V ACa 510/16

Sygn. akt V ACa 510/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 listopada 2016 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Iwona Wilk Sędziowie : SA Barbara Kurzeja (spr.) SO del. Aleksandra Kłoda Protokolant : Mirosław Kruk po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2016 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa S. P. i M. P. (1) przeciwko (...) w T. o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego na skutek apelacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt II C 326/13 1. oddala apelację; 2. zasądza solidarnie od powodów na rzecz pozwanego kwotę 21.557 (dwadzieścia jeden tysięcy pięćset pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego i kasacyjnego. SSO del. Aleksandra Kłoda SSA Iwona Wilk SSA Barbara Kurzeja Sygn. akt V ACa 510/16 UZASADNIENIE Wyrokiem Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 14 maja 2014 r. oddalono powództwo wniesione przez S. i M. małżonków P. przeciwko pozwanemu (...) o pozbawienie wykonalności tytułu wykonawczego w postaci bankowego tytułu egzekucyjnego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności oraz zasądzono od powodów solidarnie na rzecz pozwanego (...) kwotę 7.217 zł tytułem kosztów procesu. W sprawie nie było sporne, że powodowie poręczyli kredyt udzielony przez pozwanego osobom trzecim. Poręczenie to miało charakter poręczenia wekslowego i poręczenia rzeczowego, na podstawie którego dokonano wpisu hipoteki kaucyjnej kwocie 300.000 zł na nieruchomości należącej do powodów. Pozwany nie wypełnił weksla i nie przedstawił go powodom jako poręczycielom do zapłaty; uznał natomiast, że ponad wymienione zabezpieczenia powodowie udzielili poręczenia cywilnego, które ostatecznie stało się podstawą wystawienia bankowego tytułu wykonawczego. Apelację od powyższego wyroku złożyli powodowie, którzy wnieśli o jego zmianę poprzez pozbawienie wykonalności bankowego tytułu egzekucyjnego wystawionego przez pozwanego w ten sposób, że właściwy komornik sądowy może prowadzić egzekucję na rzecz pozwanego (...) wyłącznie z nieruchomości powodów ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Powodowie zarzucili naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 876 k.c. i bezzasadne przyjęcie, że pomimo braku pisemnej umowy poręczenia cywilnego pomiędzy powodami a pozwanym, powodowie są poręczycielami cywilnymi, ponieważ podpisali umowę pożyczki z dnia 2 marca 2007 r., deklarację wekslową do weksla in blanco, który poręczyli jako poręczyciele wekslowi, dokument o dobrowolnym poddaniu się egzekucji podczas, gdy bezsporne było, że powodowie nie byli stroną umowy pożyczki, nie zawierali z pozwanym odrębnej umowy poręczenia cywilnego i poręczenie cywilne powodów nie było wymienione w § 5 umowy pożyczki jako jej zabezpieczenie. Na skutek apelacji powodów Sąd Apelacyjny w Katowicach zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach w ten sposób, że ograniczył wykonalność opisanego bankowego tytułu egzekucyjnego zaopatrzonego w klauzulę wykonalności do wysokości hipoteki kaucyjnej ustanowionej na kwotę 300.000 zł na nieruchomości stanowiącej własność dłużników. Wskazał, że niezależnie od uznania, czy powodowie obok poręczenia wekslowego i zabezpieczenia rzeczowego udzielili poręczenia cywilnego jako zabezpieczenia umowy pożyczki, poręczenie cywilne nie mogło być podstawą wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego. Zgodnie z art. 96 i 97 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (j. t. Dz. U. z 2015 r., poz. 128 ze zm. W świetle art. 5 prawa bankowego , w zakresie czynności bankowych nie mieści się przyjmowanie poręczeń cywilnych, a poręczyciel nie jest osobą, która bezpośrednio z bankiem dokonała czynności bankowej, ani roszczenie wobec poręczyciela nie wynika bezpośrednio z czynności bankowej. W drodze powództwa z art. 840 § 1 pkt 1 k.p.c. powodowie mogli zatem podnosić zarzuty materialnoprawne dotyczące wierzytelności banku objętej bankowym tytułem egzekucyjnym i zasadnie twierdzić, że ich odpowiedzialność ogranicza się do treści hipoteki ustanowionej tytułem zabezpieczenia. Na skutek wniesionej od powyższego wyroku przez pozwanego skargi kasacyjnej Sąd Najwyższy uchylił wyrok Sądu Apelacyjnego i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego. Wskazał, że powodowie zaprzeczyli zdarzeniu, na którym zostało oparte wydanie klauzuli wykonalności twierdząc, że nie są dłużnikami pozwanego Banku z tytułu poręczenia cywilnego umowy pożyczki stanowiącej czynność bezpośrednio dokonaną z bankiem, a więc podnieśli zarzut materialnoprawny odnoszący się do istnienia wierzytelności objętej bankowym tytułem egzekucyjnym. Sąd drugiej instancji natomiast rozważył, wbrew granicom kognicji sądu w postępowaniu klauzulowym i postępowaniu toczącym się z powództwa opozycyjnego, przesłanki nadania klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu stwierdzając, że poręczenie cywilne, w świetle art. 96 - 97 i art. 5 prawa bankowego nie jest czynnością bankową uprawniającą bank do wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego. Sąd w sprawie z powództwa opozycyjnego jest, zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c. , związany treścią prawomocnego postanowienia o nadaniu klauzuli wykonalności i obowiązany jest przyjąć, że bankowy tytuł egzekucyjny zaopatrzony w taką klauzulę spełnia wymogi określone w powyższych przepisach i stanowi tytuł wykonawczy uprawniający bank do wszczęcia prowadzenia egzekucji. Sąd Najwyższy nie podzielił także wykładni art. 96, 97 ust. 1 i art. 5 prawa bankowego dokonanej przez Sąd Apelacyjny w rezultacie jego zastosowania w niniejszej sprawie. Bankowy tytuł egzekucyjny może być wystawiony przeciwko poręczycielowi cywilnemu umowy pożyczki zawartej z bankiem, który złożył oświadczenie o poddaniu się egzekucji. Jest on bowiem dłużnikiem banku z tytułu zabezpieczenia wierzytelności banku wynikającej z czynności bankowej i roszczenie wynika bezpośrednio z zabezpieczenia. W stanie prawnym obowiązującym od dnia 21 maja 1999 r. (zmiana art. 97 ust. 1 prawa bankowego ustawą z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym oraz niektórych innych ustaw , Dz. U. Nr 40, poz. 399) nie może być skuteczny argument, że poręczenie cywilne nie jest czynnością bankową, skoro bankowy tytuł egzekucyjny może być wystawiony przeciwko dłużnikowi banku z tytułu zabezpieczenia wierzytelności banku wynikającej z czynności bankowej. Umowa poręczenia jest wprawdzie umową odrębną od umowy kształtującej podstawową wierzytelność banku wynikającą z czynności bankowej, ale jej związek z nią wyraża się w zabezpieczeniu, o którym mowa w art. 97 ust. 1 prawa bankowego . Wskazał w związku z tym, że z uwagi na nierozważenie przez Sąd drugiej instancji zarzutu apelacji powodów naruszenia art. 876 k.c. przez przyjęcie, że są oni poręczycielami cywilnymi zachodzi konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Rozpoznając sprawę ponownie Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Jak się wskazuje w orzecznictwie i literaturze przedmiotu, umowa poręczenia, sporządzona na piśmie, powinna być tak sformułowana, żeby wynikało z niej, że poręczyciel zobowiązuje się względem wierzyciela wykonać zobowiązanie na wypadek, gdyby dłużnik zobowiązania nie wykonał. Zobowiązanie to powinno być oznaczone ze wskazaniem osób wierzyciela i dłużnika, przy czym osoba dłużnika może wynikać z samego oznaczenia długu. Dopuszczalne jest poręczenie generalne, obejmujące wszelkie już istniejące lub przyszłe zobowiązania kredytowe dłużnika głównego w danym banku oraz tzw. poręczenie rodzajowe, zabezpieczające określony rodzaj kredytu udzielonego danej osobie. Gdy chodzi o zobowiązanie wynikający z umowy kredytowej, to należy nadto odróżnić dług przyszły od długu już istniejącego, lecz jeszcze niewymagalnego (por. wyrok SN z dnia 11 grudnia 2009 r., V CSK 215/09). Z kolei, towarzyszące planowanemu wystawieniu weksla in blanco porozumienie, w którym przyszły awalista określa warunki, na jakich może dojść do wypełnienia mającego być przezeń poręczonym weksla, może także stanowić umowę poręczenia, o ile zezwala na to jego treść i o ile zachowane zostały wymogi co do formy, w jakiej ów awalista swoje oświadczenie złożył. Dla takiego rozumienia porozumienia wekslowego obojętne jest, czy weksel ostatecznie zostanie wystawiony przez dłużnika, czy też - jeśli nawet zostanie wystawiony - będzie przez jego posiadacza uzupełniony; okoliczność ta miałaby znaczenie, gdyby dochodzone roszczenie wywodzone było z uzupełnionego weksla (tak: SN w wyroku z dnia 24 sierpnia 1988 r., IV PR 189/88, OSNC 1990, nr 12, poz. 154 oraz z dnia 22 października 1975 r., IV PR 162/75, OSNC 1976, nr 6, poz. 147, por. również wyrok SA w Katowicach z dnia 19 czerwca 2015 r., I ACa 153/15). Skarżący nie kwestionuje poczynionych przez Sąd Okręgowy ustaleń faktycznych, skądinąd znajdujących oparcie w zebranym w sprawie materiale dowodowym i obejmującym okoliczności w istocie niesporne. Z tej przyczyny ustalenia te Sąd Apelacyjny akceptuje i uznaje za własne, przyjmując ustalony w pierwszej instancji stan faktyczny za podstawę oceny w sferze prawa materialnego. Ocena ta realnie sprowadza się do tego, czy złożone w nazwanym deklaracją wekslową porozumieniu oświadczenie powodów może być uznane za poręczenie w rozumieniu art. 876 § 1 k.c. Jak trafnie wskazał Sąd Okręgowy, złożona przez powodów wraz z wekslem in blanco deklaracja wekslowa miała formę pisemną; zawarte w niej oświadczenie czyniło zatem pod względem formalnym zadość normie art. 876 § 2 k.p.c. , która dla ważności poręczenia wymaga zachowania takiej właśnie formy. Oświadczenie to zawierało także takie dookreślenie długu przyszłego, które w pełni odpowiada normie art. 878 § 1 k.c. , gdyż w dacie jego składania znana była maksymalna wysokość sumy, do jakiej dłużnicy pozwanego z tytułu umowy kredytowej będą odpowiadać. Treść oświadczenia nie pozostawiała przy tym żadnych wątpliwości, że zamiarem powodów było poręczenie za dług wystawców weksla niezupełnego: M. P. (2) i B. P. , zaciągnięty w powodowym banku na podstawie umowy pożyczki nr (...) z dnia 2 marca 2007r. Bez wątpienia, intencją powodów, których podpisy widnieją również na umowie kredytowej było wzmocnienie wiarygodności kredytowej pożyczkobiorców (wystawców weksla) i zagwarantowanie kredytującemu Bankowi spłaty udzielonych im środków finansowych. Skoro wskutek złożonego oświadczenia, nazwanego deklaracją poręczycieli weksla własnego niezupełnego, powodowie stali się jednocześnie poręczycielami w rozumieniu art. 876 § 1 k.c. , to niewątpliwie odpowiadają oni solidarnie z pożyczkodawcami (dłużnikami głównymi) na podstawie art. 881 k.c. za ich zobowiązanie w granicach wskazanych w art. 879 § 1 k.c. W tej sytuacji podniesiony w apelacji zarzut obrazy art. 876 k.c. należało uznać za chybiony w związku z czym podlegała ona oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego i kasacyjnego uzasadniają, stosownie do ich wyniku, art. 98 w zw. z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 6 pkt 6 i § 13 ust. 1 pkt 2 i ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Składają się na nie : opłata od skargi kasacyjnej w kwocie 10.757 zł oraz koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym (5400 zł) i kasacyjnym (5400 zł). SSO del. Aleksandra Kłoda SSA Iwona Wilk SSA Barbara Kurzeja