U 6/92
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWniosek o zbadanie zgodności uchwały Sejmu z dnia 28 maja 1992 r., zobowiązującej Ministra Spraw Wewnętrznych do podania pełnej informacji na temat urzędników państwowych, posłów, senatorów, sędziów, prokuratorów, adwokatów, radnych gmin i członków zarządów gmin będących współpracownikami UB i SB w latach 1945-1990, z przepisami Konstytucji RP został złożony przez Grupę Posłów. Wnioskodawcy argumentowali, że uchwała narusza art. 3 Konstytucji, nakładając na Ministra obowiązek działania sprzecznego z prawem, naruszając dobra osobiste obywateli i nie zapewniając prawa do obrony. Prokurator Generalny podzielił te poglądy. Trybunał Konstytucyjny uznał uchwałę za akt normatywny podlegający jego kognicji, mimo że jest to uchwała Sejmu. Stwierdzono, że uchwała narusza: 1. Art. 1 Konstytucji RP przez naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego i ochrony praw osoby ludzkiej, a także art. 23 Kodeksu cywilnego i art. 17 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich. 2. Art. 1, 2 zdanie pierwsze oraz art. 23 ust. 4 Konstytucji RP przez naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego i zasady demokracji przedstawicielskiej, w tym poprzez naruszenie Tymczasowego Regulaminu Sejmu. 3. Art. 3 Konstytucji RP przez nałożenie na Ministra Spraw Wewnętrznych obowiązku wkroczenia w sferę praw obywateli i działania naruszającego ustawy. 4. Art. 12 ustawy o Urzędzie Ochrony Państwa i art. 21 ustawy o Policji przez nałożenie obowiązku udzielania informacji, które są objęte zakazem ich ujawniania. 5. Art. 5 ustawy o ochronie tajemnicy państwowej i służbowej przez stworzenie pozaustawowej podstawy kompetencyjnej zwalniającej Ministra z obowiązku przestrzegania ustawy. Trybunał zawiesił stosowanie uchwały z dniem 19 czerwca 1992 r., uznając, że jej wykonanie mogłoby doprowadzić do nieodwracalnych naruszeń dóbr osobistych. Wskazano również na potrzebę uchylenia uchwały przez Sejm w terminie trzech miesięcy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że uchwały Sejmu mogą być aktami normatywnymi podlegającymi kontroli Trybunału Konstytucyjnego; ochrona dóbr osobistych przed nieuzasadnionym ujawnianiem informacji przez organy państwa; zasada hierarchii źródeł prawa; naruszenie procedur legislacyjnych.
Dotyczy specyficznego kontekstu historycznego i prawnego lat 90. XX wieku. Interpretacja pojęcia 'akt normatywny' może być przedmiotem dalszych dyskusji.
Zagadnienia prawne (4)
Czy uchwała Sejmu zobowiązująca Ministra Spraw Wewnętrznych do podania informacji o współpracownikach UB i SB jest aktem normatywnym podlegającym kontroli Trybunału Konstytucyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, uchwała Sejmu ustanawiająca normy prawne, nawet jeśli ma formę uchwały, podlega kontroli Trybunału Konstytucyjnego.
Uzasadnienie
Trybunał uznał, że uchwała Sejmu, ustanawiając normy o charakterze generalnym i abstrakcyjnym, jest aktem normatywnym w rozumieniu ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, niezależnie od jej formy.
Czy uchwała Sejmu zobowiązująca Ministra Spraw Wewnętrznych do podania informacji o współpracownikach UB i SB jest zgodna z Konstytucją RP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, uchwała jest niezgodna z Konstytucją RP.
Uzasadnienie
Uchwała narusza zasadę demokratycznego państwa prawnego, ochronę dóbr osobistych (cześć, dobre imię), zasadę demokracji przedstawicielskiej oraz nakłada na Ministra obowiązek działania sprzecznego z prawem, co jest niedopuszczalne.
Czy uchwała Sejmu narusza przepisy ustaw o Urzędzie Ochrony Państwa, Policji oraz o ochronie tajemnicy państwowej i służbowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, uchwała narusza te ustawy.
Uzasadnienie
Uchwała nakłada na Ministra Spraw Wewnętrznych obowiązek udzielenia informacji objętych zakazem ujawniania przez ustawy o UOP i Policji, a także narusza ustawę o ochronie tajemnicy państwowej, tworząc pozaustawową podstawę do jej ujawnienia.
Czy uchwała Sejmu została podjęta z naruszeniem Tymczasowego Regulaminu Sejmu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, uchwała została podjęta z naruszeniem Tymczasowego Regulaminu Sejmu.
Uzasadnienie
Trybunał stwierdził naruszenie zasad demokratycznego stanowienia prawa, w tym brak uzasadnienia, dyskusji i odpowiedzi na pytania posłów, co narusza art. 2 ust. 2 zdanie pierwsze i art. 23 ust. 4 Konstytucji RP.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Grupa Posłów na Sejm RP | inne | wnioskodawca |
| Sejm Rzeczypospolitej Polskiej | instytucja | uczestnik postępowania |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | uczestnik postępowania |
Przepisy (38)
Główne
Konstytucja RP art. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego, ochrony praw osoby ludzkiej i godności.
Konstytucja RP art. 2 § zdanie pierwsze
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Naruszenie zasady demokracji przedstawicielskiej.
Konstytucja RP art. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Naruszenie obowiązku przestrzegania praw Rzeczypospolitej Polskiej przez organy państwa, nałożenie pozaustawowego obowiązku wkroczenia w sferę praw obywateli.
Konstytucja RP art. 23 § ust. 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Naruszenie zasady demokracji przedstawicielskiej poprzez naruszenie porządku prac Sejmu określonego regulaminem.
u.U.O.P. art. 12
Ustawa o Urzędzie Ochrony Państwa
Zakaz udzielania informacji o obywatelu uzyskanych w czasie czynności operacyjno-rozpoznawczych, z wyjątkiem sytuacji określonych ustawą.
u.P. art. 21
Ustawa o Policji
Analogiczna regulacja do art. 12 u.U.O.P. dotycząca informacji uzyskanych w toku czynności operacyjno-rozpoznawczych prowadzonych w ramach pionu policyjnego.
u.o.t.p.i.s. art. 5
Ustawa o ochronie tajemnicy państwowej i służbowej
Obowiązek ochrony tajemnicy państwowej i służbowej.
MPPOiP art. 17
Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich
Prawo do ochrony przed samowolną lub bezprawną ingerencją w życie prywatne, rodzinne, dom, korespondencję oraz przed bezprawnymi zamachami na cześć i dobre imię.
Dz. U. Nr 30, poz. 180 art. 12
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Urzędzie Ochrony Państwa
Zakaz udzielania informacji o obywatelu uzyskanych w czasie wykonywania czynności operacyjno-rozpoznawczych, innym podmiotom niż sąd lub prokurator.
Dz. U. Nr 30, poz. 179 art. 21
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji
Analogiczna regulacja do art. 12 ustawy o UOP dotycząca informacji uzyskanych w toku czynności operacyjno-rozpoznawczych prowadzonych w ramach pionu policyjnego.
Dz. U. Nr 40, poz. 271 z późn. zm. art. 5
Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ochronie tajemnicy państwowej i służbowej
Obowiązek ochrony tajemnicy państwowej i służbowej.
Dz. U. Nr 30, poz. 180 art. 12 § ust. 1
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Urzędzie Ochrony Państwa
Zakaz udzielania informacji o obywatelu uzyskanych w czasie wykonywania czynności operacyjno-rozpoznawczych, innym podmiotom niż sąd lub prokurator.
Dz. U. Nr 30, poz. 179 art. 21
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji
Analogiczna regulacja do art. 12 ustawy o UOP dotycząca informacji uzyskanych w toku czynności operacyjno-rozpoznawczych prowadzonych w ramach pionu policyjnego.
Dz. U. Nr 40, poz. 271 z późn. zm. art. 5
Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ochronie tajemnicy państwowej i służbowej
Obowiązek ochrony tajemnicy państwowej i służbowej.
Pomocnicze
k.c. art. 23
Kodeks cywilny
Ochrona dóbr osobistych człowieka, w tym czci i dobrego imienia.
u.U.O.P. art. 12 § ust. 2
Ustawa o Urzędzie Ochrony Państwa
Wyjątek od zakazu udzielania informacji, gdy ustawa nakłada obowiązek lub gdy zatajenie zagraża życiu lub zdrowiu.
u.M.S.W. art. 7 § ust. 2
Ustawa o Ministrze Spraw Wewnętrznych
Zakaz zezwolenia na udzielenie wiadomości stanowiącej tajemnicę państwową lub służbową, jeśli dotyczy informacji z art. 12 ust. 1 u.U.O.P.
u.p.o.p.i.s. art. 19 § ust. 1
Ustawa o prawach i obowiązkach posłów i senatorów
Prawo posła i senatora do uzyskania wszelkich materiałów i informacji od organów administracji państwowej.
u.p.o.p.i.s. art. 19 § ust. 2
Ustawa o prawach i obowiązkach posłów i senatorów
Prawo posłów i senatorów do dostępu do informacji stanowiących tajemnicę państwową lub służbową w trybie przewidzianym w ustawie o tajemnicy państwowej i służbowej.
u.T.K. art. 1 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym
Kontrola ustaw i dekretów z mocą ustawy.
u.T.K. art. 1 § ust. 1 pkt 2
Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym
Kontrola innych aktów normatywnych wydawanych przez naczelne i centralne organy państwowe.
u.T.K. art. 2
Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym
Zakres kontroli Trybunału Konstytucyjnego.
u.T.K. art. 10 § ust. 2
Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym
Możliwość zawieszenia stosowania zaskarżonej uchwały.
u.T.K. art. 33a § ust. 1
Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym
Kompetencja Trybunału do orzekania o zgodności z Konstytucją wszystkich aktów normatywnych naczelnych i centralnych organów państwowych.
k.c. art. 24 § § 1
Kodeks cywilny
Ciężar dowodu bezprawności wkroczenia w sferę dóbr osobistych spoczywa na wkraczającym.
k.k. art. 178
Kodeks karny
Ochrona dóbr osobistych.
Dz. U. z 1991 r., Nr 109, poz. 470 art. 10 § ust. 2
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 roku o Trybunale Konstytucyjnym
Zawieszenie stosowania zaskarżonej uchwały w całości.
Dz. U. z 1991 r., Nr 109, poz. 470 art. 9 § ust. 1
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 roku o Trybunale Konstytucyjnym
Obowiązek uchylenia ustawy podlegającej kontroli Trybunału.
Dz. U. z 1991 r., Nr 109, poz. 470 art. 10 § ust. 1
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 roku o Trybunale Konstytucyjnym
Obowiązek uchylenia ustawy podlegającej kontroli Trybunału.
Dz. U. Nr 30, poz. 181 art. 7 § ust. 2
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Ministrze Spraw Wewnętrznych
Zakaz zezwolenia na udzielenie wiadomości stanowiącej tajemnicę państwową lub służbową, jeżeli jej treścią jest informacja określona w art. 12 ust. 1 ustawy o Urzędzie Ochrony Państwa.
Dz. U. z 1991 r., Nr 109, poz. 470 art. 4
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 roku o Trybunale Konstytucyjnym
Umorzenie sprawy.
Dz. U. z 1991 r., Nr 109, poz. 470 art. 6
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 roku o Trybunale Konstytucyjnym
Tryb sygnalizacji.
Konstytucja RP art. 20 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Sejm jako najwyższy organ władzy państwowej.
Konstytucja RP art. 20 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawna forma działania Sejmu.
Konstytucja RP art. 38
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Rada Ministrów jako naczelny organ wykonawczy.
Konstytucja RP art. 61 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Sąd Najwyższy jako naczelny organ sądowy.
Konstytucja RP art. 37 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Podporządkowanie Ministra Spraw Wewnętrznych Sejmowi.
Tymczasowy Regulamin Sejmu art. 36 § ust. 1
Przebieg czytania projektów uchwał.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Uchwała Sejmu narusza zasadę demokratycznego państwa prawnego. • Uchwała narusza dobra osobiste obywateli (cześć, dobre imię). • Uchwała narusza przepisy ustaw o Urzędzie Ochrony Państwa i Policji dotyczące informacji niejawnych. • Uchwała narusza ustawę o ochronie tajemnicy państwowej. • Uchwała została podjęta z naruszeniem Tymczasowego Regulaminu Sejmu, co narusza zasady demokracji przedstawicielskiej. • Uchwała nakłada na Ministra Spraw Wewnętrznych obowiązek działania sprzecznego z prawem.
Odrzucone argumenty
Uchwała Sejmu nie jest aktem normatywnym i nie podlega kontroli Trybunału Konstytucyjnego (argument przedstawiciela Sejmu, odrzucony przez Trybunał). • Obowiązek udzielania informacji wynika z ustawy o prawach i obowiązkach posłów i senatorów (argument przedstawiciela Sejmu, uznany za niewystarczający).
Godne uwagi sformułowania
uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 maja 1992 roku zobowiązująca Ministra Spraw Wewnętrznych do podania pełnej informacji na temat urzędników państwowych [...] jest niezgodna • naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego, a w szczególności przez niezapewnienie ochrony praw osoby ludzkiej i dopuszczenie do naruszenia jej godności • nakładanie na Ministra Spraw Wewnętrznych w drodze pozaustawowej obowiązku wkroczenia w sferę praw obywateli • kwestionowana uchwała ma charakter rezolucji niezawierającej generalnych i abstrakcyjnych norm prawnych • uchwały Sejmu wyłączone były spod zakresu kognicji Trybunału Konstytucyjnego • bez ingerencji w materie ustawowo regulowane wykonanie uchwały było praktycznie niemożliwe • uchwała Sejmu (parlamentu) jako akt rangi niższej niż ustawa muszą być zgodne z regulacjami zawartymi w obowiązujących ustawach • podanie tej informacji [...] musi w praktyce prowadzić do naruszenia dobrego imienia osób objętych tą informacją i stwarzać swoistą karę infamii • udzielenie organowi państwowemu kompetencji do wkraczania w sferę dóbr osobistych może nastąpić jedynie w akcie prawnym rangi ustawowej • uchwała została podjęta z naruszeniem Tymczasowego Regulaminu Sejmu • przepisy regulaminu naruszone w trakcie uchwalania zaskarżonej uchwały są wyrazem zasady demokracji przedstawicielskiej • obowiązku działania sprzecznego z prawem nie może nałożyć na żaden organ państwowy Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ani w drodze uchwały ani w drodze…
Skład orzekający
Mieczysław Tyczka
przewodniczący
Czesław Bakalarski
członek
Tomasz Dybowski
członek
Kazimierz Działocha
członek
Henryk Groszyk
członek
Maria Łabor-Soroka
członek
Wojciech Łączkowski
członek
Remigiusz Orzechowski
członek
Janina Zakrzewska
członek
Andrzej Zoll
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że uchwały Sejmu mogą być aktami normatywnymi podlegającymi kontroli Trybunału Konstytucyjnego; ochrona dóbr osobistych przed nieuzasadnionym ujawnianiem informacji przez organy państwa; zasada hierarchii źródeł prawa; naruszenie procedur legislacyjnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego kontekstu historycznego i prawnego lat 90. XX wieku. Interpretacja pojęcia 'akt normatywny' może być przedmiotem dalszych dyskusji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 9/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych kwestii praw człowieka, transparentności działań państwa i rozliczeń z przeszłością, co jest nadal aktualne i budzi silne emocje. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego ma ogromne znaczenie dla kształtowania państwa prawnego.
“Trybunał Konstytucyjny: Uchwała Sejmu o lustracji niezgodna z Konstytucją!”
Zdanie odrębne
Wojciech Łączkowski
Sędzia Łączkowski uważa, że Trybunał Konstytucyjny przekroczył swoje uprawnienia, ponieważ uchwała Sejmu nie jest aktem normatywnym, a jedynie rezolucją lub poleceniem dla Ministra Spraw Wewnętrznych. Podkreśla, że uchwała nie zobowiązuje do publicznego ogłaszania informacji, a ewentualne naruszenie dóbr osobistych wynika z działań poza uchwałą lub z ujawnienia prawdziwych informacji, co niekoniecznie jest bezprawne. Wskazuje również na potrzebę regulacji ustawowej w tej materii.
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.