V ACA 249/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa o ustalenie nieważności umowy sprzedaży lokalu mieszkalnego, zawartej między powódką S. S. a pozwaną B. S. Powódka twierdziła, że umowa ta była pozorna, a jej celem było ukrycie darowizny na rzecz syna powódki i jego żony (pozwanej), aby zabezpieczyć lokal przed długami syna. Sąd Okręgowy w Gliwicach uznał umowę za nieważną, stwierdzając, że była to czynność pozorna, pod którą ukryta była umowa darowizny. Pozwana wniosła apelację, kwestionując ustalenia faktyczne i ocenę dowodów przez sąd pierwszej instancji. Sąd Apelacyjny w Katowicach rozpoznał sprawę w granicach apelacji i ją oddalił. Sąd Apelacyjny potwierdził, że powódka miała interes prawny w ustaleniu nieważności umowy sprzedaży, a ustalenia Sądu Okręgowego dotyczące pozorności umowy i braku zapłaty ceny sprzedaży były prawidłowe. Sąd odwoławczy szczegółowo analizował zarzuty apelacji dotyczące oceny dowodów, w tym zeznań świadków i dokumentów, uznając je za niezasadne. Podkreślono, że pozwana kilkukrotnie zmieniała swoje stanowisko co do sposobu zapłaty ceny, co przeczyło zasadom logiki i doświadczenia życiowego. Sąd Apelacyjny potwierdził również, że dopuszczalne było przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków przeciwko osnowie aktu notarialnego w celu wykazania pozorności czynności prawnej. Ostatecznie, Sąd Apelacyjny uznał, że umowa sprzedaży była nieważna jako czynność pozorna, a ukryta umowa darowizny również była nieważna z powodu niezachowania wymaganej formy aktu notarialnego dla przeniesienia własności nieruchomości.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że umowa sprzedaży zawarta w formie aktu notarialnego może być uznana za nieważną jako czynność pozorna, gdy rzeczywista wola stron była inna, a także dopuszczalność dowodzenia pozorności wbrew osnowie dokumentu.
Dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, gdzie pozorność była głównym zarzutem, a ukryta czynność (darowizna) również okazała się nieważna z powodu niezachowania formy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa sprzedaży lokalu mieszkalnego, zawarta w formie aktu notarialnego, jest nieważna jako czynność pozorna, pod którą ukryta była umowa darowizny?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umowa sprzedaży lokalu mieszkalnego była nieważna jako czynność pozorna, pod którą ukryta była umowa darowizny.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że strony nie miały zamiaru zawrzeć odpłatnej transakcji sprzedaży, a jedynie darowizny, aby zabezpieczyć lokal przed długami syna powódki. Brak zapłaty ceny sprzedaży przez pozwaną oraz sprzeczne wersje dotyczące sposobu zapłaty potwierdziły pozorność umowy. Dodatkowo, ukryta umowa darowizny była nieważna z powodu niezachowania formy aktu notarialnego.
Czy powódka miała interes prawny w ustaleniu nieważności umowy sprzedaży lokalu mieszkalnego na podstawie art. 189 k.p.c.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, powódka miała interes prawny w ustaleniu nieważności umowy sprzedaży.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że wyrok ustalający nieważność umowy sprzedaży stanowił podstawę do wpisu w księdze wieczystej, usuwając niezgodność między stanem prawnym a treścią księgi, bez konieczności wytaczania odrębnego powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej.
Czy dopuszczalne jest przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków przeciwko osnowie aktu notarialnego w celu wykazania pozorności czynności prawnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, dopuszczalne jest przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków i przesłuchania stron przeciwko osnowie dokumentu obejmującego czynność prawną w celu wykazania jej pozorności, nawet jeśli czynność ta została stwierdzona aktem notarialnym.
Uzasadnienie
Pozorność jest wadą oświadczenia woli, która może być udowodniona wszelkimi środkami dowodowymi, a ograniczenia dowodowe z art. 247 k.p.c. nie mają zastosowania w przypadku badania pozorności czynności prawnej.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| S. S. | osoba_fizyczna | powódka |
| B. S. | osoba_fizyczna | pozwana |
Przepisy (14)
Główne
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna żądania ustalenia istnienia bądź nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, wymagająca istnienia interesu prawnego powoda.
k.c. art. 83 § § 1
Kodeks cywilny
Stanowi, że nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru, jeżeli ujawnione w oświadczeniu woli okoliczności mają na celu wywołanie skutków prawnych, którym nie odpowiadały w rzeczywistości.
Pomocnicze
k.c. art. 58
Kodeks cywilny
Dotyczy nieważności czynności prawnej, w tym czynności sprzecznej z ustawą lub mającej na celu obejście ustawy.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Reguluje ciężar dowodu, zgodnie z którym ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
k.c. art. 535
Kodeks cywilny
Definiuje umowę sprzedaży jako zobowiązanie sprzedawcy do przeniesienia własności rzeczy i do jej wydania oraz zobowiązanie kupującego do odebrania rzeczy i zapłacenia ceny.
k.p.c. art. 378 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji; w granicach zaskarżenia bierze z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje oddalenie apelacji.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje zasady odpowiedzialności za wynik procesu w zakresie kosztów postępowania.
k.p.c. art. 108
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje rozstrzyganie o kosztach w orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji.
k.p.c. art. 247
Kodeks postępowania cywilnego
Ogranicza dowód ze świadków lub przesłuchania stron przeciwko osnowie lub ponad osnowę dokumentu obejmującego czynność prawną.
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje zasadę swobodnej oceny dowodów przez sąd.
k.p.c. art. 328 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa wymogi dotyczące uzasadnienia orzeczenia.
k.p.c. art. 321 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zakazuje orzekania ponad żądanie.
u.k.w.h. art. 31 § ust. 2
Ustawa o księgach wieczystych i hipotece
Określa podstawy wpisu w księdze wieczystej w celu usunięcia niezgodności między treścią księgi a rzeczywistym stanem prawnym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa sprzedaży była czynnością pozorną, pod którą ukryta była umowa darowizny. • Pozwana nie uiściła ceny sprzedaży lokalu. • Powódka miała interes prawny w ustaleniu nieważności umowy sprzedaży. • Dopuszczalne jest dowodzenie pozorności czynności prawnej za pomocą zeznań świadków i przesłuchania stron przeciwko osnowie aktu notarialnego.
Odrzucone argumenty
Umowa sprzedaży była faktycznym rozliczeniem ceny sprzedaży. • Zeznania świadków spokrewnionych z powódką nie były wiarygodne. • Zeznania świadków powołanych przez pozwaną były szczere i zgodne z prawdą. • Sąd Okręgowy naruszył art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną ocenę dowodów. • Sąd Okręgowy naruszył art. 189 k.p.c. poprzez uwzględnienie powództwa pomimo braku interesu prawnego. • Sąd Okręgowy naruszył art. 244 § 1 k.p.c. i art. 247 k.p.c. poprzez przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków i stron przeciwko osnowie dokumentu urzędowego. • Sąd Okręgowy naruszył art. 65 § 2 k.c. poprzez nieuwzględnienie zgodnego zamiaru stron przy zawieraniu umowy.
Godne uwagi sformułowania
Oświadczenia zawarte w akcie notarialnym nie przystawały do oświadczeń i woli stron decydujących o skutecznym zawarciu umowy sprzedaży. • Pozorność jest wadą oświadczenia woli, a wady oświadczenia woli mogą być udowodnione wszelkimi środkami i dlatego ograniczenia dowodowe przewidziane w art. 247 k.p.c. nie mają tu zastosowania. • Nieważna jest umowa darowizny ukryta pod pozorną umową sprzedaży nieruchomości.
Skład orzekający
Katarzyna Żymełka
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że umowa sprzedaży zawarta w formie aktu notarialnego może być uznana za nieważną jako czynność pozorna, gdy rzeczywista wola stron była inna, a także dopuszczalność dowodzenia pozorności wbrew osnowie dokumentu."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej, gdzie pozorność była głównym zarzutem, a ukryta czynność (darowizna) również okazała się nieważna z powodu niezachowania formy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak pozorna czynność prawna może być wykorzystana do obejścia prawa lub zabezpieczenia majątku, a także jak sąd bada rzeczywistą wolę stron wbrew formalnym oświadczeniom.
“Akt notarialny to nie wszystko: Sąd ujawnił ukrytą darowiznę i unieważnił umowę sprzedaży!”
Dane finansowe
WPS: 110 000 PLN
koszty postępowania apelacyjnego: 4050 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.