III CA 872/09

POSTANOWIENIE z dnia 21 września 2010 r. Sygn. akt Ts 68/10 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mirosław Granat, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Kariny K. w sprawie zgodności: art. 386 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) z art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 9 marca 2010 r. Karina K. (dalej: skarżąca) zarzuciła, że art. 386 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) jest niezgodny z art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji. W ocenie skarżącej zakwestionowany przepis, stanowiący, że w razie uwzględnienia apelacji sąd drugiej instancji zmienia zaskarżony wyrok i orzeka co do istoty sprawy, w sytuacji gdy w sprawie nie przysługuje skarga kasacyjna, stanowi naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania. Skarżąca zarzuca, że treść tego przepisu pozbawia ją jakiejkolwiek kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia sądu odwoławczego. W ocenie skarżącej, w takich sytuacjach przepis powinien stanowić o konieczności przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Brak takiej regulacji pozbawia skarżącą prawa do rozpoznania jej sprawy przed Sądem Najwyższym. Niniejsza skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Pozwem z 8 grudnia 2008 r. skarżąca domagała się przywrócenia jej utraconego posiadania. Wyrokiem z 11 maja 2009 r. Sąd Rejonowy w Gliwicach – Wydział I Cywilny przywrócił skarżącej utracone posiadanie. Wyrokiem z 10 grudnia 2009 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach – III Wydział Cywilny Odwoławczy na skutek apelacji pozwanej zmienił zaskarżony wyrok, oddalając powództwo skarżącej. Powyższe rozstrzygnięcie wraz z uzasadnieniem skarżąca otrzymała 15 stycznia 2010 r. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2010 r. (doręczonym 18 maja 2010 r.) pełnomocnik skarżącej został wezwany do uzupełnienia braków skargi poprzez: wyjaśnienie, w jaki sposób zarzucany w skardze brak regulacji narusza art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji oraz pozbawia skarżącą możliwości wniesienia skargi kasacyjnej; wyjaśnienie związku pomiędzy brakiem możliwości wniesienia skargi kasacyjnej a naruszeniem praw skarżącej określonych w petitum skargi konstytucyjnej; wskazanie daty doręczenia skarżącej wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z 10 grudnia 2009 r. (sygn. akt III Ca 872/09). Pismem procesowym z 24 maja 2010 r. pełnomocnik odniósł się do powyższych braków. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji warunkiem merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej jest wykazanie przez skarżącego, iż w związku z wydaniem przez organ władzy publicznej ostatecznego orzeczenia na podstawie zakwestionowanego w skardze aktu normatywnego doszło do naruszenia przysługujących skarżącemu praw lub wolności o charakterze konstytucyjnym. Uprawdopodobnienie przez skarżącego naruszenia jego konstytucyjnych praw lub wolności stanowi przesłankę konieczną dla uznania dopuszczalności skargi konstytucyjnej. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny zobowiązany był zbadać, czy istotnie w niniejszej sprawie doszło do naruszenia wskazanych praw konstytucyjnych. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, zarzuty sformułowane przez skarżącą wobec kwestionowanego przepisu muszą być uznane za oczywiście bezzasadne. Ich istota związana jest z domniemanym zamknięciem możliwości zakwestionowania rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji, w sytuacji, w której sąd ten dokonał odmiennych ustaleń faktycznych i na nich oparł swe rozstrzygnięcie. Należy więc wskazać, że zaprezentowane w skardze ujęcie praw wywodzonych z art. 78 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji opiera się na błędnym rozumieniu istoty zarówno prawa do zaskarżania orzeczeń wydanych w pierwszej instancji, jak i zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego. Treścią zasady dwuinstancyjności postępowania jest bowiem takie zorganizowanie procedury sądowej, by rozstrzygnięcie podejmowane przez sąd w pierwszej instancji mogło podlegać kontroli w postępowaniu przed sądem drugiej instancji (zob. komentarz do art. 176, [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, pod red. L. Garlickiego, tom IV, s. 4, Warszawa 2005). Dwuinstancyjność oznacza więc postulat dwukrotnej oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz kontroli prawidłowości stanowiska zajętego przez sąd pierwszej instancji. Nie oznacza zaś konieczności dwukrotnego badania każdego ustalenia dokonanego przez sąd w trakcie postępowania, w szczególności ustaleń podjętych przez sąd odwoławczy. Orzekanie w drugiej instancji przede wszystkim ma na celu kontrolę prawidłowości pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia. Dwuinstancyjność pozwala oczywiście także na zmianę orzeczenia sądu pierwszej instancji i rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty, a w tym również na zmianę ustaleń sądu pierwszej instancji. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 11 marca 2003 r., SK 8/02 (OTK ZU nr 3/A/2003, poz. 20): „nie sposób uznać, że orzeczenie sądu odwoławczego oparte na ustaleniach odmiennych od ustaleń sądu niższej instancji staje się z tego powodu orzeczeniem pierwszoinstancyjnym, od którego nie przysługuje środek odwoławczy. Jeśli sąd odwoławczy, kontrolując orzeczenie sądu niższej instancji i oceniając materiał dowodowy zebrany w postępowaniu, poprawia dostrzeżone błędy, to z istoty rzeczy zawsze wydaje orzeczenie jako sąd II instancji. Przyjęcie założenia, iż sąd apelacyjny staje się – choćby w ograniczonym zakresie – sądem pierwszej instancji, skutkowałoby swego rodzaju trójinstancyjnością postępowania, bowiem od jego orzeczenia przysługiwać by musiał jakiś środek zaskarżenia – swoista apelacja od wyroku apelacyjnego”. W świetle powyższego, mając na uwadze stan faktyczny sprawy, oczywiste jest więc, że orzeczenie Sądu Okręgowego w Gliwicach, oddalające między innymi powództwo skarżącej, jest w niniejszej sprawie orzeczeniem zapadłym w drugiej instancji, a tym samym należy również uznać, że ani art. 78, ani art. 176 ust. 1 Konstytucji nie mogą mieć zastosowania do oceny tego stanu rzeczy, bowiem – jako wzorce kontroli – nie zostały prawidłowo dobrane. Zarzuty skarżącej należy więc uznać w tym zakresie za oczywiście bezzasadne i to również w sytuacji, gdy w sprawie nie przysługuje skarga kasacyjna. Abstrahując od powyższego – nawet gdyby hipotetycznie przyjąć zarzuty skarżącej za zasadne – to należy już niejako na marginesie nadmienić, że skarga obarczona jest także innymi brakami uniemożliwiającymi jej merytoryczne rozpoznanie. W świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji skarga konstytucyjna przysługuje wyłącznie podmiotom, których konstytucyjne wolności lub prawa o charakterze podmiotowym zostały naruszone na skutek wydania ostatecznego rozstrzygnięcia opartego na przepisie, którego konstytucyjność się kwestionuje. Badanie w trybie skargi konstytucyjnej zgodności z Konstytucją określonego przepisu dopuszczalne jest zatem tylko w takiej sytuacji, w której zakwestionowany przepis stanowił podstawę rozstrzygnięcia, z którego wydaniem wiąże skarżący naruszenie przysługujących mu praw konstytucyjnych. Ponadto, formułując zarzut naruszenia wolności lub praw, skarżący winien wykazać, że to właśnie w treści kwestionowanego przepisu upatrywać należy źródło takiego naruszenia. Mając powyższe na uwadze, należy zauważyć, że zaskarżony niniejszą skargą art. 386 § 1 k.p.c. – wbrew zarzutom skarżącej – nie pozbawił jej prawa do wniesienia skargi kasacyjnej. O braku proceduralnej możliwości wystąpienia ze skargą kasacyjną przesądza art. 3982 § 2 pkt 1 k.p.c., stanowiący, że skarga kasacyjna jest niedopuszczalna także w sprawach o naruszenie posiadania. Przepisu tego skarżąca nie uczyniła jednak przedmiotem skargi konstytucyjnej. Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że nawet gdyby w świetle zasady falsa demonstratio non nocet uznać, iż przepis ten stanowił przedmiot złożonej w Trybunale skargi, to i tak nie można przyjąć, iż stanowił on podstawę wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach – III Wydział Cywilny Odwoławczy z 10 grudnia 2009 r. (sygn. akt III Ca 872/09) – wskazanego przez skarżącą jako ostateczne rozstrzygnięcie. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o TK, należało odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.