Ts 314/08

POSTANOWIENIE z dnia 23 listopada 2009 r. Sygn. akt Ts 314/08 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Hermeliński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Janusza Biziuka w sprawie zgodności: art. 552 § 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) z art. 2, art. 7, art. 31 ust. 2 oraz art. 77 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 10 października 2008 r. Janusz Biziuk, zwany dalej skarżącym, wniósł o stwierdzenie niezgodności art. 552 § 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) z art. 2, art. 7, art. 31 ust. 2 oraz art. 77 Konstytucji, a także z art. 74 § 1, art. 168, art. 171 § 5 pkt 1 oraz art. 313 § 1 k.p.k. Skarga konstytucyjna została oparta na następującym stanie faktycznym. Wyrokiem z 14 stycznia 2008 r. Sąd Okręgowy w Białymstoku – III Wydział Karny (sygn. akt III Ko 170/05) zarządził na rzecz skarżącego odszkodowanie za zatrzymanie w dniu 27 lutego 2004 r., oddalając w pozostałej części wniosek o odszkodowanie za inne zatrzymania skarżącego. Wyrokiem z 15 maja 2008 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku – II Wydział Karny (sygn. akt II AKa 45/08) utrzymał zaskarżony wyrok w mocy. Skarżący zarzucił w skardze konstytucyjnej, że zaskarżony art. 552 § 4 k.p.k. w zakresie, w jakim nie uznaje za niewątpliwie niesłuszne zatrzymanie: zatrzymania i doprowadzenia na badania psychiatryczne zarządzone przez prokuratora lub sąd, zatrzymania i doprowadzenia na takie badania przed ogłoszeniem postanowienia o przedstawieniu zarzutów, a także przed upływem terminu dobrowolnego stawiennictwa, zatrzymania i doprowadzenia na takie badania podejrzanego trwale niepoczytalnego, jest niezgodny z art. 2, art. 7, art. 31 ust. 2 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji. Niezgodność ta, w opinii skarżącego, polega na stworzeniu ustawowych wyjątków uniemożliwiających dochodzenie roszczeń odszkodowawczych za niezgodne z prawem zmuszanie osoby podejrzanej, podejrzanego, oskarżonego i obwinionego do określonego zachowania. Skarżący wskazuje, że liczne zatrzymania oraz prowadzone badania psychiatryczne, jakim został poddany, miały charakter dyskryminacji procesowej i służyły jego napiętnowaniu. Stanowią one przykład przekroczenia ustawowych uprawnień organów procesowych, ograniczając kontradyktoryjność i prawo skarżącego do obrony, zmuszając do określonego zachowania, naruszając zasadę sprawiedliwości społecznej. Odmowa przyznania zadośćuczynienia za takie zatrzymania na podstawie art. 552 § 4 k.p.k. pozbawia skarżącego prawa wynagrodzenia szkody, o którym mowa w art. 77 ust. 1 Konstytucji. Ponadto, w piśmie z 17 lutego 2009 r. oznaczonym jako „sprostowanie skargi konstytucyjnej”, skarżący wskazał, że wobec stanowiska zajętego przez Trybunał w innych postępowaniach ze skarg konstytucyjnych w zakresie wzorców wyrażonych w art. 2, art. 7 i art. 32 Konstytucji, zachodzi „konieczność przeredagowania treści zarzutu”. Skarżący wskazał, że wzorcami kontroli czyni art. 77 w zw. z art. 2, art. 7, art. 31 ust. 2 Konstytucji oraz art. 74 § 1, art. 168, art. 171 § 5 pkt 1 oraz art. 313 § 1 k.p.k. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji skargę konstytucyjną może wnieść „każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone”. Oznacza to, że przesłanką dopuszczalności złożenia skargi konstytucyjnej nie jest każde naruszenie Konstytucji, ale tylko naruszenie wyrażonych w niej norm regulujących wolności lub prawa człowieka i obywatela. Zatem skarga konstytucyjna musi zawierać zarówno wskazanie konkretnej osoby, której wolności lub prawa naruszono, jak i wskazanie, które z określonych (poręczonych, zapewnionych, gwarantowanych, chronionych) w Konstytucji wolności lub praw zostały naruszone oraz określenie sposobu naruszenia. Na wstępie stwierdzić należy, że pismo procesowe skarżącego z 17 lutego 2009 r. nie mogło w niniejszej sprawie wywołać skutków prawnych. Jego treść stanowi w istocie próbę zmiany zakresu skargi konstytucyjnej, jako że zawiera zasadniczą modyfikację konstytucyjnych wzorców kontroli. Tymczasem należy zauważyć, że ostateczne orzeczenie zostało skarżącemu doręczone 10 lipca 2008 r., a zatem termin do wniesienia skargi konstytucyjnej – w tym termin do określenia przedmiotu i wzorców kontroli – upłynął 10 października 2009 r., w dniu, w którym skarżący złożył skargę konstytucyjną. Pismo skarżącego z 17 lutego 2009 r., wbrew jego oznaczeniu, nie stanowi próby sprostowania skargi, lecz zasadniczej jej modyfikacji, co ze względu na wskazany upływ terminu jest niedopuszczalne. Wskazać należy także na niedopuszczalność orzekania w trybie skargi konstytucyjnej o wzajemnej zgodności przepisów ustawy. Zarzuty skarżącego formułowane w tym zakresie oparte są w istocie na niezrozumieniu instytucji skargi konstytucyjnej. Instytucja ta wprowadzona została w celu ochrony wolności i praw jednostki i, jak wskazuje na to orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, celom tym skutecznie służy. Należy jednak pamiętać, że treść art. 79 ust. 1 Konstytucji wyznacza w sposób jednoznaczny zakres jurysdykcji Trybunału w sprawach ze skargi konstytucyjnej. Zgodnie zaś z tym przepisem Trybunał jest władny orzekać w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Tym samym uczynienie przepisów aktu normatywnego o randze ustawy wzorcami kontroli w trybie skargi konstytucyjnej jest niedopuszczalne. Zasadniczym powodem odmowy nadania biegu skardze konstytucyjnej jest jednak w części uznanie, że zaskarżony przepis pozostaje bez związku z treścią stawianych zarzutów, w części zaś brak wykazania przez skarżącego naruszenia konstytucyjnych praw i wolności. Zarzuty zawarte w skardze związane są z dwoma grupami zarzutów: po pierwsze, kwestionowaniem możliwości stosowania wobec skarżącego środka w postaci zatrzymania i przymusowego doprowadzenia, a po drugie, brakiem możliwości uzyskania odszkodowania za oczywiście niesłuszne zatrzymanie, wynikającym z zaskarżonych przepisów. W odniesieniu do pierwszej grupy zarzutów, należy stwierdzić brak związku między tak formułowanymi zarzutami, a treścią zaskarżonego przepisu. Zgodnie bowiem z art. 552 § 4 k.p.k. odszkodowanie i zadośćuczynienie przysługuje również w wypadku niewątpliwie niesłusznego tymczasowego aresztowania lub zatrzymania. Nie budzi wątpliwości, że przepis ten, mówiący o możliwości uzyskania odszkodowania i zadośćuczynienia, pozostaje bez związku z zarzutami naruszenia kontradyktoryjności postępowania, prawa skarżącego do obrony oraz zasady sprawiedliwości społecznej przez zarządzenie zatrzymania i doprowadzenia skarżącego. Odnosząc się do drugiego zarzutu, tj. braku możliwości uzyskania odszkodowania za oczywiście niesłuszne zatrzymanie, wynikające z zaskarżonych przepisów, należy uznać, że skarżący nie wykazał w tym zakresie naruszenia swych konstytucyjnych praw i wolności. Jak jednoznacznie wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku – II Wydział Karny z 15 maja 2008 r. (sygn. akt II Aka 45/08), odmowa przyznania odszkodowania za zatrzymania stosowane wobec skarżącego (z wyjątkiem zatrzymania z 27 lutego 2004 r., za które skarżący otrzymał odszkodowanie i zadośćuczynienie) wynikała z faktu, że żadne z nich nie zostało uznane za niewątpliwie niesłuszne. Jak wskazał Sąd Apelacyjny, zatrzymania te wynikały z realnej konieczności „spowodowanej umyślnym i nagannym zachowaniem skarżącego” (s. 8 uzasadnienia), który utrudniał postępowanie, odmawiając stawiennictwa na wezwanie organów procesowych albo oświadczał, że stawić się nie zamierza. Tym samym odmowa przyznania odszkodowania w zakresie żądań skarżącego wynikała przede wszystkim z faktu, że zatrzymania te były skutkiem zachowania skarżącego, nie miały one zatem przymiotu oczywiście niesłusznego. Wbrew twierdzeniom skarżącego to nie treść zaskarżonego przepisu, mająca ograniczać możliwość uzyskania odszkodowania za niesłuszne zatrzymanie, lecz zachowanie samego skarżącego było podstawą orzeczenia o oddaleniu jego roszczeń. Uznać należy zatem, że w tym zakresie skarżący nie wykazał naruszenia swych konstytucyjnych praw i wolności. Okoliczność ta przesądza, o niedopuszczalności nadania biegu skardze konstytucyjnej. W tym stanie rzeczy, należy odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.