Orzeczenie · 2025-10-30

V ACA 641/25

Sąd
Sąd Apelacyjny w Katowicach
Miejsce
Katowice
Data
2025-10-30
SAOSCywilneprawo rzeczoweWysokaapelacyjny
skarga pauliańskabezskuteczność czynności prawnejwierzytelności podatkowenieruchomościpokrzywdzenie wierzycielaniewypłacalnośćinteres prawnyprawo cywilnepostępowanie apelacyjne

Powód, Skarb Państwa - Naczelnik Urzędu Skarbowego, domagał się uznania za bezskuteczną umowy sprzedaży nieruchomości zawartej między dłużnikiem A.S. a pozwanym J.O. w celu zaspokojenia swoich wierzytelności podatkowych z tytułu VAT i podatku dochodowego, które powstały w wyniku tej transakcji. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, argumentując, że przepisy o skardze pauliańskiej nie chronią wierzytelności, które powstały w wyniku zaskarżonej czynności prawnej, ponieważ nie były one ani wierzytelnościami istniejącymi przed czynnością, ani wierzytelnościami przyszłymi w rozumieniu art. 530 k.c. Sąd Okręgowy uznał, że dłużnik nie mógł działać ze świadomością pokrzywdzenia wierzyciela, skoro wierzytelności te nie istniały przed transakcją. Sąd Apelacyjny, po uchyleniu przez Sąd Najwyższy poprzedniego wyroku, ponownie rozpoznał sprawę. Sąd Najwyższy wskazał, że wierzytelności podatkowe powstałe w wyniku krzywdzącej czynności mogą być traktowane jako wierzytelności przyszłych wierzycieli w rozumieniu art. 530 k.c. Sąd Apelacyjny, rozpoznając sprawę ponownie, oddalił apelację powoda. Stwierdził, że powód nie wykazał interesu prawnego w żądaniu ukształtowania stosunku prawnego, ponieważ przysługuje mu dalej idące żądanie zapłaty na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu lub roszczeń odszkodowawczych. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia Sądu Okręgowego co do braku dowodów na celowe działanie dłużnika w celu pokrzywdzenia wierzycieli oraz uznał, że decyzja o sprzedaży nieruchomości mogła mieć racjonalne uzasadnienie w stanie zdrowia dłużnika. W konsekwencji apelacja powoda została oddalona.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka
Do czego można powołać

Interpretacja przepisów o skardze pauliańskiej w kontekście wierzytelności podatkowych powstałych w wyniku transakcji oraz kwestia interesu prawnego w żądaniu ukształtowania stosunku prawnego.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której wierzytelności podatkowe powstały w wyniku zaskarżonej czynności, a wierzycielowi przysługuje dalej idące roszczenie o zapłatę.

Zagadnienia prawne (3)

Czy wierzytelności podatkowe, które powstały w wyniku dokonania czynności prawnej dłużnika, mogą być objęte ochroną prawną w ramach skargi pauliańskiej?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, wierzytelności podatkowe powstałe w wyniku czynności prawnej dłużnika mogą być traktowane jako wierzytelności przyszłych wierzycieli w rozumieniu art. 530 k.c. i podlegać ochronie skargi pauliańskiej.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy wskazał, że przepisy o skardze pauliańskiej nie wykluczają ochrony wierzytelności powstałych w wyniku krzywdzącej czynności, traktując je jako wierzytelności przyszłych wierzycieli. Jednakże, aby uzyskać ochronę, wierzyciel musi udowodnić zamiar pokrzywdzenia przyszłych wierzycieli przez dłużnika.

Czy wierzyciel ma interes prawny w żądaniu uznania czynności prawnej za bezskuteczną, jeśli przysługuje mu dalej idące roszczenie o zapłatę?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, wierzyciel nie ma interesu prawnego w żądaniu ukształtowania stosunku prawnego (uznania czynności za bezskuteczną), jeśli przysługuje mu dalej idące żądanie zapłaty (np. na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu lub roszczeń odszkodowawczych).

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny stwierdził, że powództwo o uznanie czynności za bezskuteczną ma charakter kształtujący stosunek prawny. Jeśli wierzycielowi przysługuje dalej idące roszczenie o zapłatę, traci on interes prawny w dochodzeniu ochrony w drodze powództwa o ukształtowanie, zgodnie z zasadą aktualności interesu prawnego.

Czy wierzytelności podatkowe powstałe w wyniku transakcji sprzedaży nieruchomości mogą być podstawą do zastosowania skargi pauliańskiej?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, wierzytelności podatkowe mogą być podstawą do zastosowania skargi pauliańskiej, jednakże powód musi wykazać przesłanki określone w przepisach, w tym zamiar pokrzywdzenia wierzycieli.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny podzielił pogląd o dopuszczalności wykorzystania skargi pauliańskiej do ochrony wierzytelności publicznoprawnych, w tym podatkowych. Podkreślono jednak, że kluczowe jest udowodnienie przez powoda przesłanek z art. 527 i n. k.c., w tym zamiaru pokrzywdzenia.

Rozstrzygnięcie
Decyzja
Oddalenie apelacji
Strona wygrywająca
pozwany J. O.

Strony

NazwaTypRola
Skarb Państwa - Naczelnik Urzędu Skarbowego w (...)organ_państwowypowód
J. O.osoba_fizycznapozwany
A. S.osoba_fizycznadłużnik

Przepisy (8)

Główne

k.c. art. 527 § 1

Kodeks cywilny

Określa przesłanki skargi pauliańskiej dotyczące czynności dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli.

k.c. art. 530

Kodeks cywilny

Stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy dłużnik działał w zamiarze pokrzywdzenia przyszłych wierzycieli.

Pomocnicze

k.c. art. 531

Kodeks cywilny

Reguluje sytuację, gdy osoba trzecia rozporządziła uzyskaną korzyścią na rzecz innej osoby.

k.c. art. 532

Kodeks cywilny

Określa, że wierzyciel, względem którego czynność prawna dłużnika została uznana za bezskuteczną, może z pierwszeństwem dochodzić zaspokojenia z przedmiotów majątkowych, które wyszły z majątku dłużnika.

k.p.c. art. 98

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy zasad orzekania o kosztach procesu.

k.p.c. art. 316

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy zasady aktualności orzekania.

k.c. art. 405

Kodeks cywilny

Dotyczy przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.

k.c. art. 415

Kodeks cywilny

Dotyczy przepisów o czynach niedozwolonych (deliktach).

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak interesu prawnego powoda w żądaniu ukształtowania stosunku prawnego, gdyż przysługuje mu dalej idące żądanie zapłaty. • Wierzytelności podatkowe powstałe w wyniku transakcji nie są objęte ochroną skargi pauliańskiej w rozumieniu przepisów o wierzytelnościach istniejących przed czynnością. • Dłużnik nie działał z zamiarem pokrzywdzenia wierzycieli, gdyż wierzytelności powstały w wyniku transakcji.

Odrzucone argumenty

Wierzytelności podatkowe powstałe w wyniku transakcji podlegają ochronie skargi pauliańskiej jako wierzytelności przyszłych wierzycieli. • Czynność prawna została dokonana z pokrzywdzeniem wierzyciela, a pozwany o tym wiedział lub mógł się dowiedzieć.

Godne uwagi sformułowania

przepisy regulujące instytucję skargi pauliańskiej (...) nie wykluczają a limine dopuszczalności udzielenia ochrony wierzytelnościom (...) które powstały na skutek lub w wyniku dokonania krzywdzącej wierzyciela czynności prawnej • wierzytelności takie są wierzytelnościami wierzycieli przyszłych w rozumieniu art. 530 k.c. • kluczowe jest jednak ustalenie (...) czy gdyby nie doszło do dokonania czynności fraudacyjnej, to wierzyciel mógłby uzyskać zaspokojenie z majątku dłużnika • powód nie wykazał interesu prawnego w żądaniu ukształtowania stosunku prawnego, skoro przysługuje mu wobec pozwanego dalej idące żądanie.

Skład orzekający

Wiesława Namirska

przewodniczący

Barbara Konińska

sprawozdawca

Dariusz Chrapoński

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów o skardze pauliańskiej w kontekście wierzytelności podatkowych powstałych w wyniku transakcji oraz kwestia interesu prawnego w żądaniu ukształtowania stosunku prawnego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, w której wierzytelności podatkowe powstały w wyniku zaskarżonej czynności, a wierzycielowi przysługuje dalej idące roszczenie o zapłatę.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy złożonej interpretacji przepisów o skardze pauliańskiej w kontekście wierzytelności podatkowych i interesu prawnego, co jest istotne dla praktyków prawa cywilnego i podatkowego.

Skarga pauliańska a wierzytelności podatkowe: Kiedy transakcja nieruchomościowa otwiera drogę do ochrony fiskusa?

Dane finansowe

WPS: 3 008 742,54 PLN

koszty postępowania apelacyjnego i kasacyjnego: 13 500 PLN

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo
Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst