Ts 97/10

160/2/B/2011 POSTANOWIENIE z dnia 27 stycznia 2011 r. Sygn. akt Ts 97/10 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Hermeliński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Krystyny D. o zbadanie zgodności: art. 25 ust. 1a ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903, ze zm.) z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 oraz art. 21 ust. 1 w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 14 kwietnia 2010 r. skarżąca zarzuciła niezgodność art. 25 ust. 1a ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903, ze zm.; dalej: ustawa o własności lokali) z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 oraz art. 21 ust. 1 w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji. Zaskarżony przepis przewiduje, że powództwo o zaskarżenie uchwały wspólnoty mieszkaniowej ze względu na jej niezgodność z przepisami prawa lub z umową właścicieli lokali albo okoliczność, że narusza ona zasady prawidłowego zarządzania nieruchomością wspólną lub w inny sposób narusza interesy właściciela lokalu, może być wytoczone przeciwko wspólnocie mieszkaniowej w terminie 6 tygodni od dnia podjęcia uchwały na zebraniu ogółu właścicieli albo od dnia powiadomienia wytaczającego powództwo o treści uchwały podjętej w trybie indywidualnego zbierania głosów. Skarżąca podnosi, że – w jej ocenie – niezgodny z Konstytucją jest termin 6 tygodni przewidziany w zaskarżonym przepisie dla zaskarżenia uchwały podjętej przez wspólnotę mieszkaniową na zebraniu ogółu właścicieli. Skarżąca wskazuje, że zakwestionowany przez nią termin do zaskarżenia uchwały wspólnoty mieszkaniowej biegnie niezależnie od tego, czy jej członek został powiadomiony o zebraniu i czy o nim wiedział, a to pozostaje w sprzeczności z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą przyzwoitej legislacji. Jej zdaniem, art. 25 ust. 1a ustawy o własności lokali nie zapewnia właścicielowi mniejszościowemu obrony swoich praw, gdyż nie daje mu instrumentów do podjęcia działań zmierzających do zaskarżenia uchwały wspólnoty mieszkaniowej w przypadku wadliwego zwołania zgromadzenia jej członków. Skarżąca zwraca uwagę, że ustawa z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848, ze zm.) i ustawa z dnia – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037, ze zm.; dalej: k.s.h.) przewidują możliwość zaskarżenia uchwał organów spółdzielni i spółek przez członka spółdzielni, wspólnika lub akcjonariusza, który nie ze swojej winy nie brał udziału w zgromadzeniu, w terminie biegnącym od dnia powzięcia wiadomości o uchwale. Naruszenie zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji) skarżąca upatruje w uprzywilejowaniu pozycji współwłaściciela większościowego, który podejmuje samodzielnie uchwałę i nie zawiadamia o niej współwłaściciela mniejszościowego, a w konsekwencji pozbawia współwłaściciela mniejszościowego możliwości obrony swoich praw przez zaskarżenie uchwały do sądu. O niezgodności zaskarżonego art. 25 ust. 1a ustawy o własności lokali z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 77 ust. 2 w zw. art. 31 ust. 3 Konstytucji przesądza – w myśl stanowiska skarżącej – zbyt krótki okres na wniesienie powództwa do sądu i brak innych zabezpieczeń przewidzianych dla wniesienia powództwa o zaskarżenie uchwały wspólnoty mieszkaniowej. Skarżąca podnosi, że sąd orzekający w jej sprawie z jednej strony oparł swoje rozstrzygnięcie na stwierdzeniu, że uchwała wspólnoty nie została zaskarżona, a z drugiej strony argumentował, że nawet wniesienie powództwa nie mogłoby doprowadzić do zmiany tych uchwał, ze względu na znikomy udział skarżącej w nieruchomości wspólnej. Zdaniem skarżącej, „takie stwierdzenia w ogóle kwestionują prawo podmiotu słabszego do sądu, gdyż prawo do sądu przysługuje każdemu niezależnie od treści i istnienia stosunku materialno- prawnego i wynikających z niego uprawnień i obowiązków”. W ocenie skarżącej, wskazywane w literaturze uzasadnienie dla skrócenia terminu zaskarżenia uchwały, polegające na zagwarantowaniu sprawności funkcjonowania wspólnot mieszkaniowych, nie jest – z punktu widzenia kryteriów wymienionych w art. 31 ust. 3 Konstytucji – wystarczające dla ograniczenia praw podmiotowych. Skarżąca podnosi także, że zaskarżona regulacja narusza art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji w ten sposób, że uchwały wspólnoty mieszkaniowej dotyczące przeprowadzenia remontów na znaczne kwoty, niezaskarżone w przewidzianym terminie wskutek wadliwego zawiadomienia o zebraniu, stają się niepodważalne i zobowiązują współwłaściciela nieruchomości wspólnej nieuczestniczącego w zebraniu do ponoszenia nieuzasadnionych kosztów zarządzania tą nieruchomością. W konsekwencji zaskarżona norma ingeruje w prawo własności skarżącej i pozbawia ją prawa do decydowania o wysokości kosztów ponoszonych na niezbędne remonty i administrowanie nieruchomością. Zdaniem skarżącej, norma ta odbiera jej możliwość obrony stanu posiadania, daje drugiemu współwłaścicielowi – naruszającemu prawo – uprawnienie do zarządzania własnością skarżącej i nakłada na nią obciążenia bez możliwości ich weryfikacji. Dowodem tego – jak podnosi skarżąca – jest uchwalenie przez większościowego wspólnika jednoosobowo wysokich nieuzasadnionych kosztów remontu nieruchomości wspólnej, uzyskanie przez niego korzystnych wyroków wskutek niezaskarżalności uchwał i skierowanie egzekucji do majątku skarżącej. Powyższe zarzuty skarżąca sformułowała w związku z następującym stanem faktycznym. Wyrokiem z 14 sierpnia 2009 r. (sygn. akt I C 1449/08) Sąd Rejonowy w Częstochowie zasądził od skarżącej obowiązek zapłaty oznaczonej kwoty, wynikającej z uchwały wspólnoty mieszkaniowej na rzecz tej wspólnoty. Sąd Okręgowy w Częstochowie wyrokiem z 22 grudnia 2009 r. (sygn. akt VI Ca 696/09) oddalił apelację skarżącej. Do skargi konstytucyjnej skarżąca dołączyła wniosek o wydanie postanowienia tymczasowego o wstrzymaniu wykonania wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie z 22 grudnia 2009 r. (sygn. akt VI Ca 696/09). Wskazała, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w Częstochowie wszczął postępowanie egzekucyjne mające na celu wyegzekwowanie należności objętych wyrokiem. Skarżąca podniosła, że sprzedaż jej udziałów w nieruchomości spowoduje nieodwracalne skutki wiążące się z dużym uszczerbkiem majątkowym. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna, będąca szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych praw i wolności, może – w myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji – zostać wniesiona wówczas, gdy w sprawie skarżącego wyrok wydany przez sąd na postawie zaskarżonej normy prowadzi do naruszenia tych praw lub wolności. Obowiązek wykazania, że przesłanka ta została spełniona nakłada na skarżącego art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Trybunał zwraca uwagę, że określona norma może zostać uznana za podstawę rozstrzygnięcia – w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK – wówczas, gdy to jej zastosowanie przez organ orzekający (sąd w postępowaniu cywilnym) wywołało skutek oceniany przez skarżącego jako naruszenie jego praw podmiotowych lub wolności określonych w Konstytucji; o zajściu tego zdarzenia nie przesądziły jednocześnie inne okoliczności faktyczne lub prawne. W ocenie Trybunału skarżąca tego wymogu nie spełniła. Trybunał przypomina przede wszystkim, że skoro skarga konstytucyjna służy ochronie praw podmiotowych i wolności, to zaskarżone w tym trybie normy podlegają kontroli zgodności z tymi przepisami Konstytucji, które zawierają określenie praw lub wolności. W odniesieniu do art. 2 Konstytucji w orzecznictwie Trybunału utrwaliło się stanowisko, w myśl którego zawarte w nim zasady demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej mogą stanowić źródło praw podmiotowych lub wolności, o ile nie zostały one wyrażone w innych przepisach konstytucyjnych, a skarżący wskaże zarówno jego treść – określając sytuację powiązaną z możliwością wyboru sposobu zachowania się – jak i beneficjenta tego nowego prawa (por. postanowienia TK z: 23 stycznia 2002 r., Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60, wydane w pełnym składzie; 23 stycznia 2002 r., SK 13/01, OTK ZU nr 1/A/2002, poz. 9 i 14 grudnia 2004 r., SK 29/03, OTK ZU nr 11/A/2004, poz. 124). Tego skarżąca jednak nie uczyniła, argumentując jedynie, że niezgodność art. 25 ust. 1a ustawy o własności lokali z art. 2 Konstytucji wynika z naruszenia zasady poprawnej legislacji. Do naruszenia prawa do równości, zagwarantowanego w art. 32 ust. 1 Konstytucji może natomiast dojść – zgodnie z orzecznictwem Trybunału – tylko w zakresie innych praw podmiotowych lub wolności. Prawo do równości ma bowiem charakter prawa drugiego stopnia (metaprawa) i jest ono realizowane dopiero w związku z innymi prawami podmiotowymi lub wolnościami (por. postanowienia TK z 24 października 2001 r., SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225 i 30 maja 2007 r., SK 3/06, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 62). Także w tym zakresie niniejsza skarga konstytucyjna jest wadliwa. Oceniając nierówną pozycję współwłaściciela większościowego i współwłaściciela mniejszościowego nieruchomości wspólnej, skarżąca nie wskazała, w zakresie jakiego innego prawa podmiotowego lub wolności dostrzega naruszenie zasady równości. Skarga konstytucyjna nie może zostać merytorycznie rozpoznana również w odniesieniu do zarzutów naruszenia prawa do sądu (wynikającego z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 77 ust. 2 w zw. art. 31 ust. 3 Konstytucji) oraz prawa własności i innych praw majątkowych (art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji). Ich naruszenie skarżąca upatruje bowiem w niemożliwości zaskarżenia uchwały wspólnoty mieszkaniowej po upływie terminu określonego w art. 25 ust. 1a ustawy o własności lokali. Skarga konstytucyjna została natomiast wniesiona w związku z wyrokiem zasądzającym od skarżącej obowiązek zapłaty kwoty wynikającej z uchwały tej wspólnoty. Takie rozstrzygnięcie nie spełnia przesłanki orzeczenia wydanego na podstawie zaskarżonej normy. Sąd orzekający w sprawie o zapłatę ani nie ustalał czy powództwo o stwierdzenie nieważności uchwały wspólnoty mieszkaniowej może zostać rozpoznane, jeżeli zostało wniesione po upływie 6-tygodniowego terminu biegnącego od zdarzeń wskazanych w zaskarżonym przepisie, ani nie wskazywał sposobu liczenia tego terminu, ani nie rozważał, czy – i w jakich okolicznościach – upływ tego terminu mógłby zostać przez sąd pominięty. Z punktu widzenia postępowania o zapłatę kwot wynikających z uchwały wspólnoty mieszkaniowej, okoliczność, że uchwała ta nie została zaskarżona w terminie i termin zaskarżenia już upłynął, stanowi element stanu faktycznego, który stanowił podstawę dokonanej przez sąd analizy istnienia ważnego zobowiązania skarżącej do zapłaty kwoty określonej przez powoda (wspólnotę) w pozwie. Sąd Rejonowy w Częstochowie i Sąd Okręgowy w Częstochowie przy wydawaniu orzeczeń w sprawie skarżącej nie stosowały natomiast zaskarżonego art. 25 ust. 1a ustawy o własności lokali w tym sensie, że nie rozstrzygały o swojej kompetencji (czy raczej – jej braku) do rozpoznania powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólnoty mieszkaniowej wniesionego po upływie terminu. Dopiero bowiem wówczas, gdyby sąd odmówił rozpoznania sprawy skarżącej (sprawy ważności uchwały) ze względu na upływ terminu, uprawdopodobniony byłby zarzut, że regulacja ta wkracza w materię objętą prawem do sądu, czy też nie zapewnia odpowiedniego poziomu ochrony własności i innych praw majątkowych. Tej treści orzeczenie w sprawie skarżącej jednak nie zapadło. Wskazane powyżej powody stanowią wystarczającą przyczynę odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał na marginesie zwraca jednak uwagę, że nieuprawniona jest stawiana przez skarżącą teza, w myśl której z uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie wynika, że nawet gdyby skarżąca wniosła powództwo o zaskarżenie uchwały wspólnoty mieszkaniowej, to nie mogłaby ona zostać uchylona. Należy bowiem pamiętać, że niezgodność z prawem uchwały wspólnoty mieszkaniowej, podobnie jak uchwały spółdzielni, zgromadzenia wspólników spółki z o.o. albo walnego zgromadzenia spółki akcyjnej może wynikać bądź z naruszenia przepisów określających procedurę zwołania tego zgromadzenia, bądź też z jej treści naruszającej bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa, dobre obyczaje albo interesy członka tego zgromadzenia. W myśl ustalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, sformułowanego na podstawie art. 252 § 1 i art. 425 § 1 k.s.h., naruszenie przepisów określających sposób zwołania i organizacji zgromadzenia wspólników albo walnego zgromadzenia może stanowić podstawę stwierdzenia nieważności uchwały tego organu tylko wówczas, gdy naruszenie to miało wpływ na jej treść (por. wyroki SN z 16 marca 2005 r., sygn. akt III CK 477/04, Wokanda 2005, nr 7-8, poz. 15 i 16 lutego 2005 r., sygn. akt III CK 296/04, Biul. SN 2005, nr 6, poz. 11). Chodzi o taką sytuację, która uzasadnia przypuszczenie, że gdyby zgromadzenie zostało zwołane lub odbyło się prawidłowo, to zaskarżona uchwała nie zostałaby podjęta. Na to stanowisko powołały się sądy orzekające w sprawie skarżącej, wskazując, że sama tylko nieprawidłowość zwołania zebrania wspólnoty mieszkaniowej nie może stanowić wystarczającej podstawy stwierdzenia nieważności uchwały, ponieważ – nawet gdyby skarżąca uczestniczyła w tym zebraniu i wykonała prawo głosu – nie miałoby to wpływu na treść uchwały, ze względu na jej niski udział we współwłasności nieruchomości wspólnej, niepozwalający na udaremnienie przez nią podjęcia uchwały przez większościowego współwłaściciela. Z odmienną sytuacją mamy natomiast do czynienia wówczas, gdy podstawę zaskarżenia uchwały w spółce z o.o., spółce akcyjnej, spółdzielni czy także wspólnocie mieszkaniowej stanowi treść tej uchwały sprzeczna z prawem, dobrymi obyczajami lub naruszająca interesy członka zgromadzenia. Tego rodzaju zarzuty – o ile okażą się zasadne – mogą stanowić podstawę jej uchylenia lub stwierdzenia jej nieważności niezależnie od tego, jaki jest udział skarżącego w kapitale zakładowym (spółki kapitałowej) albo we współwłasności nieruchomości wspólnej (we wspólnocie mieszkaniowej). Uzasadnienia rozstrzygnięć przedstawione przez Sąd Rejonowy w Częstochowie i Sąd Okręgowy w Częstochowie pokazują przy tym, że sądy te – mimo że przedmiotem postępowania był obowiązek zapłaty i mimo że upłynął już termin zaskarżenia uchwały – rozpoznały merytorycznie także te zarzuty skarżącej, które zmierzały do wykazania, że uchwała wspólnoty mieszkaniowej narusza jej interesy, lecz uznały je za bezzasadne. Ze względu na odmowę nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej nie zasługuje na uwzględnienie wniosek o wstrzymanie wykonania wyroku Sądu Okręgowego w Częstochowie z 22 grudnia 2009 r. (sygn. akt VI Ca 696/09). Z powyższych względów, działając na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 1 oraz art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK, należało odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.