V ACa 1257/17

Sygn. akt V ACa 1257/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 9 maja 2018 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie V Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący:SSA Ewa Kaniok (spr.) Sędziowie:SA Marzena Miąskiewicz SO del. Grzegorz Tyliński Protokolant:sekr. sądowy Dorota Jędrak po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2018 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa M. C. przeciwko J. R. o zachowek na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 4 stycznia 2017 r., sygn. akt IV C 257/15 I. oddala apelację; II. zasądza od M. C. na rzecz J. R. kwotę 4.050 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Marzena Miąskiewicz Ewa Kaniok Grzegorz Tyliński Sygn. akt V ACa 1257/17 UZASADNIENIE M. C. wniósł o zasądzenie kwoty 100.000 złotych od J. R. tytułem zachowku po zmarłej M. S. (1) , wskazując iż 26.04.2014r. nabył od H. S. przysługujące jej roszczenie o zachowek. J. R. wniosła o oddalenie powództwa. Wyrokiem z dnia 4 stycznia 2017 r. Sąd Okręgowy w Warszawie w punkcie pierwszym oddalił powództwo; w punkcie drugim zasądził od M. C. na rzecz J. R. 3 617 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sąd Okręgowy ustalił, że M. S. (1) była matką J. R. oraz T. S. . M. S. (1) umową w formie aktu notarialnego z dnia 1 października 2007 roku podarowała córce, J. R. nieruchomość, stanowiącą mieszkanie położone w W. przy ulicy (...) , dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa w Warszawie Wydział VI prowadzi księgę wieczystą (...) . Następnie zmarła 25 listopada 2009 roku. M. S. (1) miała dwójkę dzieci, to jest pozwaną J. R. oraz syna T. S. . T. S. zmarł 20 kwietnia 2008 roku, T. S. miał dwoje dzieci, córkę H. S. po mężu B. oraz syna J. S. (1) . J. zmarł 28 września 2002 roku pozostawiając po sobie dwoje dzieci, to jest J. i J. . Postanowieniem Sądu Rejonowego dla Miasta Stołecznego Warszawy w sprawie akt II MS 1287/08, Sąd Rejonowy stwierdził, że spadek po T. S. nabyła córka H. B. w 1/2 oraz wnuki, to jest J. S. (2) i J. S. (3) po 1/4 spadku każde z nich. Wezwaniem z dnia 4 czerwca 2014 roku M. C. wezwał pozwaną do zapłaty na jego rzecz kwoty 250.000 złotych, twierdząc, że nabył od H. B. w drodze cesji roszczenie o zachowek. Było przeprowadzone postępowanie ugodowe w sprawie II Co 1374/14 przez Sąd Rejonowy dla Miasta Stołecznego Warszawy, w którym pełnomocnik J. R. nie wyraził zgody na zawarcie ugody. M. C. swoje roszczenie wywodził z tego, że nabył od H. B. w drodze cesji wierzytelność o zachowek po M. S. (1) , tym niemniej do akt sprawy takiej umowy cesji nie złożył. Mimo prawidłowego powiadomienia nie stawił się na termin rozprawy, a zatem nie mógł być przesłuchany przez Sąd i w związku z tym Sąd ograniczył postępowanie dowodowe z przesłuchania stron tylko do przesłuchania powódki. Sąd oddalił powództwo z dwóch powodów. Po pierwsze: po M. S. (1) nigdy nie zostało przeprowadzone postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, a zatem brak informacji, kto ten spadek miałby dziedziczyć. M. C. powinien udowodnić, że H. B. , która rzekomo mu sprzedała swoją wierzytelność w ogóle jest spadkobiercą po M. S. (1) . Artykuł 1027stanowi, że względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia, tylko stwierdzeniem nabycia spadku, albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia. Po drugie powód, nie wykazał w żaden sposób swojej legitymacji czynnej do występowania w sprawie, to znaczy nie przedstawił Sądowi umowy cesji, na którą się powoływał. Powołał się tylko na swoje własne wezwania z 4 czerwca 2014 roku, ale to nie stanowi żadnego dowodu, bowiem każdy może napisać pismo z żądaniem zapłaty. Jak również w ocenie Sądu, nie może być dowodem na umowę cesji niepodpisane przez H. S. pismo z 29 maja 2014 roku. Jeżeli chodzi o koszty sądowe, to Sąd orzekał na podstawie art. 98 k.p.c. Apelację od powyższego wyroku wniósł powód zaskarżając go w całości i zarzucił: 1. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na: a) ustaleniu, iż przedmiotem darowizny dokonanej przez M. S. (1) na rzecz J. R. było mieszkanie położone w W. przy ulicy (...) , gdy tymczasem przedmiotem tej darowizny była nieruchomość gruntowa zabudowana, b) ustaleniu, iż J. R. nie została zawiadomiona o dokonanym przez H. S. przelewie wierzytelności na rzecz M. C. , gdy z zeznań J. R. wynika, iż „otrzymałam list od H. B. ”, c) ustaleniu, iż J. R. nie została zawiadomiona o dokonanym przez H. S. przelewie wierzytelności na rzecz M. C. , gdy z jej zeznań nie wynika aby kiedykolwiek kwestionowała wiarygodność pisma skierowanego do niej w tym przedmiocie przez H. S. lub aby pismo to nie zawierało podpisu H. S. , d) ustaleniu, iż pod treścią oświadczenia skierowanego przez H. S. do J. R. dnia 22 kwietnia 2014 roku, winien widnieć podpis M. S. (1) , choć nie żyła ona już w tej dacie a dodatkowo nie była uprawniona do składania tego rodzaju oświadczeń, e) ustaleniu, iż skierowane do J. R. wezwanie z dnia 4 czerwca 2016 roku podpisane zostało przez M. S. (2) , co jest sprzeczne z jego treścią, bowiem podpisane zostało przez M. C. , 2. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w tym w szczególności poprzez: a) stwierdzenie, iż ustalenie kręgu spadkobierców po M. S. (1) jest możliwe wyłącznie na podstawie wydanego przez właściwy Sąd Rejonowy postanowienia o stwierdzeniu praw do spadku, gdy tymczasem zawarta w nim norma nie ma zastosowania do okoliczności niniejszej sprawy a dodatkowo J. R. nigdy nie kwestionowała następstwa prawnego po M. S. (1) określonego w treści skierowanego przeciwko niej pozwu, to jest naruszenie art. 1027 k.c. , b) stwierdzenie, iż ustalenie że doszło do skutecznego przelewu wierzytelności służącej H. S. wobec J. R. z tytułu zachowku po M. S. (1) , jest możliwe wyłącznie na podstawie pisemnej umowy cesji, to jest art. 509 k.c. i 511 k.c. , 3. naruszenie przepisów prawa procesowego, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w tym w szczególności poprzez: a) zaniechanie przesłuchania J. R. po uprzednim odebraniu od niej przyrzeczenia pomimo tego, iż zeznawała ona nieprawdę, bowiem podawała, iż nie uczestniczyła w żadnej próbie ugodowej, gdy tymczasem jest to sprzeczne z materiałem dowodowym sprawy i ustaleniami tutejszego Sądu Okręgowego, zgodnie z którymi było przeprowadzone postępowanie ugodowe w sprawie II Co 1374/14 przez Sąd Rejonowy dla Miasta stołecznego Warszawy, w którym pełnomocnik J. R. nie wyraził zgody na zawarcie ugody, to jest art. 304 k.p.c. , b) dowolną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego poprzez ustalenie, iż J. R. nie została powiadomiona o dokonanej przez H. S. cesji wierzytelności służącej jej z tytułu zachowku po M. S. (1) , gdy z zeznań J. R. wynika, iż otrzymała list od H. B. (obecnie S. ), to jest art. 232, art. 233 i art. 328 § 2 k.p.c. , c) bezpodstawne oddalenie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego, skoro wartość nieruchomości stanowiącej przedmiot umowy darowizny zawartej pomiędzy M. S. (1) a J. R. , nie została przez strony uzgodniona, to jest art. 217 § 3 k.p.c. , d) błędną ocenę postawy procesowej J. R. , polegającej tym, iż w toku postępowania zaniechała wdania się w spór, co powinno być uznane za przyznanie przez nią faktów wskazanych w pozwie, to jest art. 221 k.p.c. , e) uznanie, iż powód nie udowodnił faktu przelewu na jego rzecz wierzytelności służącej H. S. , pomimo, iż okoliczność ta nie była kwestionowana, to jest art. 6 k.c. , W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie uwzględnienie powództwa w całości wraz z kosztami postępowania. Nadto wniósł o dopuszczenie wskazanych dowodów na okoliczności podniesione w treści pisma. Pozwana wniosła o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje: apelacja nie jest zasadna . Ustalenia faktyczne poczynione przez sąd I instancji są prawidłowe i Sąd Apelacyjny przyjmuje je za własne. Prawidłowe jest ustalenie, że powód nie wykazał legitymacji czynnej, albowiem nie przedstawił umowy cesji na jego rzecz wierzytelności z tytułu zachowku, przysługującej H. S. po M. S. (1) . Dowodu nabycia wierzytelności nie stanowi niepodpisane zawiadomienie znajdujące się na karcie 27 akt. Zawiadomienie to z uwagi na brak podpisu nie stanowi dokumentu prywatnego ani innego dowodu w rozumieniu art. 308 i 309 k.p.c. , a zatem nie może być podstawą ustaleń faktycznych. Nie jest prawdą, że pozwana nie wdała się w spór, oraz że nabycie przez powoda wierzytelności mocą umowy cesji było bezsporne. Zarzut naruszenia art. 229 k.p.c. , 230 k.p.c. i 231 k.p.c. jest gołosłowny. Pozwana w odpowiedzi na pozew podniosła, że jej pełnomocnik wezwał powoda do umożliwienia zapoznania się przez pozwaną z treścią umowy cesji celem weryfikacji twierdzeń powoda, oraz że umowa taka nie została jej przedstawiona w związku z czym nie ma możliwości zweryfikowania dochodzonego roszczenia i wnosi o jego oddalenie ( k.97). Bezsporne było także, że powód wzywał J. R. do próby ugodowej i że do ugody nie doszło, a zatem twierdzenie powoda że nabycie przez niego wierzytelności w drodze cesji było bezsporne stanowi nadużycie. Powód reprezentowany był przed sądem I instancji przez profesjonalnego pełnomocnika ( k.109 i 110), mimo to nie zgłosił wniosków dowodowych czyniących zadość obowiązkowi wynikającemu z art. 6 k.c. , w sytuacji gdy pozwana wyraźnie żądała okazania jej umowy cesji. Pozwana zaprzeczyła jakoby otrzymała zawiadomienie z k.27, dowód nadania przesyłki nie jest równoznaczny z dowodem doręczenia, zatem nie sposób przyjąć, że zawiadomienie o cesji zostało pozwanej doręczone. Pozwana zaprzeczyła także jakoby H. S. okazywała jej umowę cesji. W tej sytuacji rację ma sąd I instancji, że powód zgodnie z art. 6 k.c. zobligowany był do przedstawienia dowodu, iż doszło do skutecznego przelewu na jego rzecz wierzytelności służącej H. S. wobec J. R. z tytułu zachowku po M. S. (1) . Pełnomocnik powoda obecny podczas przesłuchania pozwanej w charakterze strony nie kwestionował jej twierdzeń i nie wnosił o przesłuchanie jej po odebraniu przyrzeczenia, ani nie zgłosił zastrzeżenia do protokołu w trybie art. 162 k.p.c. odnośnie uchybienia przepisom postępowania, utracił więc możliwość powoływania się na takie uchybienia. Samo twierdzenie pozwanej, że otrzymała list od H. B. (obecnie S. ), w sytuacji gdy pozwana nie potwierdziła, że doszło do cesji wskazanej w pozwie wierzytelności na rzecz powoda, nie zwalniało powoda z obowiązku wykazania legitymacji procesowej czynnej. Ustalenie sądu I instancji, że pod treścią pisma z 22.04.2014r. powinien znajdować się podpis M. S. (1) wynika z oczywistej omyłki sądu nie ma jednak znaczenia dla rozstrzygnięcia. Podobnie znaczenia nie ma ustalenie co było przedmiotem darowizny dokonanej przez M. S. (1) na rzecz J. R. , oraz ustalenie, kto podpisał się pod wezwaniem z dnia 4 czerwca 2016r. Dowody zgłoszone przez powoda w postępowaniu apelacyjnym należało uznać za spóźnione. Zgodnie z art. 381 k.p.c. sąd drugiej instancji może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później. Zgodnie z art. 217 par. 1 k.p.c. strona może przytaczać okoliczności faktyczne i dowody na uzasadnienie swoich wniosków do zamknięcia rozprawy. Potrzeba złożenia umowy cesji bądź wniesienia o przesłuchanie H. S. w charakterze świadka na okoliczność dokonania cesji wierzytelności o zachowek na rzecz powoda istniała już w postępowaniu przed sądem I instancji i dowody takie winny być powołane do zamknięcia rozprawy przed sądem I instancji. Powód nie wskazał dlaczego dowody wskazane w apelacji na k.132-133 powołał dopiero w postępowaniu przed sądem II instancji a nadto nie stawił się na rozprawę przed Sądem Apelacyjnym celem ewentualnego ustnego wyjaśnienia powyższej kwestii. Ponieważ zgodnie z tym co twierdzi powód umowa cesji zawarta została na piśmie, winien był załączyć tę umowę do pozwu. Przesłuchanie H. S. na okoliczność zawarcia umowy byłoby uzasadnione jedynie w sytuacji gdyby pozwana po zapoznaniu się z treścią umowy na piśmie podniosła stosowne zarzuty. W toku postepowania apelacyjnego, w piśmie procesowym z 21.06.2017r. powód wniósł o dopuszczenie dowodu z umowy przelewu wierzytelności ( k.184), przy czym do pisma tego załączył kserokopię umowy przelewu wierzytelności nie potwierdzoną za zgodność z oryginałem i nie zawierającą danych odnośnie kwoty, za którą wierzytelność została zbyta (k.185-189). Kserokopia umowy nie potwierdzona za zgodność z oryginałem nie stanowi dokumentu, zatem przeprowadzenie dowodu z w/w pisma przed sądem II instancji było nieuzasadnione. Powód nie wskazywał na okoliczności świadczące o tym, że złożenie oryginału umowy nie jest możliwe. Pozwana zakwestionowała wiarygodność kserokopii umowy i zażądała złożenia oryginału ( k.196). Wobec niestawiennictwa powoda na rozprawę przed sądem apelacyjnym niemożliwe było wyjaśnienie, czy powód znajduje się w posiadaniu oryginału umowy i dlaczego dotychczas go nie złożył. Brak przedłożenia umowy cesji w oryginale lub kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem uzasadnia ocenę, że powód nie wykazał swojej legitymacji czynnej w niniejszym procesie. Przesłuchiwanie przez sąd II instancji H. S. na okoliczność, że do zawarcia umowy doszło oraz na okoliczność treści umowy stanowiłoby nieuzasadnioną zwłokę w postępowaniu. Dowód ten zgodnie z art. 187 par. 2 pkt 1 k.p.c. powinien być zgłoszony już w pozwie. Sąd I instancji słusznie oddalił wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego albowiem w sytuacji gdy powód nie wykazał swojej legitymacji procesowej dowód ten nie był przydatny dla rozstrzygnięcia. Zarzut naruszenia art. art. 1027 k.c. jest słuszny. Sąd Apelacyjny nie podziela stanowiska sądu I instancji, że powód zobowiązany był do przedłożenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po M. S. (1) lub aktu poświadczenia dziedziczenia po w/w, albowiem ustalenie przez sąd I instancji kręgu spadkobierców po M. S. (1) w niniejszej sprawie było dopuszczalne. Powyższe nie wpływa jednak na treść rozstrzygnięcia. Zarzut naruszenia art. 509 k.c. i 511 k.c. nie jest trafny, sąd I instancji oddalił powództwo nie dlatego, że powód nie złożył umowy cesji na piśmie ale dlatego, iż nie powołał dowodów celem wykazania, że nabył wierzytelność w drodze cesji. Okoliczność tę powód mógł wykazywać różnymi dowodami w tym dowodem z zeznań H. S. zgłoszonym aż do zamknięcia rozprawy przed sądem I instancji oraz dowodem z przesłuchania swojej osoby w charakterze strony, co sąd I instancji mu umożliwił wzywając go do osobistego stawiennictwa ( k.108), a z czego powód nie skorzystał. Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia apelacji i z mocy art. 385 k.p.c. oddalił ją. O kosztach procesu Sąd Apelacyjny orzekł zgodnie z wynikiem sporu w oparciu o art. 98 par. 1 i 3 k.p.c. Marzena Miąskiewicz Ewa Kaniok Grzegorz Tyliński