U. 1/91
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuTrybunał Konstytucyjny zasygnalizował Sejmowi potrzebę uchylenia przepisu ograniczającego dostęp Rzecznika Praw Obywatelskich do TK w sprawach dotyczących obronności i bezpieczeństwa państwa.
Rzecznik Praw Obywatelskich zaskarżył zarządzenie Ministra Obrony Narodowej, uznając je za sprzeczne z prawem i Konstytucją. Trybunał Konstytucyjny nie rozpoznał wniosku merytorycznie z powodu art. 19 ust. 2 ustawy o TK, który wyłącza RPO z inicjowania postępowań w sprawach dotyczących obronności i bezpieczeństwa państwa. TK uznał ten przepis za niezgodny z Konstytucją i zasygnalizował Sejmowi potrzebę jego uchylenia.
Wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczył zarządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie postępowania z poborowymi uznanymi za jedynych żywicieli rodzin, które miało być sprzeczne z Kodeksem postępowania administracyjnego i Konstytucją RP. Rzecznik podnosił zarzuty dotyczące ograniczenia praw obywatelskich i bezpodstawnego uchylania prawomocnych decyzji administracyjnych. Trybunał Konstytucyjny, mimo wagi problemów, nie mógł rozpoznać wniosku merytorycznie z powodu art. 19 ust. 2 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym. Przepis ten ograniczał możliwość występowania z wnioskami do TK w sprawach dotyczących obronności i bezpieczeństwa państwa jedynie do określonych organów, wyłączając Rzecznika Praw Obywatelskich. Trybunał uznał, że takie ograniczenie jest niezgodne z zasadami państwa prawnego (art. 1 Konstytucji RP), ponieważ uniemożliwia kontrolę konstytucyjności aktów normatywnych w sprawach dotyczących fundamentalnych praw obywatelskich. W związku z tym, Trybunał zasygnalizował Sejmowi potrzebę uchylenia art. 19 ust. 2 ustawy o TK.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, przepis ten jest niezgodny z art. 1 Konstytucji RP (zasady państwa prawnego).
Uzasadnienie
Ograniczenie dostępu Rzecznika Praw Obywatelskich do Trybunału Konstytucyjnego w sprawach dotyczących obronności i bezpieczeństwa państwa narusza zasadę państwa prawnego, która wymaga możliwości kontroli konstytucyjności wszelkich norm prawnych, w tym tych dotyczących fundamentalnych praw obywatelskich.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
postanowienie o braku dalszego biegu sprawy i sygnalizacji Sejmowi
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Rzecznik Praw Obywatelskich | organ_państwowy | wnioskodawca |
| Sejm Rzeczypospolitej Polskiej | organ_państwowy | adresat sygnalizacji |
Przepisy (12)
Główne
u.o. TK art. 19 § ust. 2
Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym
Przepis ten ogranicza krąg podmiotów uprawnionych do występowania z wnioskami do TK w sprawach dotyczących obronności Państwa i Sił Zbrojnych RP oraz bezpieczeństwa Państwa, wyłączając Rzecznika Praw Obywatelskich.
Konstytucja RP art. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada państwa prawnego, która wymaga pełnej możliwości kontroli konstytucyjności norm prawnych.
Pomocnicze
u.o. TK art. 5
Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym
u.o. TK art. 19 § ust. 1
Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym
Określa wnioski, o których mowa w ust. 1, które mogą być składane do TK.
u.o. TK art. 19 § ust. 3
Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym
Stanowi, że TK nie jest władny podjąć postępowania z inicjatywy własnej w sprawach określonych w ust. 2.
u.zm. k.p.a.
Ustawa z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 16 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 110
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 161
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Pozwala skarżyć do sądu administracyjnego decyzje administracyjne z zakresu powszechnego obowiązku obrony.
k.p.a. art. 196
Kodeks postępowania administracyjnego
Pozwala skarżyć do sądu administracyjnego decyzje administracyjne z zakresu powszechnego obowiązku obrony.
k.p.a. art. 201 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Pozwala skarżyć do sądu administracyjnego decyzje administracyjne z zakresu powszechnego obowiązku obrony.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Art. 19 ust. 2 ustawy o TK ogranicza dostęp do kontroli konstytucyjności w sprawach dotyczących obronności i bezpieczeństwa państwa, co narusza zasadę państwa prawnego. Nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego dopuszcza zaskarżanie decyzji z zakresu obronności do sądu administracyjnego, co podważa sens wyłączenia RPO w tych sprawach przed TK.
Godne uwagi sformułowania
powody prawne, które uzasadniają uchylenie art. 19 ust. 2 powołanej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, jako niezgodnego z art. 1 Konstytucji RP nie mógł jednak być rozpoznany merytorycznie nie jest więc uprawniony do występowania z wnioskami do Trybunału Konstytucyjnego nawet w przypadku jaskrawego naruszenia praw obywateli lub oczywistego pogwałcenia zasad państwa prawnego Zachowanie art. 19 ust. 2 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, a więc przepisu pochodzącego z innego ustroju, jest nie do pogodzenia z zasadami państwa prawnego
Skład orzekający
Mieczysław Tyczka
przewodniczący
Czesław Bakalarski
sprawozdawca
Tomasz Dybowski
członek
Kazimierz Działocha
członek
Antoni Filcek
członek
Henryk Groszyk
członek
Wojciech Łączkowski
członek
Maria Łabor-Soroka
członek
Leonard Łukaszuk
członek
Remigiusz Orzechowski
członek
Janina Zakrzewska
członek
Andrzej Zoll
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie potrzeby dostosowania przepisów ograniczających dostęp do kontroli konstytucyjności do zasad państwa prawnego, zwłaszcza w kontekście praw obywatelskich i bezpieczeństwa państwa."
Ograniczenia: Dotyczy konkretnego przepisu ustawy o TK z 1985 r. i jego interpretacji w kontekście ówczesnego stanu prawnego. Wskazuje na ogólną zasadę dostępu do sądownictwa konstytucyjnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy fundamentalnych zasad państwa prawnego i dostępu obywateli do kontroli konstytucyjności, co jest zawsze istotne. Pokazuje ograniczenia systemu prawnego w okresie transformacji.
“Czy Rzecznik Praw Obywatelskich może być zablokowany w obronie Twoich praw przed Trybunałem Konstytucyjnym?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmieniony32 Postanowienie z dnia 24 kwietnia 1991 r. (S. 4/91 ) Trybunał Konstytucyjny w pełnym składzie: Przewodniczący: prezes TK Mieczysław Tyczka Sędziowie TK: Czesław Bakalarski (sprawozdawca) Tomasz Dybowski Kazimierz Działocha Antoni Filcek Henryk Groszyk Wojciech Łączkowski Maria Łabor-Soroka Leonard Łukaszuk Remigiusz Orzechowski Janina Zakrzewska Andrzej Zoll po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 kwietnia 1991 r. sprawy sygn. akt U. 1/91 z wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, na podstawie art. 5 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. Nr 22, poz. 98, zm.: z 1987 r. Nr 21, poz. 123; Nr 34, poz. 178 i Nr 73, poz. 436; z 1990 r. Dz.U. Nr 3, poz. 16, Nr 6, poz. 35 i Nr 34, poz. 198; z 1991 r. Nr 7, poz. 24), postanowił zasygnalizować Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej powody prawne, które uzasadniają uchylenie art. 19 ust. 2 powołanej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, jako niezgodnego z art. 1 Konstytucji RP. UZASADNIENIE Rzecznik Praw Obywatelskich wnioskiem z dnia 25 lutego 1991 r. skierowanym do Trybunału Konstytucyjnego zaskarżył § 2 zarządzenia Ministra Obrony Narodowej Nr 5/MON z dnia 5 lutego 1991 r. w sprawie postępowania z poborowymi uznanymi za jedynych żywicieli rodzin, jako sprzeczny z art. 16 § 1 , art. 110, art. 161 kpa w związku z art. 1 ustawy z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 34, poz. 201 ), a także z art. 1 Konstytucji. Waga podniesionych we wniosku problemów jest znaczna, dotyczy bowiem m.in. zarzutu ograniczenia praw i wolności obywatelskich w akcie podustawowym, bezpodstawnego uchylenia prawomocnych decyzji administracyjnych, podważa zatem trwałość tych decyzji, co wprost narusza zasady państwa prawnego. Wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich nie mógł jednak być rozpoznany merytorycznie, i na posiedzeniu niejawnym dnia 24 kwietnia 1991 r. Trybunał Konstytucyjny postanowił nie nadać mu dalszego biegu. Przeszkodą w jego rozpoznaniu jest przepis art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym, który stanowi, że z wnioskami, o których mowa w ust. 1, a więc z wnioskami o stwierdzenie zgodności aktu ustawodawczego z Konstytucją albo innego aktu normatywnego z Konstytucją lub aktem ustawodawczym, odnoszącymi się do aktów normatywnych dotyczących obronności Państwa i Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz bezpieczeństwa Państwa wystąpić mogą: Prezydium Sejmu, Prezydium Senatu, Rada Ministrów i Komitet Obrony Kraju. Rzecznik Praw Obywatelskich nie jest więc uprawniony do występowania z wnioskami do Trybunału Konstytucyjnego nawet w przypadku jaskrawego naruszenia praw obywateli lub oczywistego pogwałcenia zasad państwa prawnego, jeśli akt normatywny naruszający te prawa obywateli lub zasady państwa prawnego dotyczy obronności Państwa i Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz bezpieczeństwa Państwa. W sprawach tych, zgodnie z treścią art. 19 ust. 3 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, Trybunał ten nie jest władny podjąć postępowania z inicjatywy własnej. Zachowanie art. 19 ust. 2 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, a więc przepisu pochodzącego z innego ustroju, jest nie do pogodzenia z zasadami państwa prawnego, wyrażonymi w art. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zasada ta w państwie, w którym ustanowiono sądownictwo konstytucyjne, może być w pełni zrealizowana tylko wówczas, gdy podmioty uprawnione do wszczęcia takiego postępowania mogą je inicjować w każdym przypadku dostrzeżonej niekonstytucyjności lub nielegalności ustanowionych norm prawnych. Przepis art. 19 ust. 2 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym w sposób nieuzasadniony bardzo zawęża krąg tych podmiotów, ilekroć wnioski odnoszą się do aktów normatywnych dotyczących obronności Państwa i Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej oraz bezpieczeństwa Państwa. Przepis ten razi swą treścią w zestawieniu z dokonanymi już zmianami w prawie, w tym przede wszystkim w zestawieniu z przepisami znowelizowanego Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepisy tego kodeksu pozwalają, począwszy od 27 maja 1990 r., skarżyć do sądu administracyjnego decyzje administracyjne również z zakresu powszechnego obowiązku obrony (por. art. 3, art. 196 i art. 201 § 3 kpa, w brzmieniu ustalonym art. 1 pkt 3, 22 i 24 ustawy z dnia 24 maja 1990 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, Dz.U. Nr 34, poz. 201 ). Uchylenie przepisu art. 19 ust. 2 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym jest niezbędne dla zachowania zaufania obywateli do Państwa i jego praw oraz spójności systemu prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI