Ts 277/11

98/2/B/2014 POSTANOWIENIE z dnia 23 maja 2013 r. Sygn. akt Ts 277/11 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej R.D. w sprawie zgodności: art. 96 ust. 1 w związku z art. 97 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665, ze zm.) z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 i w związku z art. 45 ust. 1 oraz z art. 2 w związku z art. 31 ust. 3 i w związku z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 17 września 2011 r. R.D. (dalej: skarżący) zakwestionował zgodność art. 96 ust. 1 w związku z art.97 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665, ze zm.; dalej: prawo bankowe) z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 i w związku z art. 45 ust. 1 oraz z art. 2 w związku z art. 31 ust. 3 i w związku z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. W dniu 11 maja 2007 r. skarżący, w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, zawarł z Bankiem Millennium S.A. z siedzibą w Warszawie (dalej: bank) umowę ramową regulującą zasady zawierania i rozliczania transakcji (struktur opcyjnych). Skarżący złożył bankowi oświadczenie o poddaniu się egzekucji w trybie art. 97 ust. 1 i 2 prawa bankowego (do kwoty 1 350 000 zł) w zakresie zobowiązań wynikających z umowy. W czasie obowiązywania umowy powstał spór co do zawarcia jednego rodzaju struktur opcyjnych, a także ważności samej umowy. W lutym 2009 r. bank złożył wniosek w Sądzie Rejonowym w Kielcach o nadanie klauzuli wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu. Sąd Rejonowy w Kielcach postanowieniem z 4 czerwca 2009 r. (sygn. akt I Co 1195/09) nadał klauzulę wykonalności. Skarżący wniósł na powyższe postanowienie zażalenie, które zostało uwzględnione postanowieniem Sądu Okręgowego w Kielcach z 8 grudnia 2009 r. (sygn. akt II Cz 1104/09). W konsekwencji bank złożył pozew o zapłatę w postępowaniu upominawczym, a Sąd Okręgowy w Warszawie w dniu 12 stycznia 2010 r. wydał nakaz zapłaty (sygn. akt XVI GNc 1243/09). Od powyższego nakazu skarżący wniósł sprzeciw (postępowanie w tej sprawie zostało umorzone 7 października 2011 r., co Trybunał ustalił z urzędu). Bank, nie czekając jednak na rozstrzygnięcie tego postępowania, wystawił kolejny bankowy tytuł egzekucyjny, któremu odmówiono nadania klauzuli wykonalności (postanowienie Sądu Rejonowego w Kielcach z 24 listopada 2010 r., sygn. akt VII Co 1050/10). Skarga banku na powyższe postanowienie została uwzględniona i Sąd Rejonowy w Kielcach (postanowieniem z 2 lutego 2011 r., sygn. akt VII Co 1471/10) nadał klauzulę wykonalności bankowemu tytułowi egzekucyjnemu. Zażalenie skarżącego na powyższe postanowienie zostało oddalone postanowieniem Sądu Okręgowego w Kielcach z 17 maja 2011 r. (sygn. akt II Cz 526/11). W ocenie skarżącego zakwestionowane regulacje są niezgodne z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 i w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim określają prawo banku do wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego w celu dochodzenia roszczenia wynikającego z terminowej operacji finansowej dokonanej poza rynkiem regulowanym w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2010 r. Nr 211, poz. 1384, ze zm.; dalej: ustawa o obrocie instrumentami finansowymi). Wskazane przepisy bez sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez właściwy sąd uprawniają bank do wszczęcia egzekucji, pozwalając mu w bankowym tytule egzekucyjnym dowolnie określić – z naruszeniem zasady równości stron i zasady sprawiedliwości społecznej – wysokość dochodzonej przez bank wierzytelności. Zdaniem skarżącego zakwestionowane unormowanie narusza także art. 2 w związku z art. 31 ust. 3 i w związku z art. 64 ust. 2 Konstytucji w zakresie, w jakim dotyczy prawa banku do wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego w celu dochodzenia roszczenia wynikającego z terminowej operacji finansowej dokonanej poza rynkiem regulowanym w rozumieniu ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Jak wskazuje skarżący, regulacja ta narusza zasadę sprawiedliwości społecznej bez koniecznej w demokratycznym państwie potrzeby ochrony którejkolwiek z wartości wymienionych w art. 31 ust. 3 Konstytucji, gdyż zapewnia bankowi, który dokonał czynności bankowej niesłużącej zmniejszeniu ryzyka obciążającego środki powierzone bankowi pod tytułem zwrotnym, silniejszą i skuteczniejszą aniżeli jego kontrahentowi ochronę praw majątkowych. W ocenie skarżącego zaskarżone przepisy naruszają konstytucyjne prawo do sądu, ponieważ pozwalają bankowi wkroczyć w sferę własności skarżącego, mimo trwającego sporu sądowego co do istnienia wierzytelności. Tym samym naruszona została równa pozycja procesowa dłużnika (skarżącego) i wierzyciela (banku) w zakresie ochrony prawa własności. Zarządzeniem sędziego TK z 9 stycznia 2012 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez wskazanie, jakie konstytucyjne prawa lub wolności skarżącego wynikające z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 i w związku z art. 45 ust. 1 oraz z art. 2 w związku z art. 31 ust. 3 i w związku z art. 64 ust. 2 Konstytucji zostały naruszone ostatecznym rozstrzygnięciem wydanym na podstawie zakwestionowanych przepisów, a także dokładne określenie sposobu naruszenia tych konstytucyjnych praw i wolności. Pełnomocnik skarżącego wykonał zarządzenie w przepisanym terminie (pismo z 23 stycznia 2012 r.). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji skarga konstytucyjna stanowi, szczególny środek ochrony konstytucyjnych wolności lub praw, które zostały naruszone przez wydanie w sprawie skarżącego orzeczenia opartego na zaskarżonej normie. Powołany przepis Konstytucji wyznacza przesłanki dopuszczalności skargi konstytucyjnej, które zostały uszczegółowione w ustawie z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Skarga winna zatem spełniać wymogi formalne ujęte w art. 46-48 ustawy o TK, a zarzuty w niej zawarte nie mogą cechować się oczywistą bezzasadnością (art. 36 ust. 3 w związku z art. 49 ustawy o TK). Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego złożona skarga nie spełnia wskazanych wymogów, co uniemożliwia nadanie jej dalszego biegu. Istotą skargi konstytucyjnej jest jej nadzwyczajny i subsydiarny charakter. Skarga ta może zostać wniesiona dopiero w sytuacji, gdy skarżący nie dysponuje już żadną proceduralną możliwością uruchomienia dalszego postępowania przed sądem bądź organem administracji publicznej w swojej sprawie. Do rozstrzygania o sprawach indywidualnych są przede wszystkim powołane sądy i organy administracji publicznej, a Trybunał Konstytucyjny powinien orzekać dopiero po wyczerpaniu tych wszystkich procedur pozwalających na rozstrzygnięcie sprawy, które mogą zostać uruchomione przez samego skarżącego. Na tym polega istota przesłanki „ostatecznego orzeczenia”, sformułowanej w art. 79 ust. 1 Konstytucji. Od takiego orzeczenia skarżącemu nie może już przysługiwać żaden środek odwoławczy ani inny środek prawny pozwalający na uruchomienie postępowania, którego przedmiotem byłoby zweryfikowanie tego orzeczenia. Dopóki nie została wyczerpana droga prawna, nie można ocenić, czy mamy do czynienia z niekonstytucyjnością aktu normatywnego jako podstawą orzekania, czy też z wadliwością procesu stosowania prawa (por. postanowienie TK z 28 listopada 2001 r., SK 12/00, OTK ZU nr 8/2001, poz. 267). Jednocześnie skarga konstytucyjna nie może być wykorzystywana do korygowania zaniedbań popełnionych w postępowaniu poprzedzającym jej wniesienie (zob. postanowienie TK z 16 października 2002 r., SK 43/01, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 77). Z treści analizowanej skargi konstytucyjnej wynika, że skarżący nie skorzystał ze wszystkich przysługujących mu środków ochrony, w szczególności nie wszczął postępowania przeciwegzekucyjnego, w którym kwestionowałby istnienie i wysokość roszczeń objętych bankowym tytułem egzekucyjnym w celu pozbawienia tytułu wykonawczego wykonalności na podstawie art. 840 § 1 lub 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm., dalej: k.p.c.; por. M. Olczyk, Komentarz do art. 97 ustawy – Prawo bankowe, [w:] Prawo bankowe. Komentarz, red. F. Zoll, Zakamycze 2005). Skarżący nie skorzystał również z określonej w art. 189 k.p.c. możliwości wytoczenia powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego. Wskazane instrumenty procesowe stwarzają prawne gwarancje nie tylko zablokowania egzekucji toczącej się w oparciu o bankowy tytuł egzekucyjny, ale także w konsekwencji dopuszczają możliwość żądania merytorycznego rozstrzygnięcia sporu. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie stwierdzał w swym orzecznictwie, że instytucja skargi konstytucyjnej ma charakter subsydiarnego środka ochrony podstawowych praw i wolności zagwarantowanych w Konstytucji, a zatem przy rozpatrywaniu skargi konstytucyjnej szczególnie istotne wydaje się zwrócenie uwagi na zabezpieczenie interesów prawnych skarżącego. Możliwe jest to jednak dopiero po wykazaniu przez niego choćby minimalnej staranności w trosce o zabezpieczenie tychże interesów. Poziom tej staranności został wyznaczony przez określenie wymogów dopuszczalności wniesienia skargi konstytucyjnej. Skoro skarżący twierdzi, że prowadzenie egzekucji w czasie trwania sporu co do istnienia roszczenia narusza jego prawa, a jednocześnie nie korzysta z instrumentów procesowych pozwalających na zablokowanie tej egzekucji, to należało uznać, że zarzuty skargi są oczywiście bezzasadne. Okoliczność ta – na podstawie art. 36 ust. 3 w związku z art. 49 ustawy o TK – stanowi samodzielną przesłankę odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Niezależnie od powyższego Trybunał wskazuje, że zgodność zakwestionowanych regulacji z art. 45 ust. 1 Konstytucji była już przedmiotem rozstrzygania przez Trybunał Konstytucyjny. W wyroku z 26 stycznia 2005 r., P 10/04 (OTK ZU nr 1/A/2005, poz. 7) Trybunał Konstytucyjny badał zgodność z Konstytucją regulacji przyznających bankom uprawnienie do wystawiania tzw. bankowych tytułów egzekucyjnych w kontekście prawa do sądu w związku z zasadą państwa prawnego i ochroną praw konsumentów. W orzeczeniu tym Trybunał stwierdził, że bankowy tytuł egzekucyjny nie może być uznany za instytucję naruszającą gwarancje prawa do sądu ze względu na samą możliwość dopuszczenia do postępowania egzekucyjnego bez uprzedniego rozstrzygnięcia sądowego co do meritum sprawy. Wobec powyższego, Trybunał stwierdza, że możliwość zbadania zgodności zakwestionowanej regulacji z art. 45 ust. 1 Konstytucji jest niedopuszczalna z uwagi na powagę rzeczy osądzonej (res iudicata). Jednocześnie na ocenę tożsamości wzorców kontroli nie może wpłynąć powiązanie przez skarżącego art. 45 ust. 1 z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji. W przywołanym orzeczeniu Trybunał wskazał bowiem, że w analizowanej sprawie art. 2 Konstytucji nie jest właściwym wzorcem konstytucyjnym, ponieważ – jak podkreśla się w dotychczasowym orzecznictwie TK – prawo do sądu stanowi wartość autonomiczną i niezależną od wyrażonej w tym przepisie zasady demokratycznego państwa prawnego (zob. powołany tam wyrok TK z 18 maja 2004 r., SK 38/03, OTK ZU nr 5/A/2004, poz. 45). Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą Trybunału Konstytucyjnego prawo do równego traktowania, o którym stanowi art. 32 ust. 1 Konstytucji, winno być ujmowane w związku z konkretnymi normami prawnymi lub działaniami organów władzy publicznej, a nie w oderwaniu od nich, tj. niejako „samoistnie”. Jeżeli te normy lub działania nie mają odniesienia do konkretnych, określonych w Konstytucji wolności i praw jednostki (podmiotu prawnego), prawo do równego traktowania nie ma charakteru w pełni wyodrębnionego prawa konstytucyjnego, a to sprawia, że nie może być skutecznie chronione za pomocą skargi konstytucyjnej (zob. w szczególności wyrok TK z 6 października 2004 r., SK 23/02, OTK ZU nr 9/A/2004, poz. 89 oraz wydane w pełnym składzie postanowienie TK z 24 października 2001 r., SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225). Wobec powyższego, sformułowany w skardze zarzut dotyczący art. 32 ust. 1 Konstytucji i argumentacja skarżącego w tym zakresie nie uprawdopodabniają naruszenia konstytucyjnego prawa podmiotowego skarżącej. Z tych powodów, na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK należało odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w zakresie badania zgodności art. 96 ust. 1 w związku z art. 97 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 2 pkt 4 prawa bankowego z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 i w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Mając na względzie powyższe okoliczności, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.