Ts 5/12

103/2/B/2014 POSTANOWIENIE z dnia 5 marca 2014 r. Sygn. akt Ts 5/12 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Małgorzata Pyziak-Szafnicka – przewodnicząca Leon Kieres – sprawozdawca Marek Zubik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 lutego 2013 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M.K., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 3 stycznia 2012 r. – M.K. (dalej: skarżący) wniósł o zbadanie zgodności z Konstytucją przepisów ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy (Dz. U. Nr 21, poz. 112, ze zm.; dalej: k.w.). Wobec art. 111 § 1 k.w. skarżący sformułował zarzut niezgodności z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji. Temu samemu unormowaniu, jednakże ujętemu w związku z art. 105 § 1 k.w., skarżący zarzucił niezgodność z art. 54 ust. 1 i art. 57 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Wobec art. 111 § 2 k.w. skarżący ponownie skierował zarzut niezgodności z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji. Natomiast art. 111 § 3 k.w. zarzucił niezgodność z art. 45 ust. 1 i art. 78 oraz art. 45 ust. 1 w zw. z art. 176 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 Konstytucji. Postanowieniem z 26 lutego 2013 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze dalszego biegu. W uzasadnieniu stwierdził, że skarżący nie wypełnił prawidłowo ustawowych obowiązków warunkujących dopuszczalność merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej. Zarzuty sformułowane w skardze Trybunał uznał za oczywiście bezzasadne, bądź też odwołujące się do praw podmiotowych, które nie doznały w sprawie skarżącego naruszenia lub nie pozostawały w związku z unormowaniami będącymi przedmiotem wniesionej skargi konstytucyjnej. W szczególności Trybunał wskazał na oczywistą bezzasadność argumentacji skarżącego mającej potwierdzić tezę o niezgodności z Konstytucją ustawowego mechanizmu przyśpieszenia postępowania sądowego w sprawach wyborczych. Za błędne uznał Trybunał zwłaszcza porównawcze odwołanie się przez skarżącego do trybu postępowania sądowego w sprawach o ochronę dóbr osobistych, jak również do okoliczności faktycznych towarzyszących rozpoznawaniu sprawy skarżącego. Zdaniem Trybunału skarżący nie sformułował merytorycznych argumentów świadczących o niezgodności z Konstytucją mechanizmu ustawowego, zgodnie z którym dopuszczalne jest rozpoznanie na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie sądu I instancji. Za bezpodstawny – w świetle przesłanek określonych w art. 79 ust. 1 Konstytucji – Trybunał uznał również zarzut pozbawienia skarżącego prawa do skargi kasacyjnej. Zdaniem Trybunału w sprawie skarżącego brak było bezpośredniego związku między treścią kwestionowanej regulacji k.w., wydanymi na jej podstawie orzeczeniami a konstytucyjną wolnością zgromadzeń. Sformułowany w skardze zarzut niedozwolonego ograniczenia wolności wypowiedzi – w ocenie Trybunału – nie został zaś przez skarżącego merytorycznie uzasadniony. W zażaleniu na postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu skarżący zakwestionował powyższe stanowisko, zarzucając Trybunałowi wadliwą ocenę spełnienia przesłanek dopuszczalności skargi, przy jednoczesnym zaniechaniu uwzględnienia istotnych okoliczności. W odniesieniu do zarzutów związanych z nadmiernym skróceniem terminów w tzw. trybie wyborczym skarżący wyjaśnił, że niezbędnym elementem sprawiedliwego procesu sądowego jest zapewnienie stronie odpowiedniego czasu na przygotowanie obrony własnych racji, zebranie dowodów i skorzystanie z pomocy pełnomocnika procesowego, sądowi zaś na wszechstronną analizę sprawy. W ocenie skarżącego błędne jest zatem twierdzenie Trybunału o spełnieniu powyższych wymogów przez uregulowania k.w. Skarżący podkreślił przy tym, że w pełni uprawnione było porównanie zaskarżonych unormowań z przepisami normującymi „typowe” postępowanie sądowe w sprawie o ochronę dóbr osobistych. Skarżący podtrzymał swoje wywody dotyczący znaczenia, jakie dla zarzutów skargi miały okoliczności faktyczne związane z funkcjonowaniem administracji sądowej (w tym również z godzinami otwarcia dziennika podawczego). Następnie nawiązał do stanowiska Trybunału dotyczącego mechanizmu przyśpieszenia postępowania sądowego w sprawach wyborczych. Skarżący nie zgodził się z tezą o konstytucyjności rozwiązań k.w., które realizują ten mechanizm. W jego przekonaniu zaskarżone przepisy k.w. utrudniają, a nie – jak założył Trybunał w zaskarżonym postanowieniu – gwarantują wolną debatę w ramach kampanii wyborczej. Z tego względu konieczne jest dokonanie merytorycznej oceny relacji zachodzących między pozostającymi w konflikcie wartościami konstytucyjnymi, tzn. ochroną prawidłowego przebiegu wyborów i wolnością wypowiedzi, także z uwzględnieniem konstytucyjnej zasady proporcjonalności. Tymczasem – zdaniem skarżącego – ten wątek skargi nie został uwzględniony w zaskarżonym postanowieniu. W kontekście zarzutu ograniczenia wolności osobistej skarżący podkreślił, że ingerencja w sferę aktywności życiowej uczestnika postępowania sądowego w sprawie wyborczej jest nadmierna i niedostosowana do praktyki urzędowania sądów powszechnych. Jak to ujął skarżący – przepisy k.w. nie są dostosowane do realiów działania administracji sądowej. W ocenie skarżącego również zagrożenie odszkodowaniem pieniężnym miało bezpośredni wpływ na realne naruszenie jego wolności osobistej, czemu nie zapobiegło osobiste stawiennictwo na rozprawie. Skarżący podważył w zażaleniu także stwierdzenie Trybunału o niewymienieniu w skardze negatywnych przejawów ograniczeń w przedstawieniu swoich racji w postępowaniu sądowym. Jak twierdzi skarżący, przejawy te (rzetelne ustosunkowanie się do twierdzeń strony przeciwnej, zgromadzenie dowodów, ustalenie danych osobowych) zostały szczegółowo przedstawione i uzasadnione. Takim właśnie przejawem są zaś – zdaniem wnoszącego zażalenie – negatywne orzeczenia sądowe wydane w jego sprawie. Efekt ten został dodatkowo wzmocniony niejawnością postępowania prowadzonego przed sądem II instancji. Skarżący uznał, że w obliczu ograniczeń związanych z krótkimi terminami procesowymi szczególnego znaczenia nabiera umożliwienie stronie wyrażenia swoich racji na rozprawie przed sądem II instancji. Skarżący zanegował także przyjętą w zaskarżonym postanowieniu Trybunału ocenę charakteru zarzucanego naruszenia wolności zgromadzeń. Ponadto, jak stwierdził, również poniesienie negatywnych konsekwencji skorzystania z tej wolności, a za taką uznał skarżący zainicjowanie postępowania sądowego w trybie wyborczym, kwalifikuje ten zarzut jako spełniający wymóg „bezpośredniego i osobistego” naruszenia konstytucyjnych praw podmiotowych. Zdaniem skarżącego okoliczność powyższa jest przykładem działania „efektu mrożącego” w odniesieniu do wolności i praw skarżącego. Skarżący podważył także ustalenia związane z okolicznościami zorganizowania i przeprowadzenia zgromadzenia. W końcowej części zażalenia podkreślił, że w skardze zakwestionował nie tyle nieostrość terminu „agitacja wyborcza”, ile brak jego ustawowej definicji, prowadzący do nieproporcjonalnego naruszenia wolności i praw. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zażalenie skarżącego nie dostarczyło argumentów, które podważyłyby prawidłowość i zasadność postanowienia o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Zdaniem Trybunału w zażaleniu skarżącego ponownie nie została uwzględniona podstawowa okoliczność determinująca ocenę zarzutów skargi skierowanych przeciwko unormowaniom k.w. dotyczącym postępowania sądowego w sprawach wyborczych. Jest nią konieczność uwzględnienia tzw. kalendarza wyborczego i przewidzianych w nim terminów realizacji kolejnych etapów składających się na wybory do organów przedstawicielskich. Konstytucyjnoprawna kwalifikacja sądowego trybu wyborczego, będącego jednym z elementów postępowania unormowanego przepisami k.w., nie może więc być przeprowadzana w oderwaniu od kontekstu wyborów jako takich. Z tego też względu nieuzasadnione jest – zastosowane przez skarżącego – proste porównanie rozwiązań prawnych dotyczących „typowego” postępowania sądowego przed sądem powszechnym w sprawach o ochronę dóbr osobistych z trybem wyborczym realizowanym w toku – ograniczonej ramami czasowymi – kampanii wyborczej. W tym też kontekście podkreślony został legitymizujący kwestionowane rozwiązania k.w. wpływ samej instytucji wyborów i realizowanych przez nią funkcji ustrojowych. Specyfika okoliczności, w jakich realizowane jest postępowanie sądowe w sprawach wyborczych, determinuje również kwalifikację argumentów nawiązujących do sytuacji faktycznej adresatów kwestionowanych unormowań k.w. Niezależnie bowiem od braku kompetencji Trybunału do kontroli treści, jak i okoliczności podjęcia jednostkowego orzeczenia sądowego wydanego w sprawie skarżącego, stwierdzić należy, że wskazywana w zażaleniu ocena „praktyki stosowania przepisów k.w.” nie może abstrahować od specyfiki samego trybu wyborczego, zwłaszcza zaś – wskazywanych wyżej – okoliczności obiektywnych, w jakich jest on realizowany. Stanowisko to odnosi się do analizy zarówno zachowań samego skarżącego (jego pełnomocnika), jak i praktyki postępowania organów władzy publicznej właściwych w sprawach wyborczych. Trybunał podtrzymuje również – wyrażone w zaskarżonym postanowieniu – negatywne stanowisko dotyczące adekwatności zakwestionowanych przepisów k.w. do zarzutu dotyczącego niejawnego rozpoznania środka odwoławczego (zażalenia) od postanowienia sądu I instancji. Ponownie zauważyć trzeba, że podstawę do takiego postępowania sądu należy upatrywać w przepisach ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.), których skarżący nie uczynił jednak przedmiotem wniesionej skargi. Samodzielnemu modyfikowaniu przedmiotu zaskarżenia przez – działający w własnej inicjatywy – Trybunał stoi zaś na przeszkodzie zasada wyrażona w art. 66 ustawy o TK. Zdaniem Trybunału w sposób w pełni uzasadniony oceniony został w zaskarżonym postanowieniu również zarzut naruszenia przez zaskarżone przepisy konstytucyjnej wolności zgromadzania się. W treści kwestionowanych unormowań k.w. istotnie trudno dopatrzyć się związku z tą kategorią wolności politycznych. Również wskazywany w zażaleniu „efekt mrożący” debatę publiczną, urzeczywistnianą za pomocą organizacji i uczestnictwa w pokojowym zgromadzeniu, nie pozostaje w bezpośredniej relacji z merytoryczną zawartością zaskarżonych przepisów. Należy ponownie przy tym stwierdzić, że zarzut skarżącego w tak określonym zakresie musiał być uznany za jedynie potencjalny wobec okoliczności faktycznych sprawy (przeprowadzenie zaplanowanego zgromadzenia). Argumenty zażalenia wskazujące na negatywne konsekwencje braku ustawowej definicji określenia „agitacja wyborcza” zakwalifikować można jedynie w kategoriach postulatów prawodawczych, wywołanych zarzucaną w skardze luką w obowiązujących przepisach. W zakresie kompetencji kontrolnych Trybunału nie mieści się jednakże ocena tego rodzaju postulatów (por. np. postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 10 marca 2011 r., Ts 136/10, OTK ZU nr 3/B/2012, poz. 274). Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę, Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił zażalenia skarżącego wniesionego na postanowienie o odmowie nadania niniejszej skardze konstytucyjnej dalszego biegu.