II FSK 245/09

POSTANOWIENIE z dnia 28 czerwca 2011 r. Sygn. akt Ts 272/10 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Jarosława B. w sprawie zgodności: art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 19 października 2010 r. skarżący zakwestionował zgodność art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu skargi podniósł, że art. 153 p.p.s.a. jest niekonstytucyjny w zakresie, w jakim „nie dopuszcza możliwości odstąpienia od oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania przez sąd ponownie rozpoznający sprawę, a nawet przez Naczelny Sąd Administracyjny”. W uzasadnieniu skargi podniesiono także, że zakwestionowany art. 153 p.p.s.a. nie pozwala na odstąpienie od błędnej oceny prawnej i wadliwych wskazań sądu administracyjnego. Skarga konstytucyjna została skierowana w oparciu o następujący stan faktyczny. Wyrokiem z 13 kwietnia 2006 r. (sygn. akt I SA/Gd 130/04) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z 14 stycznia 2004 r. (nr BW/4117-0157/03). W uzasadnieniu orzeczenia Sąd zawarł ocenę prawną w zakresie prawa do odliczenia od dochodu darowizny przekazanej przez skarżącego na rzecz parafii w Boruji i wskazał, że przedmiotowa darowizna powinna być oceniana stosownie do art. 55 ust. 7 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 29, poz. 154, ze zm.). Powyższy wyrok nie został objęty skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ponownie rozstrzygający w sprawie Dyrektor Izby Skarbowej w Gdańsku decyzją z 30 kwietnia 2008 r. (nr BW/4117-0180/06) obniżył skarżącemu wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1999 r. W treści decyzji organ – związany na mocy art. 153 p.p.s.a. oceną sądu administracyjnego – postanowił nie uwzględnić odliczenia od dochodu darowizny dokonanej przez skarżącego na rzecz parafii w Boruji. Wyrokiem z 23 września 2008 r. (sygn. akt I SA/Gd 501/08) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na decyzję organu podatkowego. Skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego została oddalona wyrokiem NSA z 11 czerwca 2010 r. (sygn. akt II FSK 245/09). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skierowana do Trybunału Konstytucyjnego skarga konstytucyjna nie może zostać rozpoznana merytorycznie, nie spełnia bowiem wymogów warunkujących dopuszczalność tego środka ochrony wolności i praw, wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i z art. 46 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). W świetle powyższych przepisów, a także unormowań ustawowych, precyzujących zasady, na jakich dopuszczalne jest korzystanie z tego środka ochrony praw, należy stwierdzić, że jedynym dopuszczalnym przedmiotem skargi jest przepis prawny wykazujący podwójną kwalifikację. Po pierwsze, musi być on podstawą wydanego przez sąd lub organ administracji publicznej ostatecznego orzeczenia, naruszającego podstawowe prawa skarżącego. Po drugie, przyczyna takiego naruszenia tkwić winna w normatywnej treści uregulowania, które skarżący czyni przedmiotem wnoszonej skargi konstytucyjnej. W zakresie przedmiotu skargi konstytucyjnej mieści się zatem wyłącznie norma prawna stanowiąca efekt działania prawotwórczego organów państwa. Tak określony przedmiot skargi determinuje również cel korzystania z tego środka ochrony praw i wolności. Jest nim eliminacja z systemu obowiązującego prawa normy prawnej niezgodnej z Konstytucją. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego rozpatrywana skarga powyższych wymogów nie spełnia. Skarżący kwestionuje zasadę adresowaną do ponownie rozpoznających sprawę – tak organu administracyjnego, jak i sądów administracyjnych, polegającą na związaniu wykładnią prawa dokonaną przez wojewódzki sąd administracyjny. Związanie to jest konsekwencją zasady dwuinstancyjności postępowania, która wzmacnia prawo do sądu, ponieważ gwarantuje proceduralną kontrolę postępowania sądowego. Jej celem „jest zapobieganie pomyłkom i arbitralności w pierwszej instancji, a brak możliwości zaskarżenia postanowienia do sądu wyższej instancji »ogranicza zainteresowanym prawo do sądu, co jest sprzeczne z zasadą demokratycznego państwa prawnego«” (zob. wyrok z 10 lipca 2000 r., SK 12/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 143). W ocenie Trybunału Konstytucyjnego art. 176 Konstytucji „zakłada, iż kontrolę orzeczenia wydanego w pierwszej instancji w wystarczającym stopniu gwarantuje postępowanie przewidujące jedną tylko instancję kontrolną” (wyrok z 17 maja 2004 r., SK 32/03, OTK ZU nr 5/A/2004, poz. 44). Dla oceny sformułowanych w skardze konstytucyjnej zarzutów zasadnicze znaczenie ma fakt rezygnacji przez skarżącego z wystąpienia ze skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 13 kwietnia 2006 r. Zdaniem skarżącego sąd administracyjny pierwszej instancji „popełnił rażący błąd w zakresie ustalenia podstawy faktycznej sporu pomiędzy podatnikiem a organem podatkowym”. Okoliczności te powinny były stać się przedmiotem skargi kasacyjnej. Pozwoliłoby to – zakładając prawdziwość stanowiska skarżącego – na skorygowanie orzeczenia pierwszoinstancyjnego, zgodnie z wymaganiami sprawiedliwości proceduralnej (art. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji). Zaniechanie skorzystania ze środków odwoławczych należało zatem potraktować jako aprobatę skarżącego dla poglądów wyrażonych w wyroku wydanym w 2006 r. przez WSA w Gdańsku. W tym miejscu konieczne jest przypomnienie skarżącemu, że „przy rozpatrywaniu skarg konstytucyjnych szczególnie istotne wydaje się zwrócenie uwagi na zabezpieczenie interesów prawnych skarżących. Możliwe jest to jednak dopiero po wykazaniu przez nich minimalnej choćby staranności w trosce o zabezpieczenie tychże interesów” (postanowienie z 3 lipca 2007 r., SK 4/07, OTK ZU nr 7/A/2007, poz. 83). Trybunał wielokrotnie podkreślał, że „skarga ta nie może być wykorzystywana jako instrument służący korygowaniu zaniedbań popełnionych w postępowaniu poprzedzającym jej wniesienie” (postanowienia z: 16 października 2002 r., SK 43/01, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 77 oraz 17 marca 1998 r., Ts 27/97, OTK ZU nr 2/1998, poz. 20), nie może też „zastępować zwykłych środków odwoławczych czy środków zaskarżenia” (postanowienie z 21 września 2006 r., SK 10/06, OTK ZU nr 8/A/2006, poz. 117). Skarżący oczekuje od ustawodawcy takiego ukształtowania Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które de facto pozwalałoby na co najmniej trzykrotną analizę zgodności z prawem postępowania organów administracyjnych, jeśli dostrzeżenie nowych okoliczności przez stronę miałoby zobowiązywać sądy do ich rozpatrzenia. Gdyby uznać – jak postuluje skarżący – że stanowisko wyrażone w prawomocnym (niezaskarżonym do NSA) wyroku sądu administracyjnego I instancji nie ma charakteru wiążącego, oznaczałoby to – w realiach rozpoznawanej sprawy – że dopiero trzecie z kolei rozstrzygnięcie sądu administracyjnego byłoby ostateczne. Rozwiązanie takie stałoby w sprzeczności z zasadą ne bis in idem i nie odpowiadałoby wymogom art. 176 Konstytucji. Skarżący nie uprawdopodobnił, że zaskarżony art. 153 p.p.s.a. narusza standardy konstytucyjne. Ewentualne – czego Trybunał nie przesądza – niezgodne z prawem ukształtowanie sytuacji prawnej skarżącego wynikało z zaniedbań skarżącego, nie zaś z treści art. 153 p.p.s.a. Oznacza to, że skarga konstytucyjna nie spełniała wymogów wynikających z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK. Na marginesie należy dodać, że w zakresie przedmiotowym art. 45 Konstytucji nie mieści się zagadnienie sprawiedliwości proceduralnej w postępowaniu przed organami postępowania administracyjnego. Powołany przepis Konstytucji jest nieadekwatnym wzorcem kontroli w części, w jakiej skarżący odnosi reguły zeń płynące do postępowania przed organami podatkowymi. Skoro skarga konstytucyjna nie spełnia warunków przewidzianych w ustawie, Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 49 w związku z art. 36 ust. 3 oraz art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK, odmówił nadania jej dalszego biegu.