Ts 63/08

126/2/B/2011 POSTANOWIENIE z dnia 4 marca 2010 r. Sygn. akt Ts 63/08 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Adam Jamróz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Barbary i Grzegorza Cz., Marii i Jarosława D., Małgorzaty i Wojciecha D., Elżbiety i Andrzeja Dz., Lidii F. i Anny B., Krystyny i Jacka G., Bożeny i Mirosława H., Ludomiry i Józefa K., Jadwigi i Zbigniewa K., Danuty i Czesława K., Barbary i Antoniego R., Bożeny i Leszka R., Stefanii i Michała S., Barbary i Grzegorza S., Jadwigi i Władysława S., Barbary i Michała Z., Antoniny i Antoniego Z. o zbadanie zgodności: art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116, ze zm.) z art. 2, art. 32 i art. 64 ust. 2 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 20 lutego 2008 r. skarżący domagają się zbadania zgodności art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1116, ze zm.; dalej: u.s.m.) z art. 2, art. 32 i art. 64 ust. 3 Konstytucji. W myśl zaskarżonego przepisu, właściciele lokali niebędący członkami spółdzielni są obowiązani uczestniczyć w pokrywaniu kosztów związanych z eksploatacją i utrzymaniem ich lokali, eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości wspólnych. Są oni również obowiązani uczestniczyć w wydatkach związanych z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni, które są przeznaczone do wspólnego korzystania przez osoby zamieszkujące w określonych budynkach lub osiedlu. Obowiązki te wykonują przez uiszczanie opłat na takich samych zasadach, jak członkowie spółdzielni, z zastrzeżeniem art. 5 u.s.m. – wskazującym, że pokrywaniu wydatków związanych z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości wspólnej służą pożytki z tej nieruchomości, a w części je przekraczającej te wydatki przypadają właścicielom lokali proporcjonalnie do ich udziałów w nieruchomości wspólnej. Wątpliwości konstytucyjne skarżących odnoszą się do cytowanego przepisu w zakresie, w jakim nakłada on na właścicieli nieruchomości zabudowanych domami jednorodzinnymi, które zostały nabyte od spółdzielni mieszkaniowej w trybie art. 235 ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848, ze zm.; dalej: prawo spółdzielcze), niebędących członkami spółdzielni, obowiązek uczestniczenia w wydatkach związanych z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni, które są przeznaczone do wspólnego korzystania przez osoby zamieszkujące w określonych budynkach lub osiedlu. Skarżący wnieśli skargę konstytucyjną w związku z następującym stanem faktycznym. Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa w sprawie z powództwa skarżących wyrokiem zaocznym z 22 stycznia 2007 r. (sygn. akt XVI C 262/06) ustalił, że nie istnieją roszczenia Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej „Związkowiec” w Warszawie w stosunku do skarżących: (I) o zapłatę z tytułu uczestnictwa w wydatkach związanych z administrowaniem, eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości położonej w Warszawie, dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy – Mokotowa prowadzi księgą wieczystą nr WA2M/00092928/3 oraz znajdujących się na niej budynków, budowli i urządzeń w okresie od 1 czerwca 2004 r. do dnia wydania orzeczenia i na przyszłość, za wyjątkiem wydatków związanych z utrzymaniem i eksploatacją nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni, które są przeznaczone do wspólnego korzystania przez osoby zamieszkujące na osiedlu; (II) o zapłatę z tytułu ochrony mienia, w okresie od 1 czerwca 2004 r. do wydania orzeczenia; (III) o zapłatę z tytułu usług ochrony mienia, świadczonych na podstawie umowy zawartej między pozwaną spółdzielnią i Securpol City sp. z o.o. w Warszawie z 1 grudnia 2000 r. na przyszłość; (IV) o zapłatę z tytułu wpłat na fundusz remontowy i fundusz remontowy infrastruktury w okresie od 1 czerwca 2004 r. do dnia wydania orzeczenia i na przyszłość. Sąd stwierdził, że skarżący są właścicielami domów jednorodzinnych na terenie osiedla pozwanej spółdzielni i użytkownikami bądź właścicielami nieruchomości gruntowych, na których te domy zostały posadowione. Pierwotnie grunt, na którym wybudowano domy, był oddany w użytkowanie wieczyste spółdzielni; następnie w trybie art. 235 prawa spółdzielczego prawo własności domów zostało przeniesione na rzecz członków spółdzielni oraz wraz z nimi prawo użytkowania wieczystego wydzielonych działek gruntu. Żadne ze skarżących nie było w chwili orzekania członkiem spółdzielni. W konsekwencji Sąd uznał, że spółdzielnia nie może kierować do skarżących roszczeń związanych z kosztami eksploatacji i utrzymania nieruchomości wspólnej, która w tej sytuacji nie występuje. W ocenie Sądu istnieje jednak mienie spółdzielni przeznaczone do wspólnego użytku mieszkańców osiedla i dlatego – zgodnie z art. 4 ust. 4 u.s.m. skarżący zobowiązani są ponosić koszty jego utrzymania i eksploatacji, które nie obejmują ani kosztów ochrony, ani działań i inwestycji wykraczających poza te ramy, ani obowiązku wpłat na fundusz remontowy i fundusz remontowy infrastruktury. Sąd nie podzielił stanowiska skarżących, w myśl którego zaskarżony art. 4 ust. 4 u.s.m. nie znajduje w ich sytuacji zastosowania, ponieważ w chwili wejścia w życie u.s.m. byli już właścicielami domów jednorodzinnych. Postanowieniem z 7 maja 2007 r. (sygn. akt XVI C 262/06) Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa odrzucił sprzeciw pozwanej spółdzielni od wyroku zaocznego z 22 stycznia 2007 r. oraz dokonał wykładni tego wyroku. Postanowieniem z 22 czerwca 2007 r. Sąd Rejonowy, uwzględniając zażalenie pozwanej spółdzielni, uchylił postanowienie w przedmiocie odrzucenia sprzeciwu od wyroku zaocznego, a następnie postanowieniem z 21 września 2007 r. odrzucił sprzeciw od wyroku zaocznego w zakresie odnoszącym się do części wyroku oddalającej powództwo. Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z 20 listopada 2007 r. (sygn. akt V Ca 2171/07) oddalił apelację skarżących od wyroku zaocznego z 22 stycznia 2007 r. w punkcie pierwszym w części nieuwzględniającej powództwa. Sąd wskazał w szczególności, że między stronami nie jest sporne, iż skarżący zamieszkują na terenie osiedla pozwanej spółdzielni, a nadto sami skarżący ostatecznie przyznali, że korzystają z nieruchomości spółdzielni służących wszystkim mieszkańcom osiedla, jakimi są ulice osiedlowe. Sąd wyjaśnił ponadto, że art. 4 ust. 4 u.s.m. reguluje sytuację prawną powstałą nie w wyniku wejścia w życie u.s.m., a w wyniku faktycznego korzystania przez mieszkańca osiedla wzniesionego przez spółdzielnię, niebędącego jej członkiem, z będącego własnością spółdzielni mienia przeznaczonego do wspólnego korzystania przez mieszkańców osiedla. W skardze konstytucyjnej skarżący podnoszą, że nie łączy ich żaden stosunek prawny ze spółdzielnią, wynikający czy to z umowy przewłaszczenia zawartej w trybie art. 235 prawa spółdzielczego, czy odrębnej umowy o administrowanie domami skarżących, a w konsekwencji spółdzielnia nie spełnia wobec nich świadczeń uzasadniających zapłatę na jej rzecz. Przyznają zarazem, że ulice (Cypryjska, Mesyńska i in.), przy których są zlokalizowane ich nieruchomości oraz niektóre grunty sąsiadujące z ich nieruchomościami wchodzą w skład nieruchomości stanowiącej własność spółdzielni; przez nieruchomość spółdzielni przebiega trakt pieszy dostępny publicznie, ponadto jest na niej posadowionych kilka bloków mieszkalnych należących do spółdzielni. Skarżący wskazują, że obszar nieruchomości spółdzielni nie jest zamknięty, aczkolwiek wjazd na ul. Cypryjską i odchodzące od niej boczne ulice został zagrodzony szlabanem, zaś osoby wjeżdżające na teren są obciążane opłatami. Skarżący kwestionują korzystanie przez nich z urządzeń będących własnością spółdzielni, żadna część infrastruktury nieruchomości przy ul. Cypryjskiej i in. nie ma – jak wskazują – cechy wspólności, gdyż nie służy do wspólnego korzystania przez wszystkich właścicieli nieruchomości jednocześnie. Jedynym składnikiem mienia spółdzielni, z którego korzystają skarżący jest droga – ul. Cypryjska i boczne – lecz czynią to, jak sami uznają, na zasadzie art. 145 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.; dalej: k.c.), gdyż ich nieruchomości nie mają dostępu do drogi publicznej. W jednym przypadku (Jacka i Krystyny G.) została na nieruchomości spółdzielni ustanowiona odpłatna służebność gruntowa przechodu i przejazdu. W takim stanie skarżący podnoszą, że zastosowanie w ich sprawie art. 4 ust. 4 u.s.m. doprowadziło do naruszenia zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, zasady ochrony praw nabytych, zasady pewności prawa, zakazu retroakcji, prawa do własności, prawa do równości i zasady sprawiedliwości społecznej. Skarżący zwracają uwagę, że przepisy prawa spółdzielczego nie regulowały sytuacji prawnej właścicieli domów jednorodzinnych po dokonanym przez spółdzielnię przewłaszczeniu. Art. 236 w zw. z art. 237 prawa spółdzielczego stanowił jedynie, że statut spółdzielni może przewidywać prowadzenie administracji domów przez spółdzielnię po przeniesieniu ich własności na członków. Brak było natomiast – jak wskazują skarżący – podstaw prawnych do stosowania tego przepisu odpowiednio do innych składników mienia, w tym wspólnych urządzeń wodnych, kanalizacyjnych, grzewczych oraz innych urządzeń podobnych. Ich zdaniem, należało uznać, że na podstawie art. 235 § 4 prawa spółdzielczego stały się one współwłasnością właścicieli domów jednorodzinnych po ich przewłaszczeniu. Przepisy prawa spółdzielczego nie regulowały również, na co zwracają uwagę skarżący, sytuacji prawnej niebędących członkami spółdzielni właścicieli domów jednorodzinnych. W takim stanie prawnym – w myśl stanowiska skarżących – ustanie ich członkostwa w spółdzielni stanowiło okoliczność definitywnie wyłączającą taką kategorię osób spod działania przepisów prawa spółdzielczego, a pomiędzy właścicielami domów i spółdzielnią ukształtował się stan prawny noszący takie same cechy jak każdy analogiczny stosunek sąsiedzki, oparty na zasadzie równości stron i stosunkowo klarownym zakresie wzajemnych obowiązków, wynikających po stronie spółdzielni – z art. 145 k.c., a po stronie właścicieli domów – z art. 405 i nast. k.c. Z powyższych założeń skarżący wyprowadzają wniosek, że do właścicieli domów niebędących członkami spółdzielni mieszkaniowej nie powinny mieć zastosowania zasady uczestniczenia w kosztach i wydatkach spółdzielni, które zostały określone w art. 4 ust. 4 u.s.m. Przyjęcie odmiennej tezy równałoby się – jak uzasadniają skarżący – uznaniu, że u.s.m. reaktywowała więzi prawne pomiędzy właścicielami domów niebędącymi członkami spółdzielni i spółdzielnią, z której majątku dokonano przewłaszczenia nieruchomości, to zaś jest niezgodne z podstawową zasadą nieretroaktywności prawa, zawierającą się w treści art. 2 Konstytucji. W ocenie skarżących, przepisy u.s.m. mogą dotyczyć wyłącznie ściśle określonych stosunków prawnych istniejących w chwili jej wejścia w życie lub powstałych po tej chwili. Nie zawiera ona przy tym żadnych wyraźnych przepisów, które by przewidywały stosowanie przepisów pierwszego rozdziału u.s.m. do kategorii właścicieli domów przewłaszczonych pod rządami uprzednio obowiązujących przepisów prawa spółdzielczego. Odmienna interpretacja, zastosowana przez sądy orzekające w sprawie skarżących, jest – zdaniem skarżących – sprzeczna z zasadą pewności prawa oraz zasadą zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Skarżący podnoszą, że przepisy intertemporalne dotyczące sytuacji prawnej spółdzielni mieszkaniowej w związku z wejściem w życie u.s.m. wyczerpują się w jej art. 52 (który skarżących nie dotyczy), a ogólne zasady prawa międzyczasowego odzwierciedlają zasadę ochrony praw nabytych i mają charakter bezwzględnie obowiązujący. Zasada ta – zdaniem skarżących – została w ich sprawie pogwałcona, gdyż nieruchomość nabyta bez obciążeń od spółdzielni mieszkaniowej stała się, wskutek wejścia w życie art. 4 ust. 4 u.s.m., nieruchomością obciążoną daniną na rzecz spółdzielni. Skarżący argumentują, że zaskarżony art. 4 ust. 4 u.s.m. narusza zasadę równości na dwóch płaszczyznach. Po pierwsze, wprowadza nierówność pomiędzy właścicielami domów przewłaszczonych pod rządami prawa spółdzielczego niebędących członkami spółdzielni i spółdzielnią. Ich zdaniem, ustawa nakłada na nich przymus świadczenia pieniężnego, który nie ma odpowiednika wśród obowiązków spółdzielni; sformułowanie „nieruchomości przeznaczone do wspólnego korzystania przez osoby zamieszkujące na osiedlu” jest zbyt ogólnikowe i nie nadaje się do tego, by wywodzić z niego roszczenia przeciwko spółdzielni. Po drugie, w ocenie skarżących, zaskarżony przepis wprowadza nieuzasadnione zróżnicowanie w obrębie samej kategorii podmiotów, które są właścicielami lub użytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych domami. Jego konsekwencją jest – w myśl uzasadnienia skargi konstytucyjnej – nałożenie obowiązków pieniężnych na niektórych właścicieli, które nie obejmują innych właścicieli. Skutkuje to upośledzeniem kategorii osób, będących właścicielami domów przewłaszczonych pod rządami dawnego prawa spółdzielczego i niebędących członkami spółdzielni na tle innych właścicieli. Upośledzenie to – jak dalej argumentują skarżący – nie jest uzasadnione ani ekwiwalentnym, egzekwowalnym uprawnieniem wobec spółdzielni, ani nabyciem udziału w prawie własności lub użytkowania wieczystego nieruchomości wspólnych, ani też rzeczową potrzebą utrzymania jedynego dającego się w pewnych przypadkach skonkretyzować składnika mienia nieruchomego spółdzielni objętego działaniem art. 4 ust. 4 u.s.m., czyli dróg dojazdowych. Są one bowiem, jak wskazują skarżący, objęte regulacją art. 145 k.c. i wynagrodzenie za służebność na nich przysługującą jest już raz określone. Co więcej, upośledzenie to nie jest ujawnione w księgach wieczystych, co koliduje z zasadą wiary publicznej tych ksiąg. Powyższe argumenty przesądzają również – w ocenie skarżących – o naruszeniu przez art. 4 ust. 4 u.s.m. zasady sprawiedliwości społecznej. Zarzut naruszenia zasady równości skarżący wiążą z naruszeniem prawa do własności, określonego w art. 64 ust. 2 i 3 Konstytucji. Skarżący przytaczają orzecznictwo Trybunału oraz poglądy doktryny odnoszące się do zakresu prawa własności w Konstytucji oraz art. 140 k.c., podkreślając, że ustawowe ograniczenia prawa własności nie mogą niweczyć podstawowych uprawnień składających się na treść prawa własności, obejmujących możliwość korzystania, pobierania pożytków i bezpośredniego lub pośredniego eksploatowania przedmiotu własności. Na tym tle skarżący twierdzą, że art. 4 ust. 4 u.s.m. stanowi ingerencję w uprawnienia właścicieli nieznajdującą oparcia w przepisach Konstytucji. Zaskarżona norma zobowiązuje właścicieli lokali, niebędących członkami spółdzielni do uczestniczenia w wydatkach związanych z eksploatacją i utrzymaniem nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni, które są przeznaczone do wspólnego korzystania przez osoby zamieszkujące na osiedlu. Właścicielom domów nie przysługuje do tych nieruchomości żaden tytuł prawny i nie łączy ich ze spółdzielnią węzeł obligacyjny lub prawno-rzeczowy. Dlatego też – w opinii skarżących – świadczenie nałożone przez art. 4 ust. 4 u.s.m. swymi cechami bardziej zbliża się do danin publicznych niż do świadczenia cywilnego, mimo że spółdzielnia nie ma statusu podmiotu prawa publicznego. Ingerencji takiej nie uzasadniają kryteria określone w art. 31 ust. 3 Konstytucji. Naruszenie zasady pewności prawa skarżący upatrują we wprowadzeniu przez u.s.m. do porządku prawnego dwóch nowych pojęć: nieruchomości przeznaczonych do wspólnego korzystania oraz osiedla – bez stworzenia ich ustawowej definicji, a tym samym w pozostawieniu spółdzielniom mieszkaniowym dyskrecjonalnej decyzji co do zakresu opłat. Skarżący zarzucają, że spółdzielnia, pozwana w postępowaniu, w związku z którym została wniesiona skarga konstytucyjna, żąda, aby skarżący uczestniczyli w kosztach utrzymania całego obszaru nieruchomości, niezależnie od tego, czy nieruchomości skarżących pozostają z nią w jakimkolwiek związku, choćby topograficznym, a jednocześnie cały obszar spółdzielni jest udostępniony dla nieograniczonego kręgu osób, choćby z uwagi na biegnący przez niego trakt pieszy wykorzystywany przez osoby niezamieszkujące przy ul. Cypryjskiej i ul. Mesyńskiej. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna stanowi środek ochrony praw i wolności, określonych w Konstytucji, które zostały naruszone orzeczeniem sądu lub organu administracji wydanym na podstawie normy, w stosunku do której skarżący domaga się zbadania zgodności z Konstytucją (art. 79 ust. 1 Konstytucji). Skarżący, wnoszący skargę konstytucyjną, zobowiązany jest – zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) – wskazać ostateczne orzeczenie wydane w jego sprawie na podstawie zaskarżonej normy, w którym sąd orzekł o jego prawach lub wolnościach określonych w Konstytucji, a nadto – na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK – określić sposób naruszenia jego praw podmiotowych. W sprawie, w związku z którą skarżący wnieśli skargę konstytucyjną, ich żądanie ustalenia nieistnienia roszczeń w stosunku do pozwanej spółdzielni zostało oddalone jedynie w zakresie roszczenia o zapłatę z tytułu wydatków związanych z utrzymaniem i eksploatacją nieruchomości stanowiących mienie spółdzielni, które są przeznaczone do wspólnego korzystania przez osoby zamieszkujące na osiedlu. W tym świetle przedmiotem skargi może być zatem tylko norma przewidująca obowiązek uczestniczenia w kosztach utrzymania i eksploatacji mienia spółdzielni przeznaczonego do wspólnego korzystania przez mieszkańców osiedla, zawarta w zdaniu drugim zaskarżonego art. 4 ust. 4 u.s.m. Jako źródło naruszenia praw podmiotowych skarżących nie mogą być natomiast traktowane pozostałe regulacje objęte treścią art. 4 ust. 4 u.s.m., odnoszące się do obowiązku ponoszenia kosztów eksploatacji i utrzymania lokali osób niebędących członkami spółdzielni oraz nieruchomości wspólnej (art. 4 ust. 4 zdanie pierwsze u.s.m.) – z uwagi na uwzględnienie przez sąd powództwa skarżących w tym zakresie, a także do zasad ponoszenia tych kosztów (art. 4 ust. 4 zdanie trzecie u.s.m.), które nie stanowiły przedmiotu orzekania. Nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu w stosunku do art. 4 ust. 4 zdanie pierwsze i trzecie stoi na przeszkodzie art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK. Powyższe uwagi odnoszą się także do zarzutu przywrócenia stosunków spółdzielczych w zakresie administrowania domami oraz wspólnych urządzeń wodnych, kanalizacyjnych, grzewczych oraz innych urządzeń podobnych. Istnienie tego typu roszczeń zostało bowiem przez sąd pierwszej instancji oddalone, a skarżący nie przedstawili odmiennego orzeczenia sądu drugiej instancji. Trybunał zwraca także uwagę, że w trybie skargi konstytucyjnej dopuszczalne jest badanie zgodności aktów normatywnych tylko z tymi przepisami Konstytucji, które zawierają określenie praw podmiotowych lub wolności. Takiego charakteru nie ma co do zasady art. 2 Konstytucji. Trybunał wielokrotnie podkreślał wprawdzie, że zawarte w nim zasady demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej mogą stanowić źródło praw podmiotowych, jeżeli nie zostały one wprost wyrażone w innych przepisach Konstytucji, a skarżący – domagający się zbadania zgodności zaskarżonej normy z tym wzorcem w trybie skargi konstytucyjnej – wskaże beneficjenta tego prawa lub wolności oraz określi treść „nowego” prawa (por. postanowienie TK z 23 stycznia 2002 r., Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60; wydane w pełnym składzie). Tej przesłanki niniejsza skarga konstytucyjna – odwołująca się w zakresie art. 2 Konstytucji jedynie do zasad: pewności i określoności prawa, zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zakazu retroakcji – nie spełnia. W ocenie Trybunału skarżący nie uprawdopodobnili naruszenia prawa własności – w aspekcie równej ochrony własności (art. 64 ust. 2 i art. 32 Konstytucji) oraz istoty tego prawa (art. 64 ust. 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji) – przez orzeczenie wydane na podstawie art. 4 ust. 4 zdanie drugie u.s.m. W okolicznościach sprawy nie budzi bowiem wątpliwości, że skarżący korzystają z nieruchomości należącej do pozwanej spółdzielni: skarżący przyznali to zarówno w postępowaniu przed sądami, jak i w samej skardze konstytucyjnej. Dla spełnienia przesłanki określonej w art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK nie jest wystarczający argument, w myśl którego zachowanie skarżących uzasadnia treść art. 145 k.c. Z jednej strony należy zauważyć, że norma ta nie tworzy uprawnienia do korzystania z cudzej nieruchomości z mocy prawa; przyznaje natomiast jedynie roszczenie o ustanowienie za wynagrodzeniem służebności drogi koniecznej, jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej, z uwzględnieniem potrzeb tej nieruchomości i przy jak najmniejszym obciążeniu gruntu, przez który droga będzie przebiegać. Z drugiej strony, kodeks cywilny, mimo swojego znaczenia dla prawa prywatnego, ma rangę ustawy zwykłej, równą ustawie o spółdzielniach mieszkaniowych. W hierarchii źródeł prawa zawarta w nim regulacja prawa sąsiedzkiego nie korzysta zatem z pierwszeństwa przed odmienną regulacją w innych aktach prawnych tego rzędu. Argumentacja skarżących odnosząca się do ochrony praw nabytych wydaje się w tym świetle niezrozumiała; z uzasadnienia skargi konstytucyjnej nie wynika, jakiego – nabytego uprzednio prawa – pozbawił ich art. 4 ust. 4 zdanie drugie u.s.m. Trybunał zwraca przy tym uwagę, że do jego kompetencji nie należy rozstrzyganie sprzeczności między aktami tego samego rzędu. W trybie skargi konstytucyjnej może on wyłącznie podejmować kontrolę zgodności aktów normatywnych z normami Konstytucji określającymi prawa podmiotowe lub wolności. Sama odmienność regulacji przyjętej art. 4 ust. 4 zdanie drugie u.s.m. w porównaniu do art. 145 k.c. nie uzasadnia jeszcze – w tym świetle – wątpliwości konstytucyjnych. Dodatkowo, skarżący nie wskazali, czy obowiązek wynikający z art. 4 ust. 4 zdanie drugie u.s.m. został nałożony niezależnie od regulacji dotyczącej drogi koniecznej, czy też stanowi alternatywny sposób rozwiązania konfliktu interesów pomiędzy właścicielami (lub użytkownikami wieczystymi) sąsiadujących nieruchomości. Uzasadnienie skargi konstytucyjnej ogranicza się w tym punkcie jedynie do stwierdzenia, że służebność drogi koniecznej została ustanowiona w jednym przypadku, bez sprecyzowania jednakże, jak okoliczność ta wpłynęła na istnienie roszczenia pozwanej spółdzielni o uczestniczenie przez skarżących uprawnionych z tytułu drogi koniecznej w kosztach utrzymania i eksploatacji mienia spółdzielni przeznaczonego do wspólnego korzystania przez mieszkańców osiedla, stanowiącego zarazem nieruchomość obciążoną. W postępowaniu zainicjowanym wniesieniem skargi konstytucyjnej nie mogą zostać także rozpoznane zarzuty opierające się na sprzeczności rozwiązania przyjętego w art. 4 ust. 4 zdanie drugie u.s.m. z zasadą wiary publicznej ksiąg wieczystych. Wynika ona bowiem z art. 5-10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361, ze zm.; dalej: u.k.w.h.) i nie ma rangi konstytucyjnej. Na marginesie należy zauważyć, że także służebność drogi koniecznej nie musi zostać ujawniona w księdze wieczystej, a rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie działa przeciwko tej służebności, nawet jeżeli nie została ona ujawniona w księdze wieczystej (art. 7 pkt 4 u.k.w.h.). W myśl argumentacji zawartej w skardze konstytucyjnej, nałożenie na skarżących obowiązku uczestniczenia w kosztach utrzymania i eksploatacji mienia spółdzielni przeznaczonego do wspólnego korzystania przez mieszkańców osiedla stanowi w pierwszej kolejności naruszenie prawa własności (art. 64 ust. 3 Konstytucji). Powołując dla uzasadnienia tego zarzutu orzecznictwo Trybunału dotyczące zakresu uprawnień właściciela, skarżący nie wskazali jednak, w jakim aspekcie ich prawo własności zostało naruszone. Nie ulega bowiem wątpliwości, że regulacja zaskarżonego art. 4 ust. 4 zdanie drugie u.s.m. nie ogranicza ani możliwości rozporządzania przedmiotem własności (prawem własności domu jednorodzinnego), ani uprawnień do korzystania z niego, dysponowania nim czy też pobierania z niego pożytków. Naruszenia prawa własności nie uzasadnia jeszcze samo zobowiązanie właściciela do ponoszenia opłat za korzystanie z nieruchomości będącej własnością osoby trzeciej lub oddanej jej w użytkowanie wieczyste. Korzystający – również bez tytułu prawnego – bezspornie wkracza bowiem w ten sposób w zakres uprawnień właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości. Oceny tej nie zmienia podnoszony przez skarżących zarzut wskazujący na brak stosunku prawnego łączącego ich ze spółdzielnią. Kluczowe znaczenie ma tu bowiem okoliczność faktyczna – przyznana przez skarżących w postępowaniu przed sądami powszechnymi i w skardze konstytucyjnej i której Trybunał nie może samodzielnie badać – że korzystają oni z nieruchomości stanowiącej mienie spółdzielni. Z dołączonych orzeczeń sądowych nie wynika przy tym, że skarżący – jak podnoszą – nie mogą wywodzić roszczeń w stosunku do spółdzielni, z której mienia korzystają. Podobnie, nie został przez skarżących uprawdopodobniony zarzut naruszenia prawa własności w aspekcie równej ochrony tego prawa (art. 64 ust. 2 i art. 32 Konstytucji). Nie ulga bowiem wątpliwości, że uzyskanie służebności drogi koniecznej na podstawie art. 145 k.c., która stanowi dla skarżących wzór rozwiązania konfliktu właścicieli (użytkowników wieczystych) nieruchomości sąsiadujących, wiąże się z nałożeniem na właściciela nieruchomości władnącej obowiązku zapłaty wynagrodzenia. Również art. 405 k.c., przywołany w uzasadnieniu skargi konstytucyjnej, przyznaje osobie trzeciej, której kosztem doszło do wzbogacenia, roszczenie o zwrot korzyści lub ich równowartości w stosunku do wzbogaconego. Podnosząc argumenty ograniczające się jedynie do zwalczania samego obowiązku odpłatności za korzystanie z mienia spółdzielni przeznaczonego do wspólnego korzystania przez osoby zamieszkujące na osiedlu, skarżący nie wskazali, że zasady odnoszące się do określania wysokości tych opłat odbiegają od powyższych regulacji k.c. na niekorzyść właścicieli domów jednorodzinnych położonych na osiedlu w sposób stanowiący konstytucyjnie niedopuszczalną dyskryminację. Z powyższych względów, działając na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK, należało odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.