V ACa 760/12

Sygn. akt V ACa 760/12 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 listopada 2012 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Irma Kul Sędziowie: SA Maryla Domel-Jasińska SA Katarzyna Przybylska (spr.) Protokolant: stażystaJoanna Trociewicz po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2012 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w T. przeciwko (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w likwidacji w T. o stwierdzenie nieważności ewentualnie o uchylenie uchwał na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 22 grudnia 2010 r. sygn. akt VI GC 150/10 zmienia zaskarżony wyrok w punkcie II (drugim) o tyle tylko, że uchyla uchwałę numer 7 z dnia 6 października 2010 roku Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników (...) spółki z ograniczona odpowiedzialnością w likwidacji w T. . Na oryginale właściwe podpisy. Sygn. akt V ACa 760/12 UZASADNIENIE Powódka (...) sp. z o.o. w T. wniosła pozew przeciwko pozwanej (...) sp. z o.o. w T. ostatecznie domagając się stwierdzenia nieważności ewentualnie uchylenia uchwal nr 3, 6 i 7 Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników (dalej NZW) z dnia 6 października 2010r. cofając powództwo w zakresie dotyczącym uchwal nr 4 i 5, na co pozwana wyraziła zgodę. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa i o zasądzenie od powódki zwrotu kosztów procesu podnosząc, że kurator wyznaczony przez sąd podjął działania zgodne z prawem, a wszystkie zaskarżone uchwały zostały podjęte silą głosów 2.138 przeciwko 102 głosom. Pozwana zakwestionowała także istnienie przesłanek uzasadniających powództwo ewentualne. Sąd Okręgowy w Toruniu wyrokiem z dnia 22 grudnia 201 Or. umorzył postępowanie w części dotyczącej uchwal nr 4 i 5, oddalił powództwo w pozostałej części oraz orzekł o kosztach postępowania. Powyższy wyrok Sad I instancji oparł na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych: Powódka jest właścicielem 102 udziałów (...) sp. z o.o. w T. o łącznej wartości nominalnej 51.000zl. Właścicielem pozostałej części udziałów w liczbie 2.138 o łącznej wartości nominalnej 1.069.000zl jest Skarb Państwa. W dniu 22 grudnia 2000r. została zawarta w formie aktu notarialnego pomiędzy Skarbem Państwa a powódką umowa o oddanie przedsiębiorstwa do odpłatnego korzystania. Zgodnie z § 1 ust. 1 umowy Skarb Państwa oddal powódce zespól składników materialnych i niematerialnych (tj. przedsiębiorstwo w rozumieniu art.55 ( 1) k.c. ), należący wcześniej do przedsiębiorstwa państwowego (...) w Toruniu do odpłatnego korzystania i pobierania pożytków. Wśród tych składników znalazły się m.in. udziały w spółce (...) sp. z o.o. w T. . Stosownie do postanowienia § 15 lit. a i g umowy z dnia 22 grudnia 2000r. Skarb Państwa mial prawo wypowiedzieć umowę ze skutkiem natychmiastowym, gdyby przejmująca spółka zalegała z opłatą dwóch kolejnych rat kwartalnych oraz w przypadku, gdyby spółka ta nie uiszcza świadczeń publicznych związanych z przedmiotem umowy, podatków, opłat do Urzędu Skarbowego, urzędów administracji rządowej i samorządowej. Umowa została zawarta na czas oznaczony do dnia 31 grudnia 2010r. (§ 2). W czasie wykonywania umowy powódka popadła w zaległości płatnicze. W piśmie z dnia 4 października 2006r. nie występujący w procesie Skarb Państwa wezwał powódkę do dobrowolnego spełnienia świadczenia z tytułu zaległych rat kapitałowych i opłat dodatkowych. W piśmie z dnia 18 października 2006r. Minister Skarbu Państwa stwierdził, że brak zapłaty należności do dnia 31 października 2006r. spowoduje rozwiązanie umowy zgodnie § 15 umowy. W dniu 21 marca 2007r. umowa została ze skutkiem natychmiastowym wypowiedziana przez Skarb Państwa w formie aktu notarialnego w związku z zaleganiem przez powódkę ze spłatą dwóch kolejnych kwartalnych rat leasingowych oraz zaległościami w opłatach publicznoprawnych. Do czasu wypowiedzenia umowy powódka wykonywała prawa majątkowe i korporacyjne w pozwanej spółce oraz w innych spółkach, których udziały wchodziły w skład oddanego jej do odpłatnego korzystania przedsiębiorstwa. Powódka odmówiła przyjęcia do wiadomości faktu wypowiedzenia umowy, a także zwrotu przedmiotu umowy twierdząc, że na podstawie umowy z dnia 22 grudnia 2000r. w dalszym ciągu przysługuje jej prawo do wykonywania praw korporacyjnych i majątkowych z 2.138 udziałów, których właścicielem jest Skarb Państwa - Minister Skarbu Państwa. W wyroku z dnia 10 czerwca 2009r. Sąd Okręgowy w Toruniu (sygn. VI GC 119/08) ustalił, że powodowi Skarbowi Państwa — Ministrowi Skarbu Państwa przysługuje prawo do wykonywania uprawnień majątkowych i korporacyjnych z 940 udziałów spółki (...) sp. z o.o. w T. o łącznej wartości nominalnej 470.000zł. Apelacja powódki została oddalona. Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2009 r. Sąd Rejonowy ustanowił dla pozwanej kuratora do podjęcia czynności zmierzających do powołania organów, a w razie potrzeby do jej likwidacji. Kurator pozwanej zwołał Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników (NZW) na dzień 15 marca 2010r. ujmując w porządku obrad uchwalę o rozwiązaniu i likwidacji spółki. Na zgromadzeniu przedstawiciel powódki sprzeciwił się udziałowi w nim przedstawiciela Skarbu Państwa i wykonywania prawa głosu oraz zakwestionował możliwość podjęcia uchwały o rozwiązaniu pozwanej spółki podnosząc, że kurator nie podjął próby powołania organów spółki. Mimo tego NZW podjęło uchwałę nr 3 o rozwiązaniu spółki. Przedstawiciel powódki oświadczył, że glosował przeciw uchwale i zgłosił sprzeciw co do jej powzięcia. Wyrokiem z dnia 9 kwietnia 201 Or. w sprawie akt VI GC 73/09 Sąd Okręgowy oddalił powództwo powódki przeciwko pozwanej przy udziale interwenienta ubocznego po stronie pozwanej Skarbu Państwa Ministra Skarbu Państwa o stwierdzenie nieważności uchwal podjętych na zgromadzeniu wspólników pozwanej spółki w dniu 28 maja 2008 r. Sąd ten uznał, że powódka rzeczywiście była uprawniona do wykonywania prawa głosu ze spornych 2.138 udziałów, lecz jedynie do czasu skutecznego wypowiedzenia umowy prywatyzacyjnej. Wyrokiem z dnia 26 października 2010r. (sygn. akt VI GC 38/10) Sąd Okręgowy oddalił żądanie powódki o stwierdzenie nieważności ewentualnie o uchylenie uchwały zgromadzenia wspólników z dnia 15 marca 201 Or. w przedmiocie rozwiązania i likwidacji spółki. Na NZW zwołanym na dzień 22 września 2010 r., które zostało przerwane do dnia 6 października 2010r., zapadły uchwały: nr 3 o nieodwolaniu likwidatora (...) , nr 6 o wyborze (...) Usługowej Spółdzielni (...) do segregacji, opracowania, przejęcia i przechowywania akt i dokumentów likwidowanej spółki za cenę netto 35.000-38.OOOzl oraz nr 7 o odmowie udzielenia powódce informacji na temat sytuacji finansowej spółki. Przedstawiciel powódki glosował przeciw uchwałom, a po ich podjęciu zażądał zaprotokołowania sprzeciwu. Sąd I instancji wskazał, że powyższych ustaleń dokonał w oparciu o dołączone do akt dokumenty oraz że uwzględnił fakty znane temu Sądowi z urzędu, a wynikające z powołanych akt spraw, w tym zapadłych wyroków. Sąd Okręgowy zważył, że Skarb Państwa był uprawniony do wykonywania praw z udziałów w pozwanej spółce wchodzących w skład oddanego powódce do opłatnego korzystania przedsiębiorstwa, albowiem skutecznie wypowiedział zawartą w tym względzie umowę. Sąd I instancji uznał także, że w sytuacji, w której kurator dokonując oceny sytuacji osoby prawnej uznaje za bezcelowe podejmowanie działań prowadzących do powołania organów, zwołanie zgromadzenia z porządkiem obrad przewidującym rozwiązanie spółki jest dopuszczalne. W konsekwencji stwierdził Sąd meriti, że żądanie stwierdzenia nieważności uchwały nr 3, 6 i 7 było bezzasadne, gdyż powód nie wykazał, aby sama uchwała bądź procedura jej podjęcia była sprzeczna z ustawą, co w świede art. 252 § 1 zd. 1 ksh stanowi przesłankę uwzględnienia takiego powództwa. Analogicznie Sąd I instancji ocenił zasadność powództwa o uchylenie spornych uchwal, ponieważ powódka poza opisaniem własnej oceny rzekomych skutków podjętych uchwal nie przedstawiła miarodajnych dowodów na wskazane okoliczności. Nadto, w ocenie Sądu Okręgowego, uchwala nr 7 przesądzająca, że nie zostanie ujawniony powódce obecny stan finansowy spółki niewątpliwie narusza prawo kontroli wspólnika do informacji o spółce, stanowiące uprawnienie udziałowe każdego wspólnika ( art. 212 § 1 ksh ), jednak art. 212 § 4 ksh przewiduje, że wspólnik, któremu odmówiono wyjaśnień lub wglądu do dokumentów bądź ksiąg spółki może złożyć stosowny wniosek do sądu rejestrowego. Zdaniem Sądu meriti, ta droga, a nie skarżenie uchwały o odmowie udzielenia informacji, jest właściwa do wykonania prawa kontroli. Sąd I instancji zwrócił nadto uwagę, że powódka przyznała zresztą, że nie doszło do podjęcia uchwały nr 7 (uzasadnienie pozwu, k. 5), a więc można było uznać, że jest to tzw. uchwała negatywna, co wykluczało stwierdzenie jej nieważności albo uchylenie. Od powyższego wyroku apelację wniosła powódka zaskarżając go w części oddalającej powództwo oraz domagając się jego zmiany poprzez stwierdzenie nieważności w/w uchwal lub ich uchylenie, ewentualnie jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Nadto powódka wniosła o zasądzenie na jej rzecz od pozwanej zwrotu kosztów postępowania. Sąd Apelacyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 20 kwietnia 201 lr., sygn. akt I ACa 326/11, oddalił apelację powódki wskazując w pisemnych motywach rozstrzygnięcia, że podziela ustalenia oraz ocenę prawną Sądu I instancji, o ile nie uzna odmiennie. W ocenie Sądu odwoławczego, nie stanowiło nadużycia praw ( art.5 kc ) rozwiązanie umowy przez Skarb Państwa po uprzednim podniesieniu opłat legalizujących i braku woli ugodowego zakończenia sporu. Sąd Apelacyjny wyraził także podgląd, że zarzut błędnej wykładni prawa i zarzut jego niewłaściwego zastosowanie wzajemnie się wykluczają i nie mogą stanowić koniunkcji w odniesieniu do tego samego przepisu. Od powyższego orzeczenia skargę kasacyjną wniosła powódka. W ramach pierwszej podstawy kasacyjnej skarżącą zarzuciła błędną wykładnie i niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 58 § 1 kc , art. 65 kc , art. 89 kc , art. 703 kc oraz art. 53 ustawy z dnia 30 sierpnia 1996r. o komercjalizacji i prywatyzacji , a nadto art. 5 kc , a także zakwestionowała możliwość skutecznego odstąpienia od rygorów z art. 703 kc przy rozwiązaniu ze skutkiem natychmiastowym z przyczyn objętych dyspozycją art. 703 kc. W ramach drugiej podstawy kasacyjnej powódka zarzuciła naruszenie art. 233 § lkpc, art. 316 § 1 kpc i art. 378 § 2 kpc wskutek nieodniesienia się przez Sąd Apelacyjny do zasadności zarzutu apelacji kwestionującego oddalenie powództwa ewentualnego w żądanym zakresie. Na skutek skargi kasacyjnej powódki Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 10 maja 2012r., sygn. akt IV CSK 567/11, uchylił zaskarżony wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w części oddalającej apelację od wyroku Sądu I instancji oddalającego powództwo o uchylenie uchwały nr 7 Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników strony pozwanej z dnia 6 października 2010r. i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego, zaś w pozostałym zakresie skargę kasacyjną powódki oddalił. W uzasadnieniu Sąd Najwyższy wskazał, że zarzuty powódki okazały się niezasadne, za wyjątkiem zarzutu naruszenie art. 212 ksh , art. 249 ksh i art. 252 ksh . W tym kontekście Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że możliwości wystąpienia do sądu rejestrowego przez wspólnika z wnioskiem opartym na art. 212 § 4 kc nie wyłączą możliwości wytoczenia powództwa o uchylenie albo o stwierdzenie nieważności uchwały, a zatem Sąd Apelacyjny dokonując błędnej wykładni art. 212 § 4 ksh , art. 249 § 1 ksh i art. 252 § 1 ksh nie odniósł się do ponoszonych w apelacji zarzutów dotyczących oceny istnienia przesłanek uchylenia lub stwierdzenia nieważności uchwały nr 7 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Wspólników pozwanej spółki z dnia 6 października 2010r. Sąd Apelacyjny zważył, następuje: Apelacja powódki zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 10 maja 2012r., sygn. akt IV CSI< 567/11, uchylił wyrok Sąd Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 20 kwietnia 201 lr., sygn. akt I ACa 326/11, tylko w części rozstrzygającej o apelacji powódki w zakresie roszczenia o uchylenie uchwały nr 7, w konsekwencji czego analizie w toku ponownego rozpoznania podlegała zasadność wyroku Sądu Okręgowego w Toruniu z dnia 22 grudnia 201 Or., sygn. akt VI GC 150/10, jedynie w części oddalającej powództwo o uchylenie tej uchwały. Przechodząc do oceny zasadności zarzutów apelacji powódki dotyczących uchylenia uchwały nr 7 z 6 października 2010r. wyjaśnić trzeba, że uchwała ta dotyczyła ujawnienia powódce - wspólnikowi mniejszościowemu - informacji w sprawie obecnego stanu finansów pozwanej spółki (k.135). Stosownie zaś do brzmienia art. 249 § 1 ksh zaskarżeniu w drodze powództwa o uchylenie uchwały podlega uchwała "sprzeczna z umową bądź dobrymi obyczajami godząca w interesy spółki lub mająca na celu pokrzywdzenie wspólnika". Przepis ten budzi wątpliwości co do wzajemnego stosunku wymienionych w nim elementów jednak w ocenie Sądu Apelacyjnego przyjąć należy, że w każdym przypadku przesłanki z obydwu grup muszą być spełnione kumulatywnie, a więc także uchwala sprzeczna z umową spółki może być zaskarżona, jeżeli jednocześnie godzi w interesy spółki lub ma na celu pokrzywdzenie wspólnika. Powódka upatrywała przesłanek uchylenia w/w uchwały w pozbawieniu jej podstawowego prawa wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz w wykorzystaniu dominującej pozycji wspólnika większościowego, a także akcentowała, że nie przedstawiono przyczyn podjęcia takiej uchwały oraz że takie postępowanie godzi w interes spółki, gdyż uniemożliwia powódce rzetelne podejmowanie decyzji w ramach glosowania nad kluczowymi dla spółki uchwałami na zgromadzeniu. Nie ulega wątpliwości, że w przypadku spornej uchwały przedstawione powyżej przez powódkę okoliczności zachodziły na gruncie niniejszej sprawy, zwłaszcza że pozwana nie wykazała w żaden przekonujący sposób, by skarżąca zamierzała wykorzystać informację o stanie finansów spółki w celach sprzecznych z interesem spółki w skutek czego istniałaby możliwość wyrządzenia spółce znacznej szkody, ponieważ na poparcie swych twierdzeń w tym względzie nie przedstawiła żadnych dowodów. W tym stanie rzeczy przyjąć należy, że sporna uchwała jest sprzeczna z dobrymi obyczajami, gdyż pozbawia wspólnika mniejszościowego możliwości pozyskania informacji o stanie finansowym spółki bez uzasadnionej przyczyny, a nadto godzi w interesy spółki, ponieważ uniemożliwia merytoryczną dyskusję między wspólnikami na temat funkcjonowania i przyszłości spółki. A zatem zostały skutecznie wykazane przesłanki wynikające z treści art.249 § 1 ksh uzasadniające uchylenie przedmiotowej uchwały, wobec czego Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 kpc orzekł jak w sentencji wyroku.