Ts 282/08

304/4/B/2009 POSTANOWIENIE z dnia 1 czerwca 2009 r. Sygn. akt Ts 282/08 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Ewa Łętowska, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej „Mat-Trade” sp. z o.o. w sprawie zgodności: art. 1213 zdanie drugie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) z art. 2, art. 45, art. 175 ust. 1 oraz art. 177 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 16 września 2008 r. wniesiono o stwierdzenie niezgodności art. 1213 zdanie drugie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) z art. 2, art. 45, art. 175 ust. 1 oraz art. 177 Konstytucji. Skarga konstytucyjna sformułowana została w związku z następującym stanem faktycznym. Zarządzeniem Przewodniczącego VIII Wydziału Gospodarczego Sądu Okręgowego w Szczecinie z 5 czerwca 2008 r. pełnomocnik skarżącej wezwany został do uzupełnienia braków formalnych wniosku o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego. Zarządzeniem Przewodniczącego VIII Wydziału Gospodarczego Sądu Okręgowego w Szczecinie z 26 czerwca 2008 r. (sygn. akt VIII GCo 93/08) zwrócono wniosek skarżącej z powodu nieuzupełnienia braków formalnych. Postanowieniem z 8 sierpnia 2008 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie – I Wydział Cywilny (sygn. akt I ACz 471/08) oddalił zażalenie skarżącej na zarządzenie z 26 czerwca 2008 r. Skarżąca wskazała, że art. 1213 k.p.c. oraz jego wykładnia dokonana przez sądy orzekające w jej sprawie są niezgodne z art. 2, art. 45, art. 175 ust. 1 oraz art. 177 Konstytucji. Skarżąca podnosi, że w dniu wydania wyroku sądu polubownego, tj. 21 lipca 2003 r., obowiązujące przepisy nie przewidywały doręczenia stronom oryginału, lecz odpisu wyroku sądu polubownego, a nadto, że skarżąca otrzymała jedynie kserokopię tego wyroku. Obowiązujące wówczas przepisy nie wymagały dołączenia do wniosku o stwierdzenie przez sąd powszechny wykonalności wyroku sądu polubownego oryginału ani odpisu wyroku sądu polubownego. Skarżąca wskazała, że została też pozbawiona możliwości uzyskania odpisu wyroku, gdyż akta sądu polubownego oraz oryginał wyroku zostały złożone w sądzie powszechnym. W takiej sytuacji, zdaniem skarżącej, żądanie dołączenia wyroku albo odpisu poświadczonego przez sąd polubowny stanowi niedopuszczalną przeszkodę formalną do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Prowadzi zatem do pozbawienia strony prawa do sądu i narusza zasady demokratycznego państwa prawnego. Ponadto, zdaniem skarżącej, przyjęta przez sąd orzekający w jej sprawie interpretacja art. 1213 k.p.c. w zakresie obowiązku dołączenia zapisu na sąd polubowny jest niezgodna z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem skarżącej, żaden przepis ustawy, w tym art. 1213 k.p.c., nie nakazuje stronie dołączenia do wniosku całego dokumentu zawierającego zapis na sąd polubowny, lecz jedynie sam zapis. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji warunkiem merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej jest wykazanie przez skarżącą, że w związku z wydaniem przez organ władzy publicznej ostatecznego orzeczenia na podstawie zakwestionowanego w skardze aktu normatywnego, doszło do naruszenia przysługujących skarżącej praw lub wolności o charakterze konstytucyjnym. Uprawdopodobnienie przez skarżącą naruszenia jej praw lub wolności jest zatem przesłanką konieczną dla uznania dopuszczalności skargi konstytucyjnej. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny zobowiązany był zbadać, czy istotnie w niniejszej sprawie doszło do naruszenia wskazanych przez skarżącą praw konstytucyjnych. Zgodnie z art. 175 ust. 1 Konstytucji wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe. Artykuł 177 Konstytucji stanowi zaś, że sądy powszechne sprawują wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach z wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla właściwości innych sądów. Wskazane przepisy Konstytucji nie mogą jednak, zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, stanowić w trybie skargi konstytucyjnej samodzielnych wzorców kontroli. Przepisy te bowiem, zawarte w rozdziale VIII Konstytucji zatytułowanym „Sądy i Trybunały”, mają charakter przepisów ustrojowych, określających kompetencje określonych organów do sprawowania wymiaru sprawiedliwości w Polsce. Jednak nie określają one żadnych podmiotowych praw i wolności jednostki. Tymczasem, zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, przedmiotem skargi konstytucyjnej może być ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o konstytucyjnych wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego. Okoliczność ta przesądza o niedopuszczalności rozpoznania skargi w tym zakresie. Oceniając pozostałe zarzuty skarżącej, wskazać należy, co następuje. Zgodnie z zaskarżonym art. 1213 k.p.c. „o uznaniu albo stwierdzeniu wykonalności wyroku sądu polubownego lub ugody przed tym sądem zawartej sąd orzeka na wniosek strony. Do wniosku strona jest obowiązana załączyć oryginał lub poświadczony przez sąd polubowny odpis jego wyroku lub ugody przed nim zawartej, jak również oryginał zapisu na sąd polubowny lub urzędowo poświadczony jego odpis. Jeżeli wyrok sądu polubownego lub ugoda przed nim zawarta albo zapis na sąd polubowny nie są sporządzone w języku polskim, strona jest obowiązana dołączyć uwierzytelniony ich przekład na język polski”. Zdaniem skarżącej, wprowadzone w tym przepisie wymogi dołączenia do wniosku wskazanych tam dokumentów prowadzą do naruszenia prawa do sądu. Tak rozumiany zarzut naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji przez art. 1213 k.p.c. zdanie drugie uznać należy za oczywiście bezzasadny. Postępowanie przed sądem powszechnym o uznanie wykonalności wyroku sądu polubownego jest wszczynane na wniosek strony. Artykuł 1213 k.p.c. zawiera wykaz dokumentów, które strona powinna dołączyć do wniosku. Szczególny wymóg wniosku stanowi załączenie wyroku sądu polubownego i zapisu na sąd polubowny, w oryginałach lub poświadczonych odpisach (zob. Wójcik M.P., Komentarz do art. 1213 kodeksu postępowania cywilnego, [w:] Bodio J., Demendecki T., Jakubecki A., Marcewicz O., Telenga P., Wójcik M.P., Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, Oficyna 2008, wyd. III). Wskazane wymogi, określone jedynie do wyroku sądu polubownego oraz zapisu na ten sąd, mają na celu umożliwienie sądowi powszechnemu stwierdzenia tożsamości podmiotowej i przedmiotowej uczestników postępowania przed sądem polubownym oraz zapadłego przed sądem polubownym rozstrzygnięcia. Nie sposób uznać, by tak określone i jednoznacznie wskazane wymogi prowadziły do naruszenia prawa do sądu. Jak wielokrotnie podkreślał to Trybunał Konstytucyjny w swych orzeczeniach, na konstytucyjne prawo do sądu składa się w szczególności: (1) prawo dostępu do sądu, tj. prawo uruchomienia procedury przed sądem – organem o określonej charakterystyce (niezależnym, bezstronnym i niezawisłym); (2) prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności; (3) prawo do wyroku sądowego, tj. prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia danej sprawy przez sąd (por. m.in. wyroki TK z: 9 czerwca 1998 r., K. 28/97, OTK ZU nr 4/1998, poz. 50; 16 marca 1999 r., SK 19/98, OTK ZU nr 3/1999, poz. 36; 10 maja 2000, K. 21/99, OTK ZU nr 4/2000, poz. 109). Oceniając zarzuty skarżącej w kontekście art. 45 ust. 1 Konstytucji, należy je uznać za oczywiście bezzasadne. Fakt, że w chwili wydania wyroku sądu polubownego nie obowiązywał przepis nakazujący doręczenie wraz z wnioskiem o uznanie wykonalności oryginału wyroku nie ma wpływu na ocenę zarzutów. Nie budzi bowiem wątpliwości, że wniosek o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego z 21 lipca 2003 r. skarżąca wniosła 2 czerwca 2008 r., a zatem wniosek ten musi odpowiadać wymogom przepisów obowiązujących w chwili złożenia wniosku. Wymogi te określone są w sposób jednoznaczny. Fakt, że skarżąca, pomimo istnienia w chwili wydania wyroku sądu polubownego możliwości uzyskania odpisu tego wyroku, skorzystała jedynie z możliwości uzyskania kopii wyroku, nie stanowi uzasadnienia niekonstytucyjności art. 1213 k.p.c. Zarzuty skarżącej można byłoby rozumieć także w ten sposób, że obowiązujące przepisy uniemożliwiają jej uzyskanie odpisu wyroku sądu polubownego, a przez to ograniczają możliwość wniesienia wniosku, o którym mowa w art. 1213 k.p.c. Tak rozumiany zarzut nie wiąże się jednak z treścią zaskarżonego przepisu, lecz odnosić się może ewentualnie do przepisów regulujących zasady uzyskiwania odpisu wyroku sądu polubownego, w tym także po upływie kilku lat od wydania tego wyroku. Pozostałe zarzuty skarżącej odnoszą się do odmiennej od akceptowanej przez nią wykładni art. 1213 zdanie drugie k.p.c., przyjętej przez sądy orzekające w jej sprawie. Przypomnieć należy zatem, że skarga konstytucyjna nie jest instrumentem służącym do kwestionowania sposobu stosowania obowiązujących przepisów przez sądy powszechne, lecz zgodności treści tych przepisów z Konstytucją. Tak sformułowany w skardze konstytucyjnej zarzut, jako niespełniający podstawowych przesłanek zawartych w art. 79 Konstytucji, nie może być przedmiotem merytorycznego rozpoznania. Stwierdzić należy ponadto, że skarżąca została wezwana do uzupełnienia braków formalnych wniosku, w tym doręczenia oryginału umowy zapisu na sąd polubowny. Oczywiste jest, że sąd zobowiązany do rozpoznania wniosku o uznanie wykonalności wyroku sądu polubownego w oparciu o dokumenty wskazane w art. 1213 k.p.c., zobowiązany jest także do stwierdzenia istnienia zapisu na sąd polubowny. Wykonanie takiego obowiązku, w sytuacji załączenia kopii ostatniej strony umowy zawierającej zapis, jak słusznie wskazał Sąd Apelacyjny w Szczecinie, nie było możliwe. Także zatem z tego punktu widzenia oczywiście bezzasadny jest zarzut naruszenia prawa do sądu przez art. 1213 k.p.c., w zakresie, w jakim zobowiązując sąd powszechny do rozpoznania wniosku o stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego w oparciu „o oryginał zapisu na sąd polubowny lub urzędowo poświadczony jego odpis”, wymaga dołączenia go w sposób, który umożliwia stwierdzenie rodzaju i treści łączącego strony stosunku prawnego. Wskazać należy także, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego art. 2 Konstytucji nie może stanowić samoistnej podstawy skargi konstytucyjnej. Podstawy takiej należy szukać w konkretnych postanowieniach Konstytucji statuujących określone prawo lub wolność. Artykuł 2 Konstytucji oraz inne przepisy wyrażające zasady ogólne mogą natomiast nadal stanowić podstawę do wywodzenia – niewyrażonych w Konstytucji explicite – zasad konstytucyjnych działania organów władzy publicznej. Zasady te nie mają jednak charakteru samoistnych praw lub wolności konstytucyjnych o charakterze podmiotowym (zob. wyroki z: 23 listopada 1998 r., SK 7/98, OTK ZU nr 7/1998, poz. 114; 10 lipca 2000 r., SK 21/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 144; postanowienie z 18 września 2001 r., Ts 71/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 239). W tym stanie rzeczy, należało odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.