Ts 313/08

474/6/B/2009 POSTANOWIENIE z dnia 4 listopada 2009 r. Sygn. akt Ts 313/08 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Hermeliński – przewodniczący Mirosław Wyrzykowski – sprawozdawca Adam Jamróz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej Haliny D., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 8 października 2008 r. skarżąca domagała się zbadania zgodności art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 6 grudnia 1996 r. o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów (Dz. U. z 2009 r. Nr 67, poz. 569, ze zm.; dalej: ustawa o zastawie rejestrowym) z art. 64 ust. 2 i art. 32 Konstytucji. Zgodnie z zaskarżonym przepisem, w razie ustanowienia zastawu rejestrowego na pojeździe mechanicznym podlegającym rejestracji, zastaw ten zostaje również odnotowany w dowodzie rejestracyjnym pojazdu. Skarżąca zarzuciła, że zastosowanie zaskarżonego przepisu w stosunku do niej doprowadziło do naruszenia jej konstytucyjnych praw w postaci równości wobec prawa, zakazu dyskryminowania w życiu społecznym – rozumianym także jako obrót ekonomiczno-prawny – oraz równej ochrony prawa własności. Wskazała, że zaskarżona norma doprowadziła do nieuznania jej postępowania przy nabywaniu pojazdu za dochowanie należytej staranności i w konsekwencji zasądzenia od niej zapłaty kwoty odpowiadającej wartości samochodu na rzecz wierzyciela zabezpieczonego zastawem rejestrowym ustanowionym na nabytym pojeździe. Skarżąca podniosła, że orzecznictwo sądowe prezentuje wyraźne stanowisko, w myśl którego obowiązek zawarty w zaskarżonym przepisie nie ma znaczenia prawnego i może być bezkarnie niewykonywany, ponieważ jest on i tak niwelowany przez art. 38 ustawy o zastawie rejestrowym. Dlatego też art. 12 ust. 1 ustawy o zastawie rejestrowym jest – w ocenie skarżącej – wadliwy i powinien zostać usunięty lub zmieniony. Brak wpisu w dowodzie rejestracyjnym pojazdu informacji o ustanowionym na nim zastawie rejestrowym powinien mieć, jak podnosi skarżąca, identyczną wagę informacyjną i zarazem ochronną jak art. 37 i art. 38 ustawy o zastawie rejestrowym. Zarządzeniem z 2 listopada 2008 r. skarżąca została wezwana do uzupełnienia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez określenie, w jaki sposób zaskarżony art. 12 ust. 1 ustawy o zastawie rejestrowym stanowił podstawę wyroku wskazanego przez nią jako ostateczny w jej sprawie oraz wskazanie sposobu naruszenia prawa do równej ochrony własności i innych praw majątkowych (art. 64 ust. 2 Konstytucji), wynikającego z zastosowania w jej sprawie art. 12 ust. 1 ustawy o zastawie rejestrowym. W odpowiedzi na to zarządzenie skarżąca wniosła do Trybunału pismo, w którym oświadczyła, że w toku postępowania przed sądami podnosiła zarzut naruszenia zaskarżonego przepisu, wskazując, że skoro przed zawarciem umowy zamiany pojazdów dokonała sprawdzenia w dowodzie rejestracyjnym nabywanego pojazdu i we właściwym wydziale komunikacji starostwa odnośnie do obciążeń, to tym samym dołożyła należytej staranności, o której mowa w art. 13 ust. 1 ustawy o zastawie rejestrowym. Orzekające sądy nie uznały jednak możliwości zastosowania art. 12 ust. 1 ustawy o zastawie rejestrowym na korzyść skarżącej ze skutkiem w postaci wygaśnięcia zastawu rejestrowego, stawiając tezę, że przepis ten jest adresowany do organu administracji publicznej, a nie do wierzyciela. Uzasadniając naruszenie prawa do równej ochrony własności i praw majątkowych, skarżąca podniosła, że równa ochrona prawna i niedyskryminacja miałyby miejsce w przedmiotowej sprawie, gdyby orzekające sądy uznały, że dokonanie przez nią sprawdzenia dowodu rejestracyjnego i akt wydziału komunikacyjnego odnośnie do adnotacji urzędowej o zastawie rejestrowym stanowiło wyraz dołożenia należytej staranności w rozumieniu art. 13 ust. 1 ustawy o zastawie rejestrowym. Skarżąca wniosła skargę konstytucyjną w związku z następującym stanem faktycznym. Wyrokiem z 11 marca 2008 r. (sygn. akt I C 33/08) Sąd Rejonowy w Nowym Sączu zasądził od skarżącej obowiązek zapłaty kwoty odpowiadającej wartości rynkowej nabytego przez nią samochodu na rzecz wierzyciela zabezpieczonego zastawem rejestrowym na tym pojeździe. Apelację skarżącej od tego wyroku oddalił Sąd Okręgowy w Nowym Sączu wyrokiem z 19 czerwca 2008 r. (sygn. akt III Ca 302/08). Obydwa sądy przyjęły, że sprawdzenie dowodu rejestracyjnego pojazdu oraz uzyskanie informacji w wydziale komunikacji odpowiedniego starostwa nie stanowi dochowania należytej staranności, prowadzącego do wygaśnięcia zastawu rejestrowego. Skutek taki mógłby nastąpić jedynie wówczas, gdyby skarżąca sprawdziła rejestr zastawów. Postanowieniem z 29 czerwca 2009 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił skardze konstytucyjnej nadania dalszego biegu. W ocenie Trybunału skarżąca nie dopełniła wynikającego z art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) obowiązku dokładnego określenia ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji orzekł ostatecznie o jej konstytucyjnych prawach lub wolnościach. Skarżąca domaga się – zdaniem Trybunału – uzupełnienia treści zaskarżonej ustawy o zastawie rejestrowym. Samo usunięcie z systemu prawnego normy wskazanej jako przedmiot kontroli nie miałoby natomiast wpływu na sytuację prawną skarżącej. Za wadliwe Trybunał uznał również zarzuty odnoszące się do naruszenia zasady równości w zakresie ochrony prawa własności i innych praw majątkowych. Trybunał przyjął, że skarżąca nie określiła grupy podmiotów wykazujących tę samą cechę relewantną, w obrębie której dochodzi do nierównego traktowania; przeciwstawiała natomiast prawo własności ograniczonemu prawu rzeczowemu (zastawowi rejestrowemu) – w różnych aspektach (obowiązku ujawnienia danych o ustanowionym zastawie rejestrowym w dowodzie rejestracyjnym pojazdu oraz bezwzględnej skuteczności zastawu rejestrowego wpisanego do rejestru zastawów). Trybunał przypomniał również, że zasada równości przybiera charakter metaprawa i nie może – w trybie skargi konstytucyjnej – stanowić samodzielnego wzorca kontroli. We wniesionym na powyższe postanowienie zażaleniu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 1, art. 19 ust. 1, art. 36 ust. 3 i art. 47 ust. 1 ustawy o TK i wniosła o merytoryczne rozpoznanie sprawy. Skarżąca podniosła, że nie postawiła – wbrew stanowisku Trybunału – wniosku de lege ferenda, lecz domaga się ustalenia, czy art. 12 ust. 1 ustawy o zastawie rejestrowym jest zgodny z Konstytucją. Jej zdaniem stwierdzenie zgodności tej normy z Konstytucją oznaczałoby, że – „w powiązaniu z art. 13 ustawy o zastawie rejestrowym daje ochronę skarżącej, a orzeczenie Trybunału dałoby podstawę na zasadzie art. 4011 k.p.c. [ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.)] do skargi o wznowienie postępowania sądowego. Natomiast gdyby orzeczono, że art. 12 ust. 1 ustawy o zastawie rejestrowym jest niezgodny z Konstytucją – to adresatem tego orzeczenia byłby ustawodawca”. W ocenie skarżącej skarga spełnia przesłanki określone w art. 47 ustawy o TK, gdyż wskazuje nie tylko na naruszenie zasady równości, ale dowodzi nierównej ochrony własności. Skarżąca dodaje, że nie przeciwstawia prawa własności i zastawu rejestrowego, lecz traktuje o jednym prawie własności: odnośnie do przysługującej jej własności środków pieniężnych wydanych na zakup samochodu i własności środków pieniężnych banku stanowiących udzielony kredyt zabezpieczony zastawem rejestrowym. Skarżąca podważa również tezę Trybunału, w myśl której jej ocena została dokonana w różnych aspektach; jej zdaniem w obu przypadkach chodzi o wartość informacyjną w kontekście zachowania należytej staranności. Raz jeszcze skarżąca podkreśliła, że przedstawiany przez nie problem nie powinien być rozważany w kontekście konstytutywności wpisu, lecz zaufania do wagi dowodowej wielu dokumentów – odpisy z księgi wieczystej, akt stanu cywilnego, dowody osobiste czy paszporty są bowiem, jej zdaniem, jedynie odzwierciedleniem treści znajdującej się w aktach konstytutywnych. W konkluzji skarżąca stwierdza, że „znaczenie prawne informacji w dowodzie osobistym itp. – mimo jej niekonstytutywności nie ulega powszechnej wątpliwości”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Pierwszy z przytoczonych przez skarżącą w zażaleniu zarzutów wydaje się polegać na nieporozumieniu. Wznowienie postępowania na podstawie art. 4011 k.p.c. dopuszczalne jest bowiem tylko w wypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą. Prawa do skargi o wznowienie postępowania nie rodzi natomiast – wbrew tezie postawionej w zażaleniu – orzeczenie przez Trybunał o zgodności zakwestionowanej normy z Konstytucją. Skarżąca nie wyjaśniła przy tym, dlaczego – jej zdaniem – stwierdzenie niekonstytucyjności art. 12 ust. 1 ustawy o zastawie rejestrowym miałoby być adresowane tylko do ustawodawcy. Skutkiem wydania przez Trybunał wyroku o niezgodności normy z Konstytucją jest wszak utrata przez nią mocy obowiązującej z chwilą ogłoszenia wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw (por. art. 190 Konstytucji). Tak skonstruowana argumentacja nie może zatem podważać przyjętego przez Trybunał w zaskarżonym postanowieniu stanowiska, w myśl którego niezgodność z Konstytucją art. 12 ust. 1 ustawy o zastawie rejestrowym skarżąca upatruje w zaniechaniu ustawodawcy, polegającym na braku określenia skutków niezamieszczenia w dowodzie rejestracyjnym adnotacji o ustanowieniu zastawu rejestrowego. W ocenie Trybunału w niniejszym składzie, nie ulega również wątpliwości, że – mieszczące się w kompetencjach Trybunału – usunięcie zaskarżonej normy z systemu prawnego nie zmieniłoby w żaden sposób sytuacji prawnej skarżącej w postępowaniu, w związku z którym została wniesiona skarga konstytucyjna. Przypisanie skarżącej dochowania należytej staranności i w konsekwencji przyznanie ochrony działaniu w dobrej wierze było bezspornie – w przedstawionych okolicznościach – wykluczone ze względu na brzmienie art. 38 ust. 1 ustawy o zastawie rejestrowym, którego zgodności z Konstytucją skarżąca nie podważyła. Ustalenie, że przedmiot skargi konstytucyjnej stanowi zaniechanie ustawodawcy, niepodlegające kognicji Trybunału, jest wystarczającą przesłanką odmowy nadania jej dalszego biegu. Odnosząc się do dalszych zarzutów skarżącej, Trybunał pragnie jednak wskazać, że zagadnienie konstytutywności wpisu w rejestrze zastawów nie miało wpływu ani na treść rozstrzygnięć sądowych, ani na treść zaskarżonego postanowienia Trybunału. Przyjęcie przez sądy niedochowania przez skarżącą należytej staranności nie było związane z konstytutywnym charakterem wpisu w rejestrze zastawów (por. art. 2 ust. 1 ustawy o zastawie rejestrowym), ale z zasadą jawności wpisów i wynikającą z niej niedopuszczalnością powołania się na ich nieznajomość (art. 38 ustawy o zastawie rejestrowym). Chybione jest w tym kontekście odwołanie się do znaczenia odpisów z księgi wieczystej czy dowodów osobistych. Trybunał zwraca uwagę, że zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361, ze zm.) o możliwości nabycia własności lub innego prawa rzeczowego od osoby nieuprawnionej rozstrzyga treść księgi wieczystej. Takiego znaczenia system prawny nie przypisuje natomiast odpisowi z księgi wieczystej. Ustawa z dnia 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2004 r. Nr 161, poz. 1688, ze zm.) oraz ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993, ze zm.) nie przewidują natomiast żadnych domniemań wynikających z dokonania wpisu w aktach stanu cywilnego, dowodach osobistych czy też ewidencji ludności. Argument przytoczony w zażaleniu odnoszący się do tej problematyki potwierdza w konsekwencji prezentowaną powyżej tezę Trybunału, w myśl której wadliwość zaskarżonej normy skarżąca upatruje w braku w systemie prawnym regulacji pożądanej przez skarżącą mocy dowodowej dokumentów. Niezależnie od powyższego, w ocenie Trybunału, nie może odnieść również skutku zarzut dotyczący naruszenia zasady równej ochrony praw majątkowych. Kwestia ochrony wierzyciela zabezpieczonego zastawem rejestrowym w stosunku do nabywcy przedmiotu zabezpieczenia, do której odwołała się skarżąca w zażaleniu – musi być bowiem rozpatrywana, jak wskazywał Trybunał powyżej, w świetle zasady bezwzględnej skuteczności ograniczonych praw rzeczowych (erga omnes) oraz materialnej i formalnej jawności rejestru zastawów, wynikającej z art. 38 ustawy o zastawie rejestrowym. Tej regulacji skarżąca nie poddała jednak w wątpliwość, koncentrując się jedynie na braku regulacji przewidującej taki skutek w przypadku niedokonania adnotacji w dowodzie rejestracyjnym. Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę, należało nie uwzględnić zażalenia wniesionego na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania niniejszej skardze konstytucyjnej dalszego biegu.