Ts 281/07

234/6/B/2008 POSTANOWIENIE z dnia 6 października 2008 r. Sygn. akt Ts 281/07 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Ewa Łętowska, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Marii i Jakuba Piłacik o zbadanie zgodności: art. 70915 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.) z art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE We wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 30 listopada 2007 r. skardze konstytucyjnej skarżący domagają się stwierdzenia, że art. 70915 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.; dalej: k.c.) jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji. Przewiduje on, w sytuacji wypowiedzenia przez finansującego umowy leasingu na skutek okoliczności, za które odpowiedzialność ponosi korzystający, obowiązek natychmiastowej zapłaty przewidzianych w umowie leasingu i niezapłaconych rat pomniejszonych o korzyści, jakie finansujący uzyskał wskutek ich zapłaty przed umówionym terminem i rozwiązania umowy leasingu. W ocenie skarżących przepis ten narusza prawo do równego traktowania przez władze publiczne, w świetle którego zakazana jest dyskryminacja kogokolwiek z jakiejkolwiek przyczyny w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym (art. 32 ust. 2 Konstytucji). Jego realizacja stanowi jedną z przesłanek uznania Rzeczypospolitej Polskiej za demokratyczne państwo prawne, urzeczywistniające zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), w tym zasadę równości. Skarżący wskazują, że ograniczenia dla konstytucyjnych praw i wolności mogą być ustanawiane tylko dla bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego, bądź też dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej albo wolności i praw innych osób oraz nie mogą naruszać istoty wolności i praw (art. 31 ust. 3 Konstytucji). W zakresie prawa własności i innych praw majątkowych skarżący wskazują, że prawa te znajdują się pod ochroną Rzeczypospolitej (art. 21 ust. 1 Konstytucji) i podlegają równej dla wszystkich ochronie prawnej (art. 64 ust. 2 Konstytucji). Ich realizacja stanowi jedną z przesłanek uznania Rzeczypospolitej Polskiej za demokratyczne państwo prawne urzeczywistniające zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji). Jego ograniczenia mogą być ustanawiane tylko dla bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego, bądź też dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej albo wolności i praw innych osób oraz nie mogą naruszać istoty wolności i praw (art. 31 ust. 3 Konstytucji). Prawo własności może zaś być ograniczone tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza to istoty tego prawa (art. 64 ust. 3 Konstytucji). Skarżący podnoszą, że zaistnienie okoliczności objętych hipotezą zaskarżonej normy uniemożliwia osiągnięcie przez korzystającego zamierzonego celu umowy leasingu, ponieważ wskutek wypowiedzenia umowy traci on możliwość używania albo używania i pobierania pożytków z przedmiotu leasingu, a w szczególności możliwość nabycia na własność przedmiotu leasingu po zrealizowaniu umowy. W ich ocenie kwestionowany przepis powinien chronić interes korzystającego i zapobiegać przyznaniu finansującemu uprawnienia do żądania zapłaty dalszych rat leasingowych, bez możliwości odliczenia od wartości już uiszczonych przez leasingobiorcę rat korzyści leasingodawcy płynącej z rozwiązania umowy. Prawo leasingodawcy do dodatkowego wynagrodzenia poza zwrotem wartości przedmiotu leasingu jest – zdaniem skarżących – nieuzasadnione, zważywszy, że finansujący w wyniku rozwiązania umowy leasingu nie zapewnia korzystającemu dalszej możliwości korzystania z przedmiotu leasingu. Argumenty te przesądzają, jak podnoszą skarżący, o niezgodności art. 70915 k.c. z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji. Regulacja ta dyskryminuje, ich zdaniem, korzystającego i nie uwzględnia różnicy zachodzącej pomiędzy jego sytuacją faktyczną a sytuacją finansującego. W sytuacji, w której wskutek przedterminowego zakończenia leasingu korzystający traci możliwość nabycia prawa własności rzeczy po zrealizowaniu umowy i dodatkowo nie ma możliwości korzystania z niej przez dalszy okres obowiązywania umowy, przyznane finansującemu prawo do żądania zapłaty dalszych rat leasingowych, w zakresie przekraczającym wyrównanie ubytku wartości początkowej przedmiotu leasingu, stanowi rażące naruszenie prawa własności i innych praw majątkowych skarżących, wynikających z art. 64 ust. 1 Konstytucji. Podnoszą oni ponadto, że zaskarżona norma nie zapewnia korzystającemu ochrony prawa własności przyznanej w art. 21 ust. 1 Konstytucji i narusza istotę tego prawa (art. 64 ust. 3 Konstytucji). Niejasne pojęcie „korzyści z rozwiązania umowy leasingu” narusza, w opinii skarżących, także zasadę przyzwoitej legislacji wynikającą z art. 2 Konstytucji. Zgodne z Konstytucją brzmienie art. 70915 k.c. powinno gwarantować, jak wskazują skarżący, że korzystający, który jest zobowiązany zwrócić przedmiot leasingu, uiszcza jedynie raty leasingowe za okres, w którym władał rzeczą w ten sposób, aby ich wartość nie przekraczała wartości początkowej przedmiotu leasingu. Powyższe zarzuty skarżący sformułowali w związku z zasądzeniem od nich – wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z 13 października 2005 r. (sygn. akt II C 2204/03) – zapłaty na rzecz Siemens Finance spółka z o.o. Wskazali oni w skardze konstytucyjnej, że kwota ta stanowi zaległe raty leasingowe należne powodowi – finansującemu z tytułu wypowiedzenia umowy leasingu. Ich apelacja od tego wyroku została odrzucona postanowieniem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 26 stycznia 2007 r. (sygn. akt I ACa 1011/06), ze względu – jak wynika z treści skargi konstytucyjnej – na nienależyte jej opłacenie. Sąd Najwyższy postanowieniem z 5 czerwca 2007 r. (sygn. akt I Cz 62/07) oddalił zażalenie skarżących od postanowienia Sądu Apelacyjnego w Warszawie. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji, każdy ma prawo wnieść skargę konstytucyjną, jeżeli sąd lub organ administracji ostatecznie orzekł o jego prawach lub wolnościach określonych w Konstytucji. Pojęcie orzeczenia, w związku z którym skarżący może sformułować skargę konstytucyjną zostało doprecyzowane w art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK), który przewiduje, że skarga konstytucyjna może zostać wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu trzech miesięcy od doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku. Przepis ten określa zatem dwie przesłanki, od których uzależnione jest nadanie skardze konstytucyjnej dalszego biegu: wyczerpanie przez skarżącego przysługującej mu drogi prawnej oraz uzyskanie przez niego prawomocnego orzeczenia opartego na zaskarżonym przepisie. Nie budzi wątpliwości w przedstawionych przez skarżących okolicznościach faktycznych, że wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie stał się prawomocny, nie nastąpiło to jednak po wyczerpaniu przez skarżących drogi prawnej. Wymóg ten oznacza, że skarżący przed wniesieniem skargi konstytucyjnej zobowiązany jest do skorzystania ze środków prawnych zapobiegających uzyskaniu przez orzeczenie waloru prawomocności (zwykłych środków prawnych). Jeżeli orzeczenie stało się natomiast prawomocne wskutek zaniedbania skarżącego, polegającego na zaniechaniu skorzystania z przysługujących w zwykłym trybie środków zaskarżenia nieprawomocnych orzeczeń lub też wskutek wniesienia środków wadliwych, które z powodów formalnych nie mogły zostać rozpoznane, brak wyczerpania drogi prawnej w rozumieniu art. 46 ust. 1 Konstytucji uniemożliwia nadanie skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Środek ten ma bowiem charakter nadzwyczajny i subsydiarny: sięgnięcie po niego jest dopuszczalne dopiero wówczas, gdy zwykłe środki przewidziane przez ustawodawcę dla obrony praw i wolności obywateli zawiodły, a wydane w stosunku do skarżącego orzeczenie narusza jego konstytucyjne prawa lub wolności. W sytuacji skarżących bezsporne jest, że apelacja, stanowiąca zwykły środek zaskarżenia nieprawomocnego orzeczenia, nie została rozpoznana z powodów formalnych. W konsekwencji, w świetle art. 46 ust. 1 ustawy o TK, nie są spełnione przesłanki wniesienia skargi konstytucyjnej i należało odmówić jej nadania dalszego biegu. Orzeczenie, w związku z którym skarżący wnosi skargę konstytucyjną powinno ponadto spełniać drugą przesłankę, polegającą na tym, że musi ono być wydane na podstawie zaskarżonego przepisu, którego zastosowanie doprowadziło do naruszenia konstytucyjnych praw lub wolności skarżącego. W niniejszej sprawie skarżący wnieśli skargę konstytucyjną po uzyskaniu postanowienia Sądu Najwyższego oddalającego zażalenie na postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie o odrzuceniu apelacji. Orzeczenia te zostały wydane w toku kontroli przesłanek formalnych apelacji na podstawie odpowiednich przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.), nie zaś zaskarżonego art. 70915 k.c. Norma ta została zastosowana co najwyżej przez Sąd Okręgowy w Warszawie; jak jednak Trybunał wskazał powyżej, prawomocne odrzucenie apelacji, kwalifikowane jako brak wyczerpania drogi prawnej, uzasadnia odmowę nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę, orzeczono jak w sentencji.