującego opartego na innym prawie i przysługującego przeciwko stronie nietożsamej podmiotowo e) art. 102 i 103 kpc . poprzez ich nieuwzględnienie w orzeczeniu o kosztach pomimo nagminnego i celowego niepodawania przez pozwanych przed rozprawami okoliczności powodujących ich odroczenie i wielokrotne narażanie powoda na wydatkowanie kosztów zastępstwa procesowego i podróży, 2. naruszenie przepisów prawa materialnego a) art. 527 § 1 k.c. - poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że dla istnienia pokrzywdzenia wierzyciela konieczne jest dokonanie czynności przez dłużnika w tym celu, podczas gdy wystarczająca jest świadomość tego pokrzywdzenia, - poprzez niewłaściwą wykładnię pojęć uzyskania korzyści majątkowej i uszczuplenia majątku w sposób wyłączający z zakresu stosowania tego przepisu czynności odpłatne- ekwiwalentne - poprzez przyjęcie iż umowa o zniesienia wspólności małżeńskiej podziału majątku, która spowodowała równoważne przesunięcia majątkowe nie stanowi uzyskania korzyści majątkowej oraz uszczuplenia majątku, b) art. 527 § 3 k.c. - poprzez przyjęcie, że domniemanie świadomości pokrzywdzenia wierzyciela osoby trzeciej pozostającej z dłużnikiem w bliskim stosunku, można usunąć poprzez wykazanie, iż zamiarem tej osoby nie było pokrzywdzenie wierzyciela, podczas gdy dla obalenia tego domniemania trzeba wykazać, że osoba ta nie wiedziała, iż dłużnik działa ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela c) art. 189 kpc , poprzez przyjęcie, iż brak interesu prawnego powództwa o ustalenie może wyrażać się również w możliwości sformułowania powództwa kształtującego opartego na innym prawie i przysługującego przeciwko stronie nietożsamej podmiotowo. W oparciu o tak sformułowane zarzuty powód wniósł o: 1. zmianę powyższego wyroku poprzez uznanie za bezskuteczną w stosunku do powoda czynności majątkowej umowy małżeńskiej wyłączającej wspólność ustawową i podziału majątku dorobkowego zawartej w B. , w dniu 30 grudnia 2003 r. przed Notariuszem K. L. N. rep (...) pomiędzy H. S. i K. S. (1) , w wyniku której nastąpiło przeniesienie własności nieruchomości przy ul. (...) w B. , dla której Sąd Rejonowy w B. prowadzi księgę wieczystą o numerze (...) , na K. S. (1) w celu umożliwienia zaspokojenia wierzytelności przysługującej powodowi wobec H. S. w kwocie 488.249,32 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 17 lutego 2003 r. do dnia zapłaty i kosztami postępowania w wysokości 45.900 zł stwierdzonej prawomocnymi wyrokami: Sądu Okręgowego w B. z dnia 31 maja 2004r. sygn. akt (...) oraz Sądu Apelacyjnego w G. z dnia 5 grudnia 2006r. sygn. akt (...) ewentualnie o zmianę powyższego wyroku poprzez ustalenie, że pozwani nie mogą powoływać się w stosunkach prawnych z powodem w odniesieniu do roszczeń zasądzonych od pozwanej H. S. wyrokiem Sądu Okręgowego w B. z dnia 31 maja 2004 r. sygn. akt (...) oraz wyrokiem Sądu Apelacyjnego w G. dnia 5 grudnia 2006 r., sygn. akt (...) na majątkową umowę małżeńską wyłączającą wspólność ustawową i podział majątku dorobkowego zawartą w Bydgoszczy, w dniu 30 grudnia 2003 r. przed Notariuszem K. J. N. rep A (...) , pomiędzy H. i K. S. (1) że powód może prowadzić egzekucję na podstawie wyroku Sądu Okręgowego (...) z dnia 31 maja 2004 r. sygn. akt (...) oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w G. z dnia 5 grudnia 2006 r., sygn. akt (...) z nieruchomości przy ul. (...) w B. , dla której Sąd Rejonowy (...) prowadzi księgę wieczystą o numerze (...) , w której to księdze w dziale II jako właściciel ujawniony jest K. S. (1) , przy czym może zaspokoić się z nieruchomości do wysokości połowy sumy uzyskanej z egzekucji z tej nieruchomości, ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji; 2. przyznanie powodowi od pozwanych solidarnie zwrotu kosztów procesu w postępowaniu I i II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych Pozwani wnosili o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: Apelacja zasługuje na częściowe uwzględnienie. W pierwszej kolejności wymaga wyjaśnienia, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz zasady egzekucji w brzmieniu sprzed ich nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 162, poz. 1691), która weszła w życie z dniem 20 stycznia 2005 r. Po myśli bowiem art. 5 ust. 5 pkt 2 przepisy dotychczasowe stosuje się do wyłączenia lub ograniczenia odpowiedzialności majątkiem wspólnym za zobowiązania jednego małżonka powstałe przed wejściem ustawy w życie. Tak samo, jeśli roszczenie powstało przed wejściem w życie tej ustawy, egzekucję prowadzi się według przepisów dotychczasowych (art. 5 ust. 6 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r.).Jest zaś okolicznością niesporną, że zobowiązanie dłużniczki powstało przed dniem wejścia w życie cytowanej ustawy. Także zaskarżona umowa majątkowa została zawarta według poprzedniego stanu prawnego. Zauważyć należy, że umowa z dnia 30 grudnia 2003 r. obejmuje zarówno zniesienie wspólności majątkowej jak i podział majątku wspólnego. W ocenie Sądu Apelacyjnego przedmiotem skargi paulińskiej objęta może być wyłącznie umowa w części obejmującej podział majątku wspólnego, gdyż samo zniesienie wspólności majątkowej podlega ochronie w trybie art. 47 § 2 k.r.o. Sąd Apelacyjny podziela wyrażony w orzecznictwie pogląd, że „umowa wyłączająca wspólność majątkową małżeńską ma charakter ustrojowy, zmienia bowiem dotychczasową zasadę wspólności na zasadę rozdzielności majątkowej. W jej wyniku nie dokonuje się zatem żadne przesunięcie majątkowe, nikomu nie przysparza ona bezpośrednio korzyści majątkowej. Stąd też trzeba przyjąć, wbrew odmiennemu stanowisku części doktryny, że nie znajduje do tej umowy zastosowania instytucja skargi pauliańskiej przewidziana w art. 527 i nast. k.c. , która wchodzi w grę przy czynnościach prawnych obrotu prawami i rzeczami” (por. uzasadnienie wyroku SN z dnia 28 kwietnia 2004 r., III CK 469/02). Samo zniesienie wspólności majątkowej nie może być objęte przedmiotem zaskarżenia skargą pauliańską. Wierzyciel znajduje bowiem ochronę w treści art. 47 § 2 k.r.o. , a w związku z tym nie ma przeszkód, do wystąpienia o nadanie klauzuli wykonalności na podstawie art. 787 k.p.c. Dopiero dokonanie podziału majątku wspólnego może spowodować, że brak będzie substratu, do którego można byłoby skierować egzekucję na podstawie takiego tytułu wykonawczego. W tym stanie rzeczy powództwo w części dotyczącej stwierdzenia bezskuteczności umowy znoszącej wspólność majątkową podlegało oddaleniu zarówno w stosunku do pozwanej, jak i do pozwanego. Przechodząc do zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. należy stwierdzić, że jest on w znacznej mierze zasadny. Przede wszystkim trzeba jednak wyjaśnić, iż wbrew twierdzeniom zawartym w apelacji Sąd I instancji nie przyjął, aby pozwany obalił domniemanie wynikające z art. 527 § 3 k.c. Sąd ten zaznaczył jedynie, że domniemanie z art. 527 § 3 k.c. było niewystarczające wobec braku przesłanki w postaci korzyści majątkowej uzyskanej przez pozwanego. Dzięki art. 527 § 3 k.c. wierzyciel nie musi wykazywać, że osoba trzecia wiedziała lub przy dołożeniu należytej staranności mogła się dowiedzieć, iż dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli - bowiem okoliczność ta jest objęta domniemaniem prawnym. Wierzyciel natomiast zamiast tej okoliczności musi udowodnić podstawę domniemania w postaci istnienia bliskiego stosunku pomiędzy dłużnikiem a osobą trzecią w chwili dokonywania czynności prawnej. Sam przepis nie określa, co rozumie pod pojęciem stosunku bliskości. Ustawodawca nie dokonuje także wyliczenia osób bliskich. W doktrynie wskazuje się, że należy odwoływać się do oceny realnie istniejących faktów: więzi uczuciowej, przyjacielskiej, majątkowej czy powiązań gospodarczych (zob. M. Pyziak-Szafnicka (w:) System prawa cywilnego, t. 6, s. 1265). Pojęcie „bliskich stosunków" rozumiane jest szeroko - zarówno w piśmiennictwie, jak i orzecznictwie. Wyrazem takiego zapatrywania jest zaprezentowany w judykaturze pogląd, że w art. 527 § 3 k.c. chodzi o taki stosunek bliskości między dwiema osobami, który uzasadnia przyjęcie, iż jedna z nich jest w posiadaniu informacji o obecnej sytuacji majątkowej drugiej (wyrok SN z dnia 24 kwietnia 1996 r., I CRN 61/96). Nie ulega wątpliwości, że fakt pozostawania w związku małżeńskim wskazuje na istnienie bliskiego stosunku pomiędzy dłużnikiem a osobą trzecią. Oczywiście fakt ten musi podlegać indywidualizacji w ramach okoliczności faktycznych danej sprawy. Na gruncie niniejszej sprawy istnienia tak rozumianego „pozostawiania w bliskim stosunku” nie podważają zeznania świadków i pozwanych wskazujące na problemy we wzajemnych relacjach małżeńskich H. i K. S. (1) . Do rozpadu pożycia małżeńskiego dochodzi dopiero z momentem ustania wszystkich więzi, a więc więzi duchowej, fizycznej i gospodarczej. Z punktu widzenia ochrony interesów wierzyciela nie jest jednak istotne jak układa się pożycie duchowe czy fizyczne małżonków, istotna jest natomiast łącząca ich więź gospodarcza. Przyjąć należy, że pozostawanie we wspólności majątkowej oznacza posiadanie wiedzy na temat sytuacji majątkowej współmałżonka. Wspólność majątkowa pociąga bowiem za sobą nie tylko wspólność praw ale także wspólność obowiązków. Nawet jeśli faktycznie - tak jak stwierdził Sąd I instancji - małżeństwo H. i K. S. (1) co najmniej od 2000 r. chyliło się ku upadkowi, to niewątpliwie z racji pozostawania we wspólności majątkowej posiadali oni wzajemnie wiedzę o swojej sytuacji finansowej. Nie chodzi tutaj przy tym o szczegółową znajomość wyników finansowych prowadzonej odrębnie działalności gospodarczej, lecz o wiedzę o możliwości ponoszenia odpowiedzialności majątkiem wspólnym za zobowiązania jednego ze współmałżonków. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że K. S. (1) pomagał swojej żonie w wykonaniu umowy z dnia 1 i 9 sierpnia 2001 r. O jego zaangażowaniu i współdziałaniu świadczy chociażby pismo z dnia 17 sierpnia 2001 r. (...) sp. z o.o., w którym adresat został określony następująco: (...) (k. 548). Pismo powyższe zawiera zaproszenie na rozmowy dotyczące zawartej umowy na czynności brokerskie i udzielenia gwarancji ubezpieczeniowych (...) S.A. K. S. (1) musiał więc mieć wiedzę na temat tej umowy, skoro w związku z problemami, które się pojawiły w toku jej realizacji został zaproszony na rozmowy. Znamienne jest też, że w oznaczeniu adresata znalazło się obok imienia i nazwiska pozwanego także oznaczenie działalności gospodarczej prowadzonej przez pozwaną. Już chociażby ten fakt świadczy o wzajemnych powiązaniach gospodarczych pozwanych. Zważywszy, że to z powodu okoliczności leżących między innymi po stronie pozwanego, a więc braku uprawnień brokerskich, (...) sp. z o.o. wystąpiła przeciwko H. S. o zwrot pobranej prowizji, musiał on mieć wiedzę nie tylko na temat samej umowy, ale także na temat dalszych konsekwencji finansowych tej umowy, a w szczególności możliwości poszukiwania przez wierzyciela zaspokojenia z majątku wspólnego dłużniczki i jej małżonka. W pozostałym zakresie ustalenia faktyczne Sądu I instancji nie budzą zastrzeżeń. Sąd ten z ustalonego stanu faktycznego wyciągnął jednak błędne wnioski natury prawnej co do bezzasadności skargi pauliańskiej. Trafny jest zarzut powoda naruszenia art. 527 § 1 k.c. Analiza poszczególnych przesłanki bezskuteczności umowy w kontekście niniejszego stanu faktycznego wymaga przedstawienia następujących rozważań: W świetle poglądów judykatury, „aby uznać, iż określona czynność dokonana przez dłużnika z jednym z wierzycieli krzywdzi pozostałych, należy stwierdzić, czy świadczenia stron są nieekwiwalentne lub że da się wykazać, iż dłużnik i wierzyciel byli w zmowie i dokonywali tej czynności nie tylko ze świadomością ale i w celu pokrzywdzenia wierzycieir (por. wyrok SN z dnia 2 grudnia 2003 r. III CK 147/02 oraz powołane tam orzecznictwo). W innym z orzeczeń Sąd Najwyższy stwierdził, że „pokrzywdzenie wierzycieli występuje także wówczas, gdy do niewypłacalności dłużnika, w rozumieniu art. 527 § 2 k.c. , dochodzi w wyniku kilku, nawet ekwiwalentnych, czynności, takich jak założenie spółki i wniesienie do niej aportem nieruchomości w zamian za udziały, a następnie w krótkim czasie zbycie udziałów w spółce za kwotę znacznie niższą niż wartość wniesionej aportem nieruchomości i zużycie otrzymanej kwoty na inne cele niż zaspokojenie wierzycieli” (por. wyrok z dnia 2 października 2007, II CSK 323/07). Powyższe prowadzi do wniosku, że czynność ekwiwalentna może być uznana za warunek wystarczający i niezbędny niewypłacalności, gdy świadczenie wzajemne nie gwarantuje zaspokojenia (wyrok SN z 29 czerwca 2004 r., II CK 367/03). Rację ma zatem skarżący przywołując orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 5 marca 2008 r., V CSK 471/07, że „uzyskanie przez dłużnika ekwiwalentu za dokonaną czynność prawną nie zawsze przesądza o bezzasadności skargi paulińskiej. Czynność prawna dłużnika, za którą otrzymał on świadczenie nie powoduje pokrzywdzenia wierzycieli, jeśli uzyskany ekwiwalent znajduje się w majątku dłużnika lub został wykorzystany do zaspokojenia wierzycieli”. Podsumowują dorobek orzecznictwa stwierdzić więc należy, że do pokrzywdzenia wierzycieli dojdzie zawsze, gdy zachodzi brak ekwiwalentności. Jeśli natomiast świadczenia są ekwiwalentne, to wówczas należy ocenić, czy dłużnik i osoba, która uzyskała od niego korzyść majątkową dążyli do pokrzywdzenia wierzyciela dochodzącego ochrony. Przy ekwiwalentności świadczeń skarga paulińska może być uzasadniona także wówczas, gdy otrzymany ekwiwalent już nie znajduje się w majątku dłużnika lub też jest trudny do wyegzekwowania przez wierzyciela (np. otrzymane pieniądze, które zostały zużyte na inne cele niż zaspokojenie wymagalnych wierzytelności). W sprawie bezsporną była okoliczność, że w wyniku podziału majątku wspólnego, zarówno dłużniczka jak i jej ówczesny małżonek otrzymali majątek o identycznej wartości. Skoro zatem oboje małżonkowie w wyniku dokonanego podziału majątku wspólnego otrzymali składniki majątkowe o tej samej wartości, to oznacza to tym samym, iż zachodziła ekwiwalentność ich wzajemnych świadczeń. Pomimo tego w okolicznościach niniejszej sprawy przyjąć trzeba, że doszło do pokrzywdzenia wierzyciela. Wprawdzie świadczenia dłużniczki i jej małżonka były wzajemnie ekwiwalentne, jednak z punktu widzenia interesu ekonomicznego wierzyciela doszło do zmniejszenia się majątku dłużniczki, z którego mogłaby być prowadzona egzekucja. Do czasu podziału majątku wspólnego wierzyciel mógł po uzyskaniu klauzuli wykonalności prowadzić egzekucję z całego majątku wspólnego, a nie tylko z majątku odrębnego dłużniczki. Wprawdzie w postępowaniu o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika z ograniczeniem jego odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową istniała możliwość ograniczenia lub wyłączenia możliwości zaspokojenia się przez wierzyciela z majątku wspólnego ( art. 787 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym w dniu zawarcia czynności prawnej przez pozwanych), jednak wyłącznie na wniosek małżonka po jego wysłuchaniu i stwierdzeniu, że zachodzą okoliczności przewidziane w art. 41 § 3 k .r.o. Skoro pozwani dokonali całościowego podziału majątku wspólnego, to brak było możliwości skierowania egzekucji do tego majątku. Tym samym doszło do zmniejszenia substratu majątkowego obejmującego aktywa dłużniczki. Oboje pozwani mieli przy tym świadomość, że dokonując podziału majątku wspólnego w równych częściach, uniemożliwią wierzycielowi zaspokojenie z całości tego majątku. W konsekwencji uznać należy, iż czynność prawna podziału majątku wspólnego została dokonana z pokrzywdzeniem wierzyciela, jako że uniemożliwiła mu poszukiwania zaspokojenia swojej wierzytelności z wszystkich przedmiotów wchodzących w skład majątku wspólnego. Powyższej oceny nie zmienia fakt rozwiązania małżeństwa H. i. S. przez rozwód wyrokiem Sądu Okręgowego w B. z dnia (...) , a tym samym ustania z tym dniem wspólności majątkowej. Zdarzenie to miało bowiem miejsce już po dokonaniu zaskarżonej czynności, przy czym ubezskutecznieniu podlega jedynie podział majątku wspólnego. Okoliczność, w jakim zakresie może być prowadzona egzekucja wskutek orzeczonego rozwodu nie ma zaś znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Nie ulega wątpliwości, że wskutek zaskarżonej czynności pozwany (...) osiągnął korzyść majątkową. Przyjmuje się, że uzyskanie przez osobę trzecią korzyści majątkowej może polegać na nabyciu prawa majątkowego lub na zwolnieniu z zobowiązania, co powoduje zmianę w majątku dłużnika prowadzącą do pokrzywdzenia wierzycieli (wyrok SN z dnia 7 grudnia 1999 r., I CKN 287/98). Osoba trzecia uzyskuje „korzyść majątkową" w rozumieniu art. 527 k.c. także wtedy, gdy płaci za rzecz nabytą od dłużnika cenę odpowiadającą wartości rynkowej tej rzeczy. W art. 527 k.c. nie chodzi o korzyść majątkową w sensie potocznym, utożsamianą np. z nabyciem rzeczy za cenę niższą od wartości tej rzeczy - w takim przypadku za „korzyść" uważa się różnicę między wartością rynkową rzeczy a zapłaconą ceną. Korzyścią majątkową w rozumieniu art. 527 k.c. jest nabycie przez osobę trzecią prawa majątkowego, przedstawiającego pewną wartość, przy czym drugorzędne znaczenie ma cena nabycia (wyrok SA w Gdańsku z dnia 28 października 1999 r., I ACa 638/9, OSA 2002, z. 2, poz. 14). Dokonanie przez małżonków podziału majątku wspólnego, nawet jeżeli wartość poszczególnych składników majątkowych przyznanych każdemu z małżonków odpowiada ich udziałowi w majątku wspólnym, prowadzi do zmiany w majątku dłużnika. Wskutek bowiem takiej czynności prawo do całości majątku zostaje ograniczone do poszczególnych składników majątkowych wchodzących dotychczas w skład majątku wspólnego. Powyższe wywody prowadzą zatem do wniosku, że spełnione zostały przesłanki skargi pauliańskiej w odniesieniu do zaskarżonej czynności prawnej, na podstawie której pozwany otrzymał na wyłączną własność nieruchomość położoną (...) przy ulicy (...) , objętą księgą wieczystą Kw (...) . W tej części spełnione zostały wszystkie przesłanki zasadności powództwa w stosunku (...) . Wskutek dokonania wyżej wymienionej czynności prawnej dłużniczka H. S. stała się też niewypłacalna w wyższym stopniu ( art. 527 § 2 k.c. ), gdyż bezspornie majątek który otrzymała nie wystarcza na zaspokojenie wierzyciela. Nie tylko że nie zostało obalone domniemanie wiedzy pozwanego o pokrzywdzeniu wierzyciela, ale z materiału dowodowego wynika wręcz, że oboje pozwani dokonali tej czynności w celu uniknięcia wszczęcia egzekucji do majątku wspólnego. O tym zaś, że wierzytelność istnieje wiedzieli już w sierpniu 2001 r., gdy pojawiły się problemy z realizacją umowy. Musieli mieć bowiem świadomość obowiązku zwrotu uzyskanej przez H. S. prowizji. Z punktu widzenia istnienia wierzytelności nie ma znaczenia data uprawomocnienia się wyroku Sądu Okręgowego w B. z dnia 31 maja 2004 r. w sprawie (...) , który zapadł w stosunku do H. S. . Okoliczność ta nie ma także wpływu na świadomość istnienia pokrzywdzenia wierzyciela. Niezależnie bowiem od przyjętego stanowiska procesowego w tamtej sprawie i taktyki procesowej, pozwani musieli liczyć się z tym, że skoro powód kieruje roszczenia wobec H. S. z tytułu nienależnego świadczenia i toczy się w związku z tym postępowanie sądowe, to należy brać pod uwagę możliwość niekorzystnego rozstrzygnięcia, a w dalszej konsekwencji wszczęcia postępowania egzekucyjnego przez wierzyciela. W pozostałej części powództwo w stosunku do K. S. (1) oraz w całości w stosunku do H. S. podlegało oddaleniu. Sąd Apelacyjny w tej części podziela ustalenia i rozważania Sądu I instancji. Wprawdzie z wyjaśnień powoda wynika, iż pozwał H. S. z uwagi na sformułowane żądanie ewentualne, to jednak przyjąć należy, iż jest ona stroną pozwaną co do całości powództwa. Konstrukcja powództwa ewentualnego nie powoduje bowiem, że przedmiotem rozpoznania sądu są dwa oddzielne powództwa. Powództwo jest jedno, a jedynie zachodzi kumulacja żądań. Chybiony jest zarzut powoda naruszenia art. 189 k.p.c. Brak jest podstaw do uwzględnienia żądania ewentualnego, gdyż wobec orzeczenia rozwodu wspólność majątkowa ustała. Powód nie ma więc interesu prawnego w żądaniu ustalenia, że pozwani nie mogą się wobec niego powoływać na małżeńską umowę majątkową wyłączającą wspólność ustawową, gdyż z mocy prawa nie istnieje już majątek wspólny. Od chwili ustania wspólności do majątku nią objętego stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych ( art. 42 k.r.o. ). Z tą więc chwilą wierzyciel uzyskuje możność zaspokojenia swej wierzytelności z całego majątku dłużnika, obejmującego zarówno jego majątek dotychczas odrębny, jak i jego udział w dotychczasowym majątku wspólnym. W zakresie zaś podziału majątku wspólnego interes prawny powoda znajduje wystarczającą ochronę w przepisach dotyczących skargi pauliańskiej. Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 386 § 1 k .p.c. jak w punkcie II a) sentencji oraz na podstawie art. 385 k.p.c. jak w punkcie III sentencji. O kosztach procesu za I instancję Sąd Apelacyjny orzekł w punkcie II b) i c). Na poniesione przez strony koszty składały się wyłącznie koszty zastępstwa procesowego, jako że powód był zwolniony od obowiązku uiszczenia opłaty sądowej. Sąd zniósł na podstawie art. 100 k.p.c. koszty procesu między powodem a pozwanym K. S. (1) , jako że powód wygrał proces w stosunku do tego pozwanego w połowie, a więc w zakresie żądania ubezskutecznienia umowy o podział majątku wspólnego, natomiast pozwany wygrał w zakresie żądania ubezskutecznienia umowy znoszącej wspólność majątkową. Jednocześnie z tych względów należało obciążyć na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych pozwanego połową opłaty sądowej, od uiszczenia której powód był zwolniony. Prawidłowe zaś było rozstrzygnięcie o kosztach procesu zawarte w punkcie 3 zaskarżonego wyroku, jako że w stosunku do pozwanej H. powództwo zostało w całości oddalone. Z tych względów apelacja powoda w zakresie odnoszącym się do kosztów procesu podlegała także oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. ( pkt III ). O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w punktach IV - VI. Kierując się tymi samymi motywami, które odnoszą się do postępowania przez Sądem I instancji, koszty postępowania apelacyjnego między powodem a (...) podlegały zniesieniu na podstawie art. 100 k.p.c. Jednocześnie należało nakazać ściągnąć od pozwanego połowę opłaty od apelacji, od uiszczenia której zwolniony był powód. Z kolei w stosunku do pozwanej H. S. apelacja została w całości oddalona, a zatem orzeczono na podstawie na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. w zw. z § 6 pkt 7 w zw. z §12 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Wyjaśnić też należy, iż sprostowaniu podlegało oznaczenie strony powodowej w zaskarżonym wyroku ( art. 350 § 3 k.p.c. ). Zgodnie bowiem z treścią art. 60 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, po ogłoszeniu upadłości przedsiębiorca występuje w obrocie pod dotychczasową firmą z dodaniem oznaczenia "w upadłości likwidacyjnej" albo "w upadłości układowej".