V ACa 4/14

Sygn. akt V ACa 4/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 kwietnia 2014 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Artur Lesiak Sędziowie: SA Maryla Domel-Jasińska (spr.) SO del. Krzysztof Gajewski Protokolant: sekretarz sądowy Joanna Makarewicz po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2014 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa S. S. przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S. o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w (...) z dnia 15 listopada 2013 r., sygn. akt I C 237/13 I. oddala apelację; II. nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego. Na oryginale właściwe podpisy. UZASADNIENIE Powód S. S. domagał się zobowiązania Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S. do zawarcia z nim umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu mieszkalnego, położonego w S. przy ul. (...) , wraz z udziałem w nieruchomości wspólnej i określenia udziału w nieruchomości wspólnej dla tego lokalu. Powód wywodził, że przysługuje mu spółdzielcze własnościowe prawo do wyżej określonego lokalu. Jako podstawę prawną powództwa powód powołał art. 17 14 pkt 1 i 1 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz U z 2003, nr 119, poz. 11616 ze zm.). Pozwana wniosła o oddalenie powództwa. Zwróciła uwagę, że w oparciu o art. 17 14 ust. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych , spółdzielnia mieszkaniowa zobowiązana jest, na pisemne żądanie członka lub osoby nie będącej członkiem spółdzielni, którym przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, zawrzeć umowę przeniesienia własności lokalu, po spełnieniu warunków określonych w pkt 1 i 2 ust. 1 art. 17 14 ustawy. Przepis powyższy dotyczy wszystkich osób posiadających własnościowe prawo do lokalu. Własnościowe prawo do lokalu przy ul. (...) w S. przysługiwało powodowi i jego żonie A. S. , a po jej zgonie w dniu (...) przysługuje powodowi i spadkobiercom jego żony. Powód mimo pouczenia nie przedstawił pozwanej postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej żonie. Sąd Okręgowy w (...) wyrokiem z dnia 15 listopada 2013 r. oddalił powództwo i nie obciążył powoda kosztami procesu, czyniąc następujące ustalenia faktyczne i rozważanie prawne. Powód był członkiem pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S. od (...) W dniu 9 maja 1971 r. powód otrzymał w tej spółdzielni przydział mieszkania typu lokatorskiego o powierzchni 26,4 m 2 , przy ul. (...) w S. . W dniu (...) powód zawarł związek małżeński z A. S. . W 1980 r. budynek przy ul. (...) pozwana przekazała do zasobów (...) Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S. , a powód od 29 grudnia 1980 r. został członkiem (...) Spółdzielni Mieszkaniowej (...) . Z rejestru członków pozwanej spółdzielni powód został wykreślony. W dniu 31 lipca 1989 r. powód wystąpił do Spółdzielni Mieszkaniowej (...) o wykreślenie go z rejestru członków tej spółdzielni, z uwagi na otrzymanie nowego mieszkania w zasobach pozwanej spółdzielni, tj. Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S. . Z dniem 1 sierpnia 1989 r. powód został wykreślony z rejestru członków Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S. , w związku z przeniesieniem członkostwa i skierowaniem do zasiedlenia mieszkania w zasobach Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S. . W dniu 28 sierpnia 1989 r. powód złożył deklarację przyjęcia w poczet członków Spółdzielni Mieszkaniowej (...) w S. , zaś wpisany do rejestru członków tej spółdzielni został w dniu 2 marca 1990 r. Z kolei w dniu 9 marca 1990 r. pozwana przydzieliła powodowi lokal mieszkalny przy ul. (...) w S. , na warunkach własnościowego prawa do lokalu i wskazała w treści przydziału powoda oraz jego żonę A. S. , jako osoby mające prawo zamieszkiwania w przydzielonym lokalu. Żona powoda zmarła w dniu (...) Małżonkowie nie mieli dzieci, zaś A. S. w chwili śmierci posiadała pięcioro żyjącego rodzeństwa. W dniu 19 grudnia 2012 r. powód złożył w pozwanej Spółdzielni wniosek o wyodrębnienie zajmowanego przez niego lokalu i przeniesienie na jego własność. Pozwana w odpowiedzi na ten wniosek pismem z dnia 8 stycznia 2013 r., a wcześniej pismem z 7 listopada 2012 r., wyjaśniła, że lokal mieszkalny przy ul. (...) przydzielony został małżonkom S. w trakcie trwania małżeństwa i stanowił wspólność majątkową małżonków, niezależnie od okoliczności, że członkiem spółdzielni był tylko powód. W związku z tym wniosek nie może być zrealizowany do czasu przedstawienia przez powoda postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej A. S. . W ocenie Sądu Okręgowego powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Nie ulegało wątpliwości, że powód i jego żona otrzymali mieszkanie przy ul. (...) w S. w dniu 9 marca 1990 r., a zatem w czasie trwania małżeństwa. Zgodnie z obowiązującym wówczas art. 215 § 2 Prawa spółdzielczego z dnia 16 września 1982 r. i § 17 ust. 1 statutu pozwanej Spółdzielni Mieszkaniowej (...) , uchwalonego w dniu 27 czerwca 1983 r., przydzielone obojgu małżonkom lub jednemu z nich w czasie trwania małżeństwa, spółdzielcze prawo do lokalu, należy wspólnie do obojga małżonków, bez względu na istniejące między nimi stosunki majątkowe. Spółdzielcze prawo do lokalu, przydzielone w czasie trwania małżeństwa, należało zatem wspólnie do obojga małżonków nawet wówczas, gdy tylko jeden z nich był członkiem spółdzielni. Decydującym warunkiem uznania wspólności prawa małżonków S. do lokalu mieszkalnego przy ul. (...) w S. , był przydział tego lokalu dokonany w czasie trwania małżeństwa, a nie pochodzenie wkładu mieszkaniowego. Za bezzasadny uznał Sąd I instancji argument powoda, który wyłączne prawo do tego lokalu wywodził z faktu, że wkład mieszkaniowy, jak twierdził, pochodził w całości z jego majątku osobistego, a także, że przed zawarciem małżeństwa dokonywał wszystkich czynności, związanych z poprzednim lokalem tj. lokalem pryz ul. (...) w S. , na który wpłacił wkład mieszkaniowy ze swojego majątku osobistego. Wbrew odmiennym twierdzeniom powoda, wkład mieszkaniowy wniesiony w związku z uzyskaniem przydziału mieszkania przy ul. (...) , należał do obojga małżonków, gdyż zgodnie z obowiązującym w czasie przydziału lokalu art. 215 § 4 Prawa spółdzielczego , jeżeli stosunki majątkowe między małżonkami podlegają wspólności ustawowej, wkład mieszkaniowy lub budowlany należy przed przydziałem lokalu wspólnie do obojga małżonków, niezależnie od pochodzenia środków, z których został zgromadzony. Przepis ten nie narusza uprawnienia każdego z małżonków do żądania zwrotu wydatków i nakładów poczynionych z jego majątku odrębnego na majątek wspólny. Sąd Okręgowy wskazując na treść art. 17 14 pkt. 1 i art. 17 9 pkt. 2 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych , a także treść § 73 statutu pozwanej spółdzielni uznał, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu przysługuje obecnie powodowi i spadkobiercom jego żony. Do czasu ustanowienia kręgu spadkobierców po zmarłej A. S. wniosek powoda o ustanowienie odrębnej własności lokalu nie mógł zostać przez pozwaną zrealizowany, a co za tym idzie, wytoczone powództwo podlegało oddaleniu. Powód złożył apelację od powyższego wyroku, skierowaną przeciwko oddaleniu powództwa. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 14 pkt. 1 i 1 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych , art. 31 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego , błąd w ustaleniach faktycznych oraz naruszenie art. 233 § 1 kpc . W ocenie apelującego nie jest zasadne uzależnienie realizacji roszczenia powoda, przysługującego mu na podstawie art. 17 14 pkt. 1 i 1 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych , od ustalenia kręgu spadkobierców po zmarłej żonie A. S. . Błędnie Sąd Okręgowy ustalił, że spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego powoda powstało w czasie trwania jego małżeństwa, podczas gdy powstało ono w 1967 r, tj. przed zawarciem związku małżeńskiego z A. S. . Nadto zapłata wkładu mieszkaniowego oraz nabycie członkostwa w spółdzielni zostały dokonane przed zawarciem przez powoda małżeństwa z A. S. , a to oznacza, że spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu przy ul. (...) w S. przysługuje wyłącznie powodowi i stanowi od początku jego majątek osobisty. Wskazując na powyższe zarzuty powód domagał się zmiany zaskarżonego wyroku w punkcie 1 przez uwzględnienie powództwa, ewentualnie uchylenia tego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zważył: Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienia, gdyż zgłoszone w niej zarzuty nie były zasadne. Sąd Okręgowy poczynił w rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne w sposób prawidłowy, bez wskazywanych w apelacji uchybień, a Sąd Apelacyjny ustalenia te w pełni akceptuje. Nie jest trafny zarzut wskazujący na to, iż prawo do lokalu mieszkalnego położonego przy ul. (...) w S. , powstało w 1967 r. wyłącznie na rzecz powoda, gdyż w 1967 r. powód był członkiem pozwanej spółdzielni, a w 1971 r. został mu przydzielony lokal mieszkalny o powierzchni 26,4 m 2 , położony przy ul. (...) w S. , a nie lokal przy ul. (...) . Ten ostatni lokal został przydzielony powodowi i jego żonie A. w dniu 9 marca 1990 r. Spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu przy ul. (...) przysługiwało małżonkom S. , gdyż powstało w czasie trwania małżeństwa. Małżeństwo z A. S. powód zawarł (...) (k-13). Sąd Okręgowy przytoczył obszernie w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku i przeanalizował w sposób wnikliwy przepisy art. 215 § 2 i 4 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo Spółdzielcze , w świetle których spółdzielcze prawo do lokalu przydzielone w czasie małżeństwa należy wspólnie do obojga małżonków, również wtedy, gdy jeden z nich nie jest członkiem spółdzielni, a wkład mieszkaniowy przed przydziałem lokalu należy do obojga małżonków, niezależnie od pochodzenia środków, z których został zgromadzony. W świetle tych przepisów, obowiązujących w czasie powstania spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, położonego w S. przy ul. (...) , prawo to powstało na rzecz obojga małżonków S. , a nie tylko na rzecz powoda. Konsekwencją powyższej konstatacji było trafne uznanie przez Sąd Okręgowy, że żądanie zawarcia umowy przeniesienia własności lokalu, oparte na art. 17 14 pkt. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych , po śmierci żony powoda, przysługuje nie wyłącznie powodowi, lecz powodowi i spadkobiercom jego zony. Jest to zgodne z treścią art. 17 9 pkt. 2 cyt. ustawy, według której jeżeli spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu przeszło na kilku spadkobierców, powinni oni w terminie jednego roku od otwarcia spadku, wyznaczyć spośród siebie pełnomocnika w celu dokonywania czynności prawnych związanych z wykonywaniem tego prawa, włącznie z zawarciem w ich imieniu umowy o przeniesienie własności lokalu. Zasadnie Sąd Okręgowy powództwo oddalił w sytuacji, gdy okazało się, iż powód nie przeprowadził postępowania spadkowego, a spadkobiercami po zmarłej żonie są oprócz niego jeszcze inne osoby i nie doszło pomiędzy nimi do uregulowania kwestii związanych z wykonywaniem spółdzielczego własnościowego0 prawa do lokalu, wskazanych w powołanym wyżej przepisie. W tym stanie rzeczy należało apelację oddalić, w oparciu o art. 385 kpc i nie obciążać powoda kosztami postępowania apelacyjnego, należnymi stronie pozwanej, z uwagi na dyspozycję art. 102 kpc . W ocenie Sądu Apelacyjnego sytuacja powoda, w tym utrzymywanie się z niebyt wysokiej emerytury oraz charakter sprawy i subiektywne przeświadczenie powoda o zasadności zgłoszonego żądania dostatecznie uzasadniały zastosowanie w stosunku do niego zasady nieobciążania kosztami procesu, mimo przegrania sporu.