V ACa 113/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Apelacyjny oddalił apelację powoda, uznając, że nie miał on interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieważności czynności prawnych, gdyż właściwym trybem była sprawa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Powód domagał się ustalenia nieważności kilku czynności prawnych dotyczących nieruchomości, twierdząc, że doszło do sfałszowania dokumentów i naruszenia jego prawa pierwokupu oraz współwłasności łącznej. Sąd Okręgowy oddalił powództwo, uznając, że powód miał interes prawny, ale nie wykazał wad czynności. Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda, stwierdzając, że powód nie miał interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie, ponieważ właściwym trybem była sprawa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, w której powód już wcześniej wszczął postępowanie.
Powód Z. J. (1) wniósł pozew o ustalenie nieważności trzech czynności prawnych dotyczących nieruchomości, twierdząc, że zostały sporządzone na podstawie sfałszowanych dokumentów i naruszają jego prawo pierwokupu oraz współwłasność łączną. Sąd Okręgowy we W. oddalił powództwo, uznając, że powód miał interes prawny w ustaleniu, ale nie wykazał wad oświadczeń woli ani naruszenia prawa pierwokupu, gdyż nie prowadził gospodarstwa rolnego. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację powoda. Sąd Apelacyjny uznał, że powód nie miał interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieważności czynności prawnych, ponieważ właściwym trybem dochodzenia ochrony jego praw była sprawa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Sąd wskazał, że powód już wcześniej złożył taki pozew. W związku z tym, apelacja została oddalona na podstawie art. 385 kpc, a o kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 102 kpc, uwzględniając sytuację materialną powoda i jego przekonanie o słuszności stanowiska.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (4)
Odpowiedź sądu
Nie, powód nie posiada interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieważności czynności prawnych, gdy właściwym trybem jest powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że choć Sąd Okręgowy prawidłowo wskazał na odmienną funkcję powództwa o ustalenie i powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej, to powód nie wykazał, aby w okolicznościach sprawy powództwo o ustalenie było właściwym środkiem ochrony jego praw. Wskazano, że powód już wszczął postępowanie o uzgodnienie treści księgi wieczystej, co potwierdza brak interesu prawnego w obecnym postępowaniu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalenie apelacji
Strona wygrywająca
pozwani
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Z. J. (1) | osoba_fizyczna | powód |
| M. L. | osoba_fizyczna | pozwana - następca prawny |
| D. J. | osoba_fizyczna | poprzedni pozwany |
| J. P. | osoba_fizyczna | pozwany |
| E. P. | osoba_fizyczna | pozwany |
| D. G. (1) | osoba_fizyczna | pozwany |
| D. G. (2) | osoba_fizyczna | pozwany |
| M. J. | osoba_fizyczna | brat powoda |
| W. W. | osoba_fizyczna | poprzedni pozwany |
| M. W. | osoba_fizyczna | poprzedni pozwany |
| V. W. | osoba_fizyczna | poprzedni pozwany |
Przepisy (7)
Główne
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Powództwo o ustalenie istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego służy osobie, która ma interes prawny w jego uzyskaniu. Sąd Apelacyjny uznał, że powód nie miał interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieważności czynności prawnych, gdyż właściwym trybem było powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
k.c. art. 198
Kodeks cywilny
Każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do rozporządzania swoim udziałem w rzeczy wspólnej bez zezwolenia pozostałych współwłaścicieli.
k.c. art. 166 § 1
Kodeks cywilny
W razie sprzedaży przez współwłaściciela rzeczy, której podział nastąpił, prawo pierwokupu przysługuje współwłaścicielowi, który był uprawniony do pierwokupu przy sprzedaży rzeczy, której podział nie nastąpił.
Pomocnicze
k.c. art. 55³
Kodeks cywilny
Definicja gospodarstwa rolnego, istotna dla ustalenia prawa pierwokupu.
k.p.c. art. 98
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada odpowiedzialności za koszty procesu.
k.p.c. art. 385
Kodeks postępowania cywilnego
Oddalenie apelacji.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada słuszności w zakresie kosztów postępowania.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak interesu prawnego powoda w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieważności czynności prawnych, gdy właściwym trybem jest powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Powód nie prowadził gospodarstwa rolnego w 2009 r., co wykluczało jego prawo pierwokupu. Współwłaściciel może rozporządzać swoim udziałem bez zgody drugiego współwłaściciela (art. 198 k.c.).
Odrzucone argumenty
Nieważność czynności prawnych z powodu sfałszowania dokumentów. Naruszenie prawa pierwokupu. Naruszenie współwłasności łącznej. Nieważność rozporządzenia udziałem bez zgody współwłaściciela.
Godne uwagi sformułowania
powód nie miał interesu prawnego w jego wytoczeniu właściwym trybem była sprawa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieścisłości, na które powołuje się powód wynikają z omyłki pisarskiej nie przysługiwało mu ustawowe prawo pierwokupu rzeczonego udziału każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do rozporządzania swoim udziałem w rzeczy wspólnej bez zezwolenia pozostałych współwłaścicieli
Skład orzekający
Teresa Karczyńska - Szumilas
przewodniczący-sprawozdawca
Anna Daniszewska
sędzia
Leszek Jantowski
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Ustalenie braku interesu prawnego w powództwie o ustalenie nieważności czynności prawnych, gdy istnieje właściwszy tryb postępowania (np. o uzgodnienie treści księgi wieczystej). Interpretacja art. 198 k.c. w kontekście rozporządzania udziałem we współwłasności. Ustalenie przesłanek prawa pierwokupu nieruchomości rolnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku interesu prawnego w kontekście powództwa o ustalenie, gdy istnieje inne, bardziej adekwatne postępowanie. Interpretacja prawa pierwokupu nieruchomości rolnych wymaga ustalenia, czy strona prowadzi gospodarstwo rolne.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy złożonych kwestii związanych z obrotem nieruchomościami, sfałszowanymi dokumentami i prawem pierwokupu, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie cywilnym i nieruchomościach.
“Kiedy powództwo o ustalenie nieważności czynności prawnej nie jest właściwe? Sąd Apelacyjny wyjaśnia.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyPostanowieniem z dnia 22 października 2018 roku sprostowano oczywistą omyłkę w rubrum wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 7 września 2018 r., sygn. akt V ACa 113/18. w ten sposób, że: - w miejsce sygn. akt „V AGa 113/17’' wpisano „V ACa 113/17”, - w miejsce oznaczenia poprzedniczki prawnej pozwanej M. L. zamiast (...) wpisano (...) . Sygn. akt V AGa 113/17 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 września 2018 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku, V Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący SSA Teresa Karczyńska - Szumilas (spr.) Sędziowie: SA Anna Daniszewska SO (del.) Leszek Jantowski Protokolant: sekretarz sądowy Karolina Petruczenko po rozpoznaniu w dniu 6 września 2018 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy z powództwa Z. J. (1) przeciwko M. L. – następcy prawnemu D. J. , J. P. i E. P. o ustalenie na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego we W. z dnia 28 października 2016 r. sygn. akt I C 39/16 I. oddala apelację; II. nie obciąża powoda kosztami postępowania apelacyjnego. SSO del. Leszek Jantowski SSA Anna Daniszewska SSA Teresa Karczyńska – Szumilas Na oryginale właściwe podpisy. Sygn. akt V ACa 113/17 UZASADNIENIE Powód Z. J. (1) w pozwie wniesionym przeciwko D. G. (1) domagał się unieważnienia trzech czynności prawnych dokonanych w formie aktu notarialnego, tj. warunkowej umowy sprzedaży z dnia (...) roku Rep. A nr (...) , udzielenia pełnomocnictwa z dnia (...) r. Rep. A nr (...) i umowy przeniesienia własności nieruchomości z dnia 27 maja 2009 roku Rep. A Nr (...) oraz zasądzenia kosztów procesu. W uzasadnieniu powód podał, że w drodze darowizny otrzymał wraz z bratem od rodziców nieruchomość położoną w C. przy ul. (...) w częściach równych na współwłasność łączną, bez wyodrębnienia udziałów. Pozwana dokonując wskazanych w pozwie czynności prawnych posługiwała się sfałszowanymi aktami notarialnymi, sporządzonymi w oparciu o podrobioną księgę wieczystą o numerze (...) oraz nierzetelnym wypisem z rejestru gruntów. Dokumenty te zostały sfałszowane na podstawie spreparowanego zawiadomienia Dz.Kw. (...) sporządzonego dla „obcej” księgi wieczystej o numerze Kw (...) , a nadto nie zostało uwzględnione jego prawo pierwokupu służące współwłaścicielowi przy sprzedaży udziału w nieruchomości rolnej. Sąd Okręgowy we W. wezwał do udziału w sprawie w charakterze pozwanych J. P. i E. P. , którzy byli stronami zakwestionowanych przez powoda czynności prawnych. Pozwani wnieśli o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania, wskazując między innymi na brak po stronie powoda interesu prawnego w zaskarżeniu wskazanych w pozwie czynności prawnych, których nie był stroną ani adresatem, a nadto z uwagi na przysługujące mu dalej idące powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Pozwani pokreślili nadto, że powód wspólnie ze swoim bratem byli współwłaścicielami nieruchomości w częściach ułamkowych, powołali się na istnienia domniemania prawnego zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym oraz na działanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Pozwani wskazali także, że powód nie wykazał istnienia przesłanek powodujących nieważność wskazanych w pozwie czynności prawnych, w tym wad oświadczeń woli na nie się składających. Wyrokiem z dnia 28 października 2016 r. Sąd Okręgowy we W. oddalił powództwo, obciążył Skarb Państwa kosztami sądowymi, od uiszczenia, których zwolniony był powód oraz zasądził od powoda na rzecz każdego z pozwanych kwoty po 1.200 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sąd Okręgowy ustalił, że na podstawie Aktu Własności Ziemi nr (...) (...) (...) z dnia 9 marca 1974 r. wydanego przez Wydział (...) i (...) (...) Powiatowego w L. F. i Z. małżonkowie P. nabyli prawo własności działki nr (...) o powierzchni 0,32 ha położonej we wsi C. woj. (...) , zabudowanej domem mieszkalno – gospodarczym. Przedmiotową nieruchomość na podstawie umowy sprzedaży sporządzonej w formie aktu notarialnego Rep. A Nr (...) nabyli 6 czerwca 1975 r. rodzice powoda S. i Z. małżonkowie J. . Na ich wniosek dla wskazanej nieruchomości w czerwcu 1975 r. założona została księga wieczysta KW nr (...) . Umową darowizny z dnia 24 stycznia 1977 r. sporządzoną w formie aktu notarialnego w Państwowym Biurze Notarialnym w L. przed notariuszem J. R. . A (...) roku S. i Z. J. (2) darowali opisaną nieruchomość w częściach równych swoim synom, tj. powodowi i jego bratu M. J. . W umowie tej obdarowani wnieśli o wpisanie w księdze wieczystej Kw nr (...) własności przedmiotowej nieruchomości na ich rzecz w równych częściach oraz ujawnienie w niej ustanowionej służebności mieszkania i prawa użytkowania działki. W dziale II księgi wieczystej Kw (...) dokonany został wpis prawa własności na rzecz M. J. i Z. J. (1) , jako współwłaścicieli w udziałach po ½ części. Państwowe Biuro Notarialne w L. sporządziło zawiadomienie o wskazanym wpisie sygn. Dz. Kw (...) , w którym, jako księgę, w której dokonano wpisu, wskazano Kw (...) W dniu 17 grudnia 1999 r. M. J. zawarł z M. i V. małżonkami W. w formie aktu notarialnego Rep. A nr (...) umowę zamiany, na mocy której małżonkowie M. i V. W. przenieśli na jego rzecz przypadający im udział wynoszący ¼ część we własności nieruchomości położonej w T. przy ul. (...) , w zamian, za co M. J. przeniósł na ich rzecz przypadający mu udział w nieruchomości objętej księgą wieczystą Kw (...) . W dniu 15 maja 2007 r. w kancelarii notarialnej w T. przed notariuszem I. L. M. i V. małżonkowie W. zawarli z J. i E. małżonkami P. w formie aktu notarialnego rep. A nr (...) warunkową umowę sprzedaży udziału ½ części wskazanej nieruchomości pod warunkiem, że Agencja Nieruchomości Rolnych działająca w imieniu Skarbu Państwa nie wykona prawa pierwokupu stosownie do ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego . W akcie tym strony oświadczyły, że na przedmiotowej nieruchomości na gruncie wspólnym nie jest prowadzone przez jej współwłaścicieli gospodarstwo rolne, ani też nieruchomość nie jest przedmiotem dzierżawy. W dniu 8 czerwca 2007 r., w związku z nieskorzystaniem przez Agencję (...) w B. z prawa pierwokupu, małżonkowie J. i E. P. w oparciu o udzielone im przez małżonków M. i V. W. pełnomocnictwo przenieśli na samych siebie udział wynoszący ½ części w prawie własności przedmiotowej nieruchomości. Na podstawie tych czynności ujawnieni zostali oni w dziale drugim księgi wieczystej Kw (...) , jako współwłaściciele nieruchomości do ½ części. W dniu (...) r.w kancelarii notarialnej w T. przed notariuszem I. L. J. i E. małżonkowie P. zawarli z D. G. (2) w formie aktu notarialnego Rep. A nr (...) warunkową umowę sprzedaży udziału ½ części w przedmiotowej nieruchomości pod warunkiem, że Agencja (...) działająca w imieniu Skarbu Państwa nie wykona prawa pierwokupu stosownie do ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego . W akcie tym strony oświadczyły, że na przedmiotowej nieruchomości na gruncie wspólnym nie jest prowadzone przez jej współwłaścicieli gospodarstwo rolne, ani też nieruchomość nie jest przedmiotem dzierżawy. W tym samym dniu małżonkowie J. i E. P. udzielili D. G. (1) w formie aktu notarialnego Rep. A (...) pełnomocnictwa do przeniesienia na rzecz samej siebie udziału ½ części w opisanej nieruchomości rolnej celem wykonania zobowiązania wynikającego z warunkowej umowy sprzedaży. W dniu 27 maja 2009 r. w związku z nieskorzystaniem przez Agencję (...) w B. z prawa pierwokupu pozwana D. G. (1) w oparciu o to pełnomocnictwo przeniosła na samą siebie w formie aktu notarialnego rep. A nr (...) udział wynoszący ½ części w prawie własności przedmiotowej nieruchomości, a następnie ujawniona została w dziale drugim księgi wieczystej Kw (...) , jako współwłaścicielka nieruchomości do ½ części. Z dalszych ustaleń poczynionych przez Sąd Okręgowy wynika, że w 2009 r. powód nie wykorzystywał przedmiotowej nieruchomości w celach rolniczych; wcześniej, tj. mniej więcej do czasu, gdy na nieruchomość sprowadzili się małżonkowie M. i V. W. , uprawiał na niej buraki pastewne, fasolę i hodował gęsi. Sąd Okręgowy wskazał, że stan faktyczny w sprawie ustalił na podstawie dowodu z dokumentów urzędowych załączonych do akt sprawy oraz znajdujących się w aktach księgi wieczystej Kw (...) Sądu Rejonowego w L. , które uznał za wiarygodne. Powód celem udowodnienie twierdzenia o rzekomym sfałszowaniu księgi wieczystej i rejestru gruntów, poza własnymi twierdzeniami, nie zgłosił żadnych dowodów. Dowód z dokumentów zawartych w aktach księgi wieczystej o aktualnym numerze Kw (...) (wcześniej Kw (...) ) przeprowadzony zastał przez Sąd Okręgowy z urzędu celem zweryfikowania twierdzeń powoda odnośnie „sfałszowania jego księgi wieczystej w oparciu o spreparowane zawiadomienie DzKw (...) sporządzone dla obcej księgi wieczystej”. Przeprowadzenie tego dowodu w sposób jednoznaczny wykazało, że księga wieczysta KW (...) prowadzona jest dla nieruchomości oznaczonej geodezyjnie numerami (...) o łącznej powierzchni 3.028 m ( 2) położonej w D. i nigdy nie dokonano w niej wpisu na wniosek zarejestrowany pod sygn. DzKw (...) . Wskazane zawiadomienie dotyczyło wpisu dokonanego w księdze wieczystej o aktualnym nr Kw (...) i do akt tejże księgi zostało wyłącznie złożone. Nieścisłości, na które powołuje się powód wynikają z omyłki pisarskiej, będącej konsekwencją błędnego oznaczenia numeru księgi wieczystej w zawiadomieniu o wpisie z dnia 24 stycznia 1977 r. (Dz. Kw (...) ) w sytuacji, gdy sam wpis – jak wykazała analiza materiału dowodowego zgromadzonego w tej sprawie – został dokonany we właściwej księdze wieczystej o nr Kw (...) . Pomyłka ta zaistniała już w akcie notarialnym z dnia 24 stycznia 1977 r. Rep. A Nr (...) będącym podstawą nabycia prawa własności przez, powoda, czego powód wydaje się nie zauważać. Za takim stanowiskiem przemawia również fakt, że księga wieczysta o numerze (...) prowadzona była (i jest) dla nieruchomości położonej w D. niewykazującej żadnych związków z nieruchomością, której współwłaścicielem jest powód. Sąd Okręgowy pokreślił, że okoliczność niewykorzystywania przez powoda przedmiotowej nieruchomości dla celów rolniczych w okresie dokonywania spornych czynności prawnych (rok 2009) była w sprawie bezsporna, gdyż sam powód tak twierdził, a pozwani to przyznali. Okoliczności związane z wykorzystywaniem tej nieruchomości przez powoda w okresie wcześniejszym nie miały dla sprawy istotnego znaczenia, podobnie jak i wykorzystywanie jej przez powoda na użytek własny, albowiem pozostawały one bez wpływu na ocenę ważności umowy sprzedaży udziału w nieruchomości zawartej pomiędzy pozwanymi. Z powyższego względu Sąd Okręgowy oddalił także wniosek powoda zgłoszony na potwierdzenie tych faktów z zeznań świadka W. J. . Sąd Okręgowy nie uwzględnił wniosku powoda o wezwanie do udziału w sprawie w charakterze pozwanych M. J. i W. W. (3) z uwagi na brak związku tych osób z zakwestionowanymi przez powoda czynnościami prawnymi. Wskazując na przepis art. 189 kpc Sąd Okręgowy stwierdził, że powód posiadał interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenia nieważności wskazanych w pozwie czynności prawnych, albowiem w tej drodze domagał się ochrony wspólnego „niepodzielnego” prawa opartego – jego zdaniem - na zasadzie współwłasności łącznej twierdząc, iż przedmiotem zakwestionowanych czynności nie mógł być „wyodrębniony udział” w tej współwłasności. Źródłem tego interesu było w szczególności jego przekonanie o przysługującym jemu i jego bratu M. J. prawa o charakterze współwłasności łącznej (bezudziałowej), bez wyodrębnienia części ułamkowych. Istnienia interesu prawnego w żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego nie eliminuje okoliczność, że podmiot żądający ustalenia sam nie jest stroną stosunku prawnego poddanego ocenie. O istnieniu interesu prawnego takiej osoby rozstrzyga okoliczność, że na jej sytuację prawną może mieć wpływ istnienie lub brak stosunku prawnego zawiązanego między innymi podmiotami w następstwie zawarcia umowy. Powód w rozpoznawanej sprawie kwestionował ważność czynności prawnych dokonanych między pozwanymi z tej przyczyny, że – jego zdaniem- naruszały one jego uprawnienia z tytułu współwłasności łącznej, a niezależnie od tego powoływał się także na naruszenie przysługującego mu z ustawy ( art. 166 k.c. ) prawa pierwokupu udziału we współwłasności nieruchomości rolne, co również wskazuje na jego interes prawny żądaniu ustalenia nieważności wskazywanych przez niego czynności. Sama możliwość wytoczenia powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie oznacza braku interesu prawnego do wniesienia powództwa o ustalenie, albowiem powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym pozostaje w ścisłym związku z ustrojową funkcją ksiąg wieczystych, jaką jest ujawnienie, w celu zapewnienia bezpieczeństwa obrotu, stanu prawnego nieruchomości, zaś powództwo oparte na art. 189 k.p.c. służy udzieleniu ochrony prawnej w procesie przez ustalenie istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego osobie, która ma interes prawny w jego uzyskaniu. Pojęcie interesu prawnego w obecnie obowiązującym porządku prawnym powinno być interpretowane z uwzględnieniem szeroko pojmowanego dostępu do sądu w celu zapewnienia ochrony prawnej. Sąd Okręgowy wskazał, że współwłasność przedmiotowej nieruchomości powstała na skutek darowizny dokonanej przez jego rodziców powoda S. i Z. małżonków J. na rzecz jego i brata nie była współwłasnością łączną, lecz współwłasnością w częściach ułamkowych (każdemu obdarowanemu w jej wyniku przypadł udział w wysokości ½ części). Powód nie wykazał też żadnych przesłanek powodujących nieważność kwestionowanych czynności prawnych, w tym zwłaszcza wad oświadczeń woli złożonych przez strony tych czynności wskazanych w art. 82 i 83 k.c. , które skutkowałyby ich bezwzględną nieważnością; nie mogło również przynieść zamierzonego skutku ewentualne poszukiwanie podstawy prawnej powództwa w ustawie z dnia 14 lutego 1991 roku Prawo o notariacie (Dz. U. 2014, poz. 164. t.j.). M. J. , jako właściciel udziału wynoszącego ½ części we współwłasności nieruchomości mógł w pełni skutecznie tym udziałem rozporządzać i to bez zgody powoda, jako drugiego ze współwłaścicieli, na co wprost zezwalała regulacja art. 198 k.c. Przedmiotowy udział, wbrew zapatrywaniom powoda, mogli też skutecznie nabywać i zbywać kolejni jego następcy prawni. W ocenie Sądu Okręgowego w niniejszej sprawie, nie doszło też do naruszenia normy art. 166 par. 1 k.c , albowiem jak bezspornie wynika z dokonanych w sprawie ustaleń w dacie skarżonych czynności (IV - V 2009 r.) powód na przedmiotowej nieruchomości bezsprzecznie nie prowadził gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 55 3 k.c. , w związku z czym nie przysługiwało mu ustawowe prawo pierwokupu rzeczonego udziału. W tych warunkach Sąd Okręgowy uznał, że powództwo pozbawione było jakichkolwiek podstaw wobec czego na podstawie art.189 k.p.c. a contrario je oddalił, zaś rozstrzygnięcie o obowiązku poniesienia przez powoda kosztów procesu oparł na art. 98 k.p.c. Od wyroku Sądu Okręgowego we W. apelacje wywiódł powód, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, poprzez pominięcie przez Sąd I instancji przedstawionych przez powoda dowodów nabycia przez niego prawa własności oraz związanych z tym zgłaszanych przez powoda wniosków dowodowych, przez co Sąd I instancji ustalił błędnie stan faktyczny. Skarżący domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu apelacji powód podkreślił w szczególności, że pozwani posłużyli się fałszywą dokumentacją, na podstawie której, w złej wierze, w tajemnicy przed nim i wbrew prawu nabyli majątek osobisty powoda, który otrzymał od rodziców. W ocenie powoda Sąd I instancji błędnie uznał, że dowodem nabycia prawa nieruchomości winien być sfałszowany dokument sfałszowany tj. zawiadomienie Dz.Kw. (...) , dla którego brak jest aktu notarialnego potwierdzającego treść zawartą w tym zawiadomieniu. Skarżący podkreślił, że wraz z bratem otrzymał własność nieruchomości w równych częściach, nigdy nie wyodrębniono w niej udziałów, a zgodnie z art. 166 k. c. w razie sprzedaży przez współwłaściciela, pozostałym współwłaścicielom przysługuje prawo pierwokupu, które naruszyli M. J. , V. i M. małżonkowie W. , E. i J. małżonkowie P. i D. G. (1) . W ocenie powoda, zgodnie z art. 1036 k.c. , rozporządzenie udziałem w nieruchomości bez wymaganej zgody pozostałych współwłaścicieli jest bezskuteczne względem tych, którzy takiej zgody nie wyrazili. Zbycie części przedmiotowej nieruchomości wymagało w pierwszej kolejności zniesienia współwłasności, lecz tylko i wyłącznie z udziałem obdarowanych, co pominął Sąd Okręgowy. Apelujący podkreślił także, że Sąd I instancji pominął zbadanie spisu dokumentów stanowiących wykaz dokumentów złożonych zgodnie z prawem za zgodą właściciela majątku do zbioru dokumentów należących do księgi wieczystej nr. (...) . Spis dokumentów nie zawiera zawiadomienia o numerze Dz.Kw. (...) z dnia 24 stycznia 1977 r.; według spisu dokumentów na dzień 24 stycznia 1977 r., do księgi wieczystej nr. (...) został wpisany wyłącznie akt notarialny rep. A.Nr. (...) z umową darowizny z dnia 24 stycznia 1977 r. Fałszywe zawiadomienie o numerze Dz.Kw. (...) z pozorowaną datą 24 stycznia 1977 r. oznaczone zostało wadliwym numerem 6, pod którym w spisie dokumentów umieszczono wpis fałszywej umowy zamiany, którą dnia 21 grudnia 1999r. włączono do zbioru dokumentów księgi wieczystej nr. (...) . Do sporządzenia fałszywej umowy zamiany posłużono się fałszywym zawiadomieniem o numerze Dz.Kw. (...) , które również dla Sądu I instancji, stanowiło dowód istnienia udziału w nieruchomości, nigdy nie zatwierdzonego aktem notarialnym. Skarżący wskazał także na okoliczność, iż Sąd I instancji odmówił dopozwania M. J. , V. i M. małżonków W. , którzy jako pierwsi przyczynili się do sporządzenia kolejnych fałszywych dokumentów w formie aktów notarialnych. M. J. , wykorzystał samowolnie podrobione zawiadomienie o numerze Dz.Kw. (...) i zażądał nowego wpisu o treści: „ własność nabyli w części po ½” do księgi wieczystej o nr. (...) prowadzonej w Sądzie Rejonowym w L. . W trakcie prowadzonego postępowania w powyższej sprawie Sąd I instancji, w ocenie apelującego, pominął fakt, że fałszywe akty notarialne stanowiące przedmiot sprawy zostały spisane na podstawie wypisu z fałszywego Rejestru Gruntów prowadzonego księgi wieczystej Kw (...) , a następnie wbrew prawu wpisane do księgi wieczystej numer (...) , a także wbrew prawu włączone w dokumentację księgi wieczystej numer (...) . Powód wskazał także, że Sąd I błędnie określił położenie nieruchomości, dla której sporządzono podrobione zawiadomienie Dz.Kw. (...) do wpisu do księgi wieczystej KW (...) , ponieważ księga o tym numerze w latach ok. 1960-1989 prowadzona była dla nieruchomości o obszarze 0.56 h w miejscowości C. powiat L. , z której w 1974 r. została wyodrębniona działka rolna o powierzchni 0.30 h nr. (...) , dla której jest prowadzona księga wieczysta o numerze (...) . W odpowiedzi na apelację pozwani wnieśli o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego, wskazując na niezasadność wywiedzionego środka zaskarżenia. Sąd Apelacyjny zważył co następuje: Apelacja podlegała oddaleniu, co nie przesądza o niezasadności zarzutów podniesionych przez skarżącego. Zaskarżony wyrok odpowiada prawu, jednakże powództwo nie podlegało merytorycznej ocenie, albowiem, wbrew ocenie Sądu I instancji, powód nie miał interesu prawnego w jego wytoczeniu. Interes prawny w rozumieniu art. 189 kpc występuje wówczas, gdy zachodzi obiektywna potrzeba udzielenia powodowi ochrony prawnej, co wiąże się z zagrożeniem przez pozwanego jego sfery prawnej, lub też niekiedy już mającym miejsce naruszeniem tej sfery. Słusznie Sąd I instancji wskazał na odmienną funkcję powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym oraz powództwa o ustalenie, jednakże wniosek ten nie przesądza o tym, że powód, któremu służy powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym ma interes prawny we wniesieniu powództwa o ustalenie nieważności umowy przenoszącej własność nieruchomości. Nie ulega też wątpliwości, że powód nie tylko winien przytoczyć i udowodnić fakty uzasadniające jego interes prawny, ale przede wszystkim obciąża go obowiązek wskazania na czym polega interes prawny, którego domaga się ochrony poprzez wyrok ustalający. Ocena, czy powód w takich okolicznościach ma interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie, każdorazowo musi się odnosić do sfery zagrożenia lub naruszenia prawa powoda przez niego przytaczanej oraz uwzględniać okoliczność, czy w związku z faktem wskazywanego przez powoda zagrożenie lub naruszenia jego prawa może mu służyć roszczenie idące dalej, niż powództwo o ustalenie, roszczenie, które z reguły w sposób pełniejszy zabezpiecza interes prawny powoda. W przedmiotowej sprawie nie ulega wątpliwości, że powód upatrywał naruszenia swego interesu prawego w fakcie, że współwłaściciel nieruchomości dokonał przeniesienia służącego mu udziału w nieruchomości na rzecz osób trzecich bez zgody powoda. Również z oświadczenia jego pełnomocnika złożonego na rozprawie przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku z dnia 6 września 2018r. wynika, że powód dąży do uzyskania w księdze wieczystej dotyczącej nieruchomości takiego zapisu, jaki wynika z § 7 umowy darowizny z 24 stycznia 1977r., a zatem że pozostaje on wraz z M. J. współwłaścicielem nieruchomości w częściach równych. Odniesienie tak sprecyzowanego interesu powoda do żądania pozwu prowadzi zaś do wniosku, że w drodze powództwa o ustalenie skierowanego tylko w odniesieniu do warunkowej umowy sprzedaży z dnia (...) r., udzielenia pełnomocnictwa z dnia (...) r. oraz umowy przeniesienia własności nieruchomości z dnia 27 maja 2009 r. w ogóle nie jest możliwe udzielenie powodowi takiej ochrony prawnej jakiej się domaga; powyższe możliwe jest w drodze powództwa o uzgodnienie księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Nie bez znaczenia dla oceny istnienia interesu prawnego powoda pozostaje także fakt, że w dniu 23 lutego 2017r. powód złożył do Sądu Rejonowego w L. pozew przeciwko wszystkim dotychczasowym współwłaścicielom nieruchomości o uzgodnienie treści księgi wieczystej nieruchomości w sposób zgodny z interesem prawnym wskazywanym przez niego w toku przedmiotowego powództwa (sygn. akt I C (...) ). Wobec powyższych okoliczności apelacja podlegała oddaleniu na mocy art. 385 kpc . O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny orzekł stosownie do art. 102 kpc , biorąc pod uwagę sytuację materialną powoda, fakt, że został on obciążony kosztami procesu na rzecz pozwanych w postępowaniu przed Sądem I instancji, a nadto niewątpliwe przekonanie powoda o słuszności jego stanowiska i uzasadnione trudności we właściwym wyborze rodzaju powództwa.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI