Ts 32/14

360/4/B/2015 POSTANOWIENIE z dnia 15 grudnia 2014 r. Sygn. akt Ts 32/14 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Cieślak, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej J.G. w sprawie zgodności: art. 457 § 2 w zw. z art. 422 § 1 w zw. z art. 84 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. nr 89, poz. 555, ze zm.) z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, postanawia odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej, sporządzonej przez adwokata i wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 3 lutego 2014 r. (data nadania), J.G. (dalej: skarżący) zakwestionował zgodność art. 457 § 2 w zw. z art. 422 § 1 i w zw. z art. 84 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) w zakresie, w jakim dla oskarżonego pozbawionego wolności, posiadającego obrońcę z wyboru w dniu wydania wyroku przez sąd odwoławczy zawity – wynoszący siedem dni – termin do złożenia wniosku o sporządzenie na piśmie i doręczenie pisemnego uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego biegnie, od dnia ogłoszenia wyroku przez sąd odwoławczy, nie zaś od dnia doręczenia oskarżonemu odpisu wyroku sądu odwoławczego, albo od dnia, w którym administracja zakładu karnego lub aresztu śledczego dokonała zmiany statusu osoby pozbawionej wolności z osoby tymczasowo aresztowanej na osobę odbywającą karę pozbawienia wolności, z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji, Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Wyrokiem z 3 stycznia 2013 r. Sąd Rejonowy w Myślenicach – Wydział II Karny (sygn. akt II K 493/12) skazał J.G. na karę pozbawienia wolności za przestępstwo określone w art. 280 § 1, art. 275 § 1, art. 276 i art. 157 § 2 w zw. z art. 11 § 2 i w zw. z art. 64 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.; dalej: k.k.). Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł apelację. Wyrokiem z 14 sierpnia 2013 r. (sygn. akt IV Ka 472/13) Sąd Okręgowy w Krakowie – Wydział IV Karny Odwoławczy (dalej: Sąd Okręgowy w Krakowie) uznał apelację za oczywiście bezzasadną i zaskarżony wyrok utrzymał w mocy. W dniu 21 sierpnia 2014 r. skarżącemu, przebywającemu w Zakładzie Karnym w Wadowicach jako osoba tymczasowo aresztowana, został doręczony odpis wyroku sądu odwoławczego. Dnia 23 sierpnia 2013 r. skarżący złożył w administracji Zakładu Karnego w Wadowicach wniosek o sporządzenie i doręczenie pisemnego uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego z 14 sierpnia 2013 r. Zarządzeniem z 2 września 2013 r. Sąd Okręgowy w Krakowie (sygn. akt IV Ka 472/13) odmówił przyjęcia wniosku. W uzasadnieniu orzeczenia sąd wskazał, że skarżący, prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy i pouczony o możliwości doprowadzenia na rozprawę, z tego uprawnienia nie skorzystał. Na rozprawie jego interesy reprezentował obrońca z wyboru. Wtedy też sąd pouczył obecne strony, że wniosek o sporządzenie i doręczenie pisemnego uzasadnienia wyroku należy złożyć w ciągu siedmiu dni od daty jego ogłoszenia. Uzasadniając swoje stanowisko, sąd dodatkowo podkreślił, że skarżącemu został doręczony odpis wyroku sądu okręgowego z pouczeniem o możliwości wniesienia wniosku we wskazanym terminie. Skarżący złożył wniosek dopiero 23 sierpnia 2013 r., a więc z przekroczeniem terminu do dokonania tej czynności procesowej. W ocenie sądu rozpatrującego zażalenie powyższe argumenty przesądziły o oddaleniu wniosku skarżącego. Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący oraz jego obrońca wnieśli zażalenia. Postanowieniami z 29 października 2013 r. (sygn. akt IV KZ 58/13 i IV KZ 59/13) Sąd Najwyższy utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie. W uzasadnieniu obu orzeczeń Sąd Najwyższy zgodził się z argumentacją Sądu Okręgowego w Krakowie. Wskazał jednocześnie, że w przypadku gdy oskarżony jest pozbawiony wolności i nie jest obecny podczas ogłoszenia wyroku sądu odwoławczego, ale ma obrońcę z wyboru, termin do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku na piśmie biegnie od dnia ogłoszenia tego wyroku, o czym obrońca został pouczony na rozprawie. Sąd Najwyższy zaznaczył także, że sąd odwoławczy nie miał obowiązku doręczenia skazanemu odpisu wyroku. W dniu 3 lutego 2014 r. (data nadania) skarżący wniósł skargę konstytucyjną, w której zakwestionował zgodność art. 457 § 2 w zw. z art. 422 § 1 w zw. z art. 84 § 1 k.p.k. z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem skarżącego zaskarżone przepisy wyłączają prawo oskarżonego do podjęcia decyzji w sprawie złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie pisemnego uzasadnienia wyroku od daty wydania orzeczenia, nie zaś od daty zapoznania się przez oskarżonego z treścią wydanego orzeczenia doręczonego na piśmie. Ponadto skarżący podniósł, że funkcjonująca wykładnia zaskarżonych przepisów bezzasadnie czyni gorszą sytuację prawną oskarżonego pozbawionego wolności, który w dniu wydania wyroku przez sąd odwoławczy miał obrońcę z wyboru, niż sytuację oskarżonego pozbawionego wolności, który w dniu wydania wyroku przez sąd odwoławczy miał obrońcę z urzędu. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo wnieść skargę konstytucyjną w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo o obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji. Zasady korzystania z tego środka prawnego precyzuje ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). 2. Zgodnie z art. 36 ust. 1 w zw. z art. 49 ustawy o TK skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał Konstytucyjny bada, czy spełnia ona warunki określone przez prawo. Procedura ta umożliwia, już w początkowej fazie postępowania, wyeliminowanie spraw, które nie mogą być przedmiotem merytorycznej oceny Trybunału Konstytucyjnego. 3. W ocenie Trybunału sformułowany przez skarżącego zarzut o niezgodności art. 457 § 2 w zw. z art. 422 § 1 i w zw. z art. 84 § 1 k.p.k. z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji należy uznać za oczywiście bezzasadny. W uzasadnieniu skargi konstytucyjnej skarżący wskazuje, że osoba pozbawiona wolności wskutek zastosowania wobec niej środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania, nieobecna na rozprawie, na której wydany został prawomocny wyrok sądu odwoławczego kończący postępowanie w sprawie, jest pozbawiona możliwości zapoznania się z treścią wydanego wobec niej wyroku, a następnie – podjęcia decyzji w sprawie złożenia, w terminie siedmiu dni od dnia jego ogłoszenia, wniosku o sporządzenie i doręczenie pisemnego uzasadnienia tego wyroku. Według skarżącego w ten sposób dochodzi do pozbawienia prawa do zapoznania się z treścią uzasadnienia orzeczenia wydanego wobec osoby pozbawionej wolności. Trybunał zauważa, że ten argument jest oczywiście bezzasadny. Skarżący pomija wiele okoliczności, które są istotne dla właściwego rozumienia przedmiotowej sprawy. Trybunał podkreśla przede wszystkim, że skarżący, który w momencie ogłoszenia wyroku przebywał w areszcie śledczym, korzystał z usług obrońcy w wyboru. Oznacza to, że zgodnie z art. 84 § 1 k.p.k. (nie 84 § 2 k.p.k., jak wskazano w uzasadnieniu skargi) obrońca skarżącego jest uprawniony do działania także po uprawomocnieniu się orzeczenia. W związku z powyższym mógł on złożyć wniosek o sporządzenie i doręczenie pisemnego uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego w przewidzianym terminie (art. 422 § 1 k.p.k.). Obrońca brał udział w rozprawie, na której ogłoszono wyrok, i został przez sąd pouczony o terminie wniesienia wniosku. Trybunał podkreśla także, że obrońca ani oskarżony nie podjęli żadnych czynności w celu niezwłocznego złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie pisemnego uzasadnienia wyroku sądu odwoławczego. Środek ten mógłby służyć ochronie praw oskarżonego naruszonych przez zaniedbanie obrońcy. Należy pamiętać, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego oskarżony nie może ponosić negatywnych konsekwencji niekompetencji swojego obrońcy (zob. np. wyrok SN z dnia 5 maja 2000 r., sygn. akt II KKN 306/00, OSNKiW 2001, nr 3–4, poz. 23). 4. Skarżący – na podstawie art. 451 k.p.k. – miał możliwość uczestniczenia w rozprawie, lecz z niej nie skorzystał. Zatem jego zarzut, jakoby obowiązujące przepisy pozbawiły go możliwości podjęcia decyzji w sprawie złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie pisemnego uzasadnienia wyroku, są bezzasadne. 5. Skarżący twierdzi także, że różnicowanie sytuacji oskarżonych pozbawionych wolności wynika z przyjęcia, że choć obrońca z urzędu ma uprawnienia do działania w imieniu oskarżonego również po prawomocnym zakończeniu postępowania (art. 84 § 1 k.p.k.), to jednak brak obowiązku podejmowania czynności procesowych po prawomocnym zakończeniu postępowania (wynikający z art. 84 § 2 zdanie 1 k.p.k.) jest decydującą przesłanką stwierdzenia, że z chwilą wydania prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie oskarżony – korzystający dotychczas z pomocy obrońcy z urzędu – nie ma już obrońcy. Również ten argument – w ocenie Trybunału – jest oczywiście bezzasadny. W art. 84 § 2 zdanie 1 k.p.k. ustawodawca zakreśla jedynie czasowe ramy działalności procesowej obrońcy wyznaczonego z urzędu, stwierdzając, że: „wyznaczenie obrońcy z urzędu nakłada na obrońcę obowiązek podejmowania czynności procesowych do prawomocnego zakończenia postępowania”. Natomiast art. 84 § 1 k.p.k. stanowi, że zarówno obrońca z wyboru, jak i obrońca z urzędu są uprawnieni do działania w całym postępowaniu, także po uprawomocnieniu się orzeczenia. Trzeba zatem odróżnić pojęcie obowiązku procesowego od pojęcia uprawnienia. Ustawodawca różnicuje pod tym względem sytuację procesową nie oskarżonego, lecz jedynie obrońców w zależności od formalnej podstawy ich działania. Z wyżej przywołanych przepisów wynika, że obowiązek działania obrońcy wyznaczonego z urzędu trwa do momentu prawomocnego zakończenia postępowania. Jednak jego uprawnienie do działania jest aktualne nawet po uprawomocnieniu się orzeczenia. Ustawodawca nie określa natomiast czasowych ram działania obrońcy z wyboru. Przyjmuje jedynie, że obrońca jest uprawniony do działania w toku całego procesu, także po uprawomocnieniu się postępowania. Podstawą odmiennego podejścia ustawodawcy do obrońcy z wyboru jest charakter prawny formalnej podstawy jego powołania – umowy cywilnoprawnej. Podstawą działania obrońcy z urzędu jest zaś orzeczenie sądu. Jedynie zatem ze względów gwarancyjnych, z konieczności zapewnienia oskarżonemu ciągłości obrony, przyjęto, że z momentem uprawomocnienia się wyroku skazany musi być traktowany jako ten, który obrońcy z urzędu już nie ma (T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2014, s. 374.). Z powyższego wynika także sposób liczenia terminu do złożenia wniosku, o którym mowa w art. 457 § 2 w zw. z art. 422 § 1 k.p.k., przez skazanego pozbawionego wolności korzystającego z obrońcy z urzędu. Ma on charakter czysto gwarancyjny i uwarunkowany jest koniecznością zapewnienia skazanemu pełnego, niczym nieskrępowanego dostępu do realizacji przysługującego mu prawa do obrony. Inna jest natomiast sytuacja procesowe skazanego, który korzysta z obrońcy z wyboru, gdyż ustawa nie określa momentu wygaśnięcia jego obowiązków. Oznacza to, że sytuacja procesowa skazanego korzystającego z obrońcy z wyboru nie zmienia się po uprawomocnieniu się orzeczenia. 6. Na sam koniec Trybunał wskazuje, że skarżący znał miejsce i termin rozprawy i mógł w niej uczestniczyć, lecz z tego uprawnienia nie skorzystał. Wiedział, że danego dnia zostanie wydane ostateczne rozstrzygnięcie w jego sprawie. Gdyby uczestniczył w rozprawie, zostałby bezpośrednio pouczony o sposobie i terminie złożenia wniosku o sporządzenie na piśmie i doręczenie uzasadnienia sądu odwoławczego. Nie byłby zatem uzależniony od swojego obrońcy, zwłaszcza że złożenie wniosku, o którym mowa w art. 422 § 1 k.p.k., nie wymaga udziału obrońcy (zob. postanowienie SN z dnia 3 lutego 2006 r., II KZ 54/05, LEX 173633; postanowienie SN z dnia 13 grudnia 2007 r., III KZ 118/07, LEX 568222). Jednak skarżący dobrowolnie z tego uprawnienia zrezygnował, w związku z czym naraził się na negatywne konsekwencje zaniedbań swojego obrońcy. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny – na podstawie art. 49 w związku z art. 36 ust. 3 ustawy TK –odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.