Ts 67/07

228/4/B/2009 POSTANOWIENIE z dnia 4 grudnia 2008 r. Sygn. akt Ts 67/07 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Marian Grzybowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Spółdzielni Mieszkaniowej „JAROTY” w Olsztynie, w sprawie zgodności: art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266, ze zm.) z art. 2, art. 20, art. 21 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 oraz art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej, sporządzonej przez pełnomocnika skarżącej – Spółdzielni Mieszkaniowej „JAROTY” w Olsztynie – zakwestionowana została zgodność z Konstytucją art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2005 r. Nr 31, poz. 266, ze zm.; dalej: u.o.p.l.). Zakwestionowanemu przepisowi u.o.p.l., w zakresie, w jakim „nakazuje właścicielowi zawiadomić lokatora o podwyższeniu opłat niezależnych od właściciela, w tym przedłożyć zestawienie opłat i przyczyn ich podwyższenia, przed ustaleniem wysokości tych opłat”, oraz w jakim „uzależnia skuteczność podwyższenia opłat niezależnych od właściciela od zawiadomienia lokatora o podwyższeniu opłat niezależnych od właściciela i przedłożenia zestawienia opłat i przyczyn ich podwyższenia, przed ustaleniem wysokości opłat”, skarżąca zarzuciła niezgodność z art. 64 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 20, art. 21 ust. 1 oraz art. 32 ust. 1 i art. 2 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została sformułowana w związku z następującą sprawą. Skarżąca wniosła o zasądzenie od pozwanych – członków Spółdzielni, dysponentów spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, będącego w zasobach S.M. „JAROTY” w Olsztynie – zaległej kwoty pieniężnej (wraz odsetkami) z tytułu podwyższenia opłat eksploatacyjnych. Wyrokiem Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 16 listopada 2005 r. (sygn. akt I C 525/05) zasądzono od pozwanych kwotę pieniężną. Wskutek wniesionej apelacji, orzeczenie to zostało zmienione wyrokiem Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 14 grudnia 2006 r. (sygn. akt IX Ca 202/06) w ten sposób, że obniżona została kwota pieniężna zasądzona od pozwanych na rzecz skarżącej. W uzasadnieniu orzeczenia sąd II instancji podkreślił, że kwalifikacja prawna roszczeń skarżącej winna być prowadzona na podstawie przepisów u.o.p.l., która to regulacja jest korzystniejsza dla lokatorów, aniżeli unormowania ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116, ze zm.). Uznając, że spółdzielnia nie zawiadomiła pozwanych ze stosownym wyprzedzeniem o wysokości i przyczynach podwyżki opłat niezależnych od właściciela, Sąd Okręgowy stwierdził, iż pozwani nie byli zobowiązani do ich uiszczenia w podwyższonej wysokości. Uzasadniając szczegółowo postawiony zarzut niekonstytucyjności, skarżąca wskazała na wątpliwości dotyczące prawidłowej interpretacji art. 9 ust. 2 u.o.p.l. Jej zdaniem, nie jest wykluczone przyjęcie stanowiska, że przepis ten dopuszcza również wsteczne zawiadamianie lokatorów o podwyższeniu opłat niezależnych od właściciela. W art. 9 ust. 2 u.o.p.l. nie ma bowiem mowy wprost o zawiadomieniu z wyprzedzeniem w stosunku do okresu, za który naliczane są opłaty. Skarżąca nawiązuje w tym zakresie do regulacji zawartej w ustawie Prawo energetyczne. Przyjęta przez Sąd Okręgowy, orzekający w sprawie skarżącej, interpretacja kwestionowanego przepisu prowadzi zaś do nieproporcjonalnej ingerencji w treść praw właściciela lokalu. Jej istoty upatruje skarżąca w zmuszeniu właściciela do ustalania z góry podwyższonego kosztu dostaw energii jeszcze przed okresem rozliczeniowym. W skardze dokonano także porównania sytuacji prawnej spółdzielni mieszkaniowej jako właściciela lokalu z pozycją przedsiębiorstwa energetycznego, które to przedsiębiorstwo poddane jest ograniczeniu polegającemu wyłącznie na obowiązku rozliczenia podwyżki kosztów dostaw mediów w ciągu jednego okresu rozliczeniowego od dnia podwyżki. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo na zasadach określonych w ustawie wnieść skargę konstytucyjną w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. W świetle powyższego unormowania nie ulega wątpliwości, że przedmiotem skargi konstytucyjnej uczynić można wyłącznie przepisy (ustawy lub innego aktu normatywnego) wykazujące złożoną kwalifikację. Po pierwsze, winny być one podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego w sprawie, w związku z którą wniesiona zostaje skarga konstytucyjna. Po drugie, to w normatywnej treści kwestionowanych przepisów tkwić winna przyczyna niedozwolonej ingerencji w sferę konstytucyjnych wolności lub praw podmiotu występującego ze skargą konstytucyjną. Po trzecie, ingerencja ta wiązać się musi z problemem niezgodności zachodzącej między kwestionowanymi w skardze przepisami a unormowaniami konstytucyjnymi, wyrażającymi określone prawa i wolności skarżącego, wskazywanymi w skardze jako jej podstawa, a zarazem wzorzec kontroli. Dopiero łączne zaistnienie opisanych wyżej zależności pozwala na uznanie kwestionowanej regulacji za dopuszczalny przedmiot wnoszonej skargi konstytucyjnej. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, w przypadku analizowanej skargi konstytucyjnej zaskarżone w niej unormowanie u.o.p.l. wskazanych powyżej wymogów nie spełnia. Na wstępie stwierdzić należy, że normatywny związek z zaskarżonym art. 9 ust. 2 u.o.p.l. wykazuje jedynie wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie, w którym uznano, że kwalifikacja roszczeń skarżącej przeprowadzana być winna w świetle przepisów u.o.p.l., nie zaś – jak to przyjął sąd I instancji – ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2001 r. Nr 4, poz. 27, ze zm.). Zgodnie z treścią zaskarżonego przepisu u.o.p.l., „w razie podwyższania opłat niezależnych od właściciela jest on obowiązany do przedstawienia lokatorowi na piśmie zestawienia opłat wraz z przyczyną ich podwyższenia. Lokator obowiązany jest opłacać podwyższone opłaty tylko w takiej wysokości, jaka jest niezbędna do pokrycia przez właściciela kosztów dostarczenia do lokalu używanego przez lokatora dostaw, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 8”. W opinii skarżącej przepis ten wymusza na właścicielu konieczność uprzedniego (wobec dokonywanej podwyżki) zawiadomienia o przyczynach podwyższenia opłat, co – jej zdaniem – prowadzi do naruszenia praw właściciela lokalu. W sprawie, w związku z którą sformułowano niniejszą skargę konstytucyjną, przejawem takiego naruszenia miałoby być niepełne uwzględnienie przez sądy roszczeń pieniężnych kierowanych wobec pozwanych członków spółdzielni mieszkaniowej. Rozważenia wymaga jednak kwestia ustalenia rzeczywistej normatywnej przyczyny, która legła u podstaw takiego rozstrzygnięcia sądowego. Sąd Okręgowy w Olsztynie podkreślił, że regulacja obydwu ustaw normujących problem przesłanek dopuszczalnego podwyższenia wysokości opłat niezależnych od właściciela lokalu zmierza w kierunku nałożenia na niego obowiązku uprzedzenia lokatora o ich podwyższeniu z podaniem uzasadnienia. Ustawy te różnicują jednakże konsekwencje, jakie zaskarżenie wysokości tych opłat niesie dla obowiązku ponoszenia ich przez lokatora. Należy zwrócić uwagę, że z treści zakwestionowanego art. 9 ust. 2 u.o.p.l. nie wynika bezpośrednio i jednoznacznie kwestia terminu, w jakim właściciel zobowiązany jest przedstawić lokatorowi zestawienie i przyczyny podwyższenia opłat od właściciela niezależnych. Tym samym, nie można przyjąć, aby to wyłącznie w oparciu o zaskarżoną regulację u.o.p.l. mogła być przeprowadzana kwalifikacja prawna prawidłowości dokonywanego przez właściciela podwyższenia, jak i ocena jego skutków dla obowiązków lokatora. Decydującego znaczenia nabrały w związku z tym uregulowania Statutu Spółdzielni, w których dokonano niezbędnego uszczegółowienia zasad powiadamiania lokatorów (§ 47 ust. 7 Statutu). Uwzględnienie tych unormowań jest konieczne dla określenia całokształtu sytuacji normatywnej, w jakiej dokonywane jest tego rodzaju podwyższenie, a co za tym idzie, przeprowadzana jest kwalifikacja roszczeń związanych z uiszczeniem opłat należnych z tytułu takiego podwyższenia. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego nie jest zatem prawidłowe stanowisko skarżącej upatrujące przyczyny zarzucanego naruszenia praw konstytucyjnych wyłącznie w treści samoistnie ujmowanego art. 9 ust. 2 u.o.p.l. Nawet bowiem ewentualne uchylenie zaskarżonego przepisu nie prowadziłoby do usunięcia z systemu prawnego normy prawnej nakładającej na skarżącą obowiązek uprzedniego powiadamiania o podwyższeniu opłat niezależnych od właściciela lokalu. Za nietrafne i nieadekwatne należy także uznać argumenty skarżącej odwołujące się do regulacji zawartej w ustawie z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz. U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625, ze zm.), a mające służyć wykazaniu dyskryminacyjnego potraktowania przez ustawodawcę właściciela lokalu w porównaniu do dostawcy energii elektrycznej. Przede wszystkim należy zauważyć, że jakościowo odmiennie ukształtowany jest status prawny obydwu kategorii podmiotów, w szczególności względem lokatorów, których w ostatecznej „instancji” dotyczy zakwestionowana regulacja u.o.p.l. Zwrócić należy również uwagę na okoliczność, którą podkreślił także w swoim orzeczeniu Sąd Okręgowy w Olsztynie. W jego uzasadnieniu wskazał bowiem na niezasadność ujmowania problemu terminu ustalania opłat, jak również powiadamiania o ich wysokości, w oderwaniu od całokształtu relacji zachodzących między członkami spółdzielni mieszkaniowej a organami tejże spółdzielni. W ramach tych relacji mieści się zaś m.in. obowiązek członków spółdzielni uczestniczenia w rozliczeniu ewentualnych rozbieżności wskazujących na inne rzeczywiste koszty poniesione przez spółdzielnię z tytułu dokonanej podwyżki opłat, jak i terminu, w jakim powiadamia ona o tym fakcie. Biorąc wszystkie powyższe okoliczności pod uwagę, orzeka się jak w sentencji.