Ts 296/15
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSkarga konstytucyjna K.K. dotyczyła zgodności art. 993 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (kc) z przepisami Konstytucji RP dotyczącymi ochrony praw majątkowych i własności. Skarżący podniósł, że przepis ten, w zakresie w jakim nie dolicza wartości gospodarstwa rolnego przekazanego w drodze umowy o przekazanie gospodarstwa rolnego następcy do spadku przy obliczaniu zachowku, narusza jego konstytucyjne prawo do dziedziczenia i ochronę majątkową. Sprawa wywodziła się z powództwa o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej na pokrycie zachowku po matce, które zostało oddalone przez sądy obu instancji. Trybunał Konstytucyjny, działając na podstawie przepisów ustawy o Trybunale Konstytucyjnym z 1997 r., uznał, że skarga jest oczywiście bezzasadna. Wskazał, że prawo do zachowku jest instytucją prawa ustawowego, a Konstytucja nie gwarantuje jego istnienia ani kształtu. Trybunał podkreślił, że przepisy Konstytucji nie mogą stanowić podstawy do rekonstrukcji konstytucyjnego prawa podmiotowego do zachowku, a jego regulacja stanowi uzasadnione konstytucyjnie ograniczenie praw spadkodawcy. W związku z tym, żaden z przywołanych przez skarżącego przepisów Konstytucji nie był adekwatnym wzorcem kontroli dla art. 993 kc, a celem skarżącego było dalsze ograniczenie prawa własności spadkodawcy, co nie znajduje uzasadnienia konstytucyjnego. W konsekwencji, Trybunał odmówił nadania dalszego biegu skardze.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaPotwierdzenie, że prawo do zachowku jest prawem ustawowym, a nie konstytucyjnym, i że przepisy Konstytucji nie mogą być podstawą do rozszerzającej wykładni przepisów o zachowku.
Dotyczy specyficznej sytuacji przekazania gospodarstwa rolnego w drodze umowy następcy, a nie darowizny w rozumieniu art. 993 kc.
Zagadnienia prawne (1)
Czy art. 993 Kodeksu cywilnego, w zakresie w jakim nie dolicza wartości gospodarstwa rolnego przekazanego w drodze umowy następcy do spadku przy obliczaniu zachowku, narusza konstytucyjne prawo do dziedziczenia i ochronę majątkową skarżącego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis ten nie narusza wskazanych przepisów Konstytucji.
Uzasadnienie
Prawo do zachowku jest prawem ustawowym, a Konstytucja nie gwarantuje jego istnienia ani kształtu. Regulacja zachowku stanowi uzasadnione konstytucyjnie ograniczenie praw spadkodawcy, a celem skarżącego było dalsze ograniczenie prawa własności spadkodawcy, co nie znajduje uzasadnienia konstytucyjnego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K.K. | osoba_fizyczna | skarżący |
| zstępni brata skarżącego (bratanek i bratanica) | inne | pozwani |
Przepisy (11)
Główne
k.c. art. 993
Kodeks cywilny
Przepis ten nie dolicza do spadku przy obliczaniu zachowku darowizn ani wartości gospodarstwa rolnego przekazanego w drodze umowy następcy.
Pomocnicze
Konstytucja art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja art. 64 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja art. 21 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja art. 64 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
ustawa o TK art. 36 § 3
Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym
Podstawa do odmowy nadania dalszego biegu skardze z powodu oczywistej bezzasadności.
ustawa o TK art. 46
Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym
Określa warunki formalne skargi konstytucyjnej.
ustawa o TK art. 47 § 1
Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym
Wymaga wskazania konstytucyjnie określonych praw lub wolności, które doznały uszczerbku.
ustawa o TK art. 48
Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym
Określa warunki formalne skargi konstytucyjnej.
ustawa o TK art. 49
Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym
Podstawa do odmowy nadania dalszego biegu skardze z powodu oczywistej bezzasadności.
Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin
Ustawa, w trybie której zawarto umowę o przekazanie gospodarstwa rolnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Prawo do zachowku jest prawem ustawowym, a nie konstytucyjnym. • Konstytucja nie gwarantuje istnienia ani kształtu prawa do zachowku. • Regulacja zachowku stanowi uzasadnione konstytucyjnie ograniczenie praw spadkodawcy. • Celem skarżącego było dalsze ograniczenie prawa własności spadkodawcy, co nie znajduje uzasadnienia konstytucyjnego.
Odrzucone argumenty
Art. 993 kc narusza konstytucyjne prawo do dziedziczenia skarżącego. • Wykluczenie doliczania wartości gospodarstwa rolnego do spadku przy obliczaniu zachowku stanowi ukryte wydziedziczenie z mocy ustawy. • Brak ochrony prawnej dla spadkobiercy pokrzywdzonego przez takie uregulowanie. • Naruszenie zakazu ukrytego wydziedziczenia. • Błędne i bezpodstawne różnicowanie ochrony majątkowej spadkobierców.
Godne uwagi sformułowania
„wykluczenie z obszaru art. 993 kc doliczania do spadku przysporzenia wynikającego z tego rodzaju specyficznych umów można zakwalifikować jako ukryte wydziedziczenie, ale czynione nie przez [spadkodawcę], ale przez ustawodawcę (co narusza konstytucyjne podmiotowe prawo do dziedziczenia)” • „ustawodawca naruszył zakaz ukrytego wydziedziczenia, co stanowi naruszenie art. 2 w zw. z art. 64 ust. 2 Konstytucji” • „na gruncie art. 993 kc ustawodawca dopuścił się błędu bezpodstawnego różnicowania ochrony majątkowej jednego spadkobiercy z uwagi na kryterium drogi uzyskania nieodpłatnego przysporzenia (tytułu własności) przez drugiego spadkobiercę” • „w odróżnieniu (…) od prawa dziedziczenia Konstytucja nie ustanawia gwarancji dla samej instytucji zachowku, w szczególności nie nakazuje jej wprowadzenia, a więc tym bardziej nie determinuje ani jej kształtu, ani kręgu osób uprawnionych.” • „Prawo do zachowku ma zatem wymiar prawa ustawowego i (…) stanowi uzasadnione konstytucyjnie ograniczenie praw podmiotowych spadkodawcy.”
Skład orzekający
Piotr Pszczółkowski
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Potwierdzenie, że prawo do zachowku jest prawem ustawowym, a nie konstytucyjnym, i że przepisy Konstytucji nie mogą być podstawą do rozszerzającej wykładni przepisów o zachowku."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji przekazania gospodarstwa rolnego w drodze umowy następcy, a nie darowizny w rozumieniu art. 993 kc.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawa spadkowego i jego relacji z prawem konstytucyjnym, co jest interesujące dla prawników specjalizujących się w tych dziedzinach.
“Czy prawo do zachowku jest gwarantowane przez Konstytucję? Trybunał Konstytucyjny wyjaśnia.”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.