Ts 259/08

103/2/B/2010 POSTANOWIENIE z dnia 26 stycznia 2010 r. Sygn. akt Ts 259/08 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Adam Jamróz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Media Profi o zbadanie zgodności: art. 28 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361) z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 21 sierpnia 2008 r. skarżąca zarzuciła niezgodność art. 28 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361; dalej: p.u.n.) z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 45 ust. 1 Konstytucji. Zgodnie z zaskarżonym przepisem, wniosek dłużnika o ogłoszenie upadłości nieodpowiadający wymogom określonym w ustawie lub nienależycie opłacony zwraca się bez wzywania o uzupełnienie lub opłacenie wniosku (ust. 1). Przepis ten stosuje się odpowiednio, jeżeli wniosek o ogłoszenie upadłości zgłasza wierzyciel reprezentowany przez adwokata lub radcę prawnego albo wierzyciel będący przedsiębiorcą (ust. 2). Skarżąca podnosi, że powyższa regulacja stanowi – w zakresie, w jakim przewiduje zwrot wniosku wniesionego przez dłużnika – naruszenie prawa dostępu do sądu jako samej możliwości uruchomienia procedury, a także prawa do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia poprzez zbyt rygorystyczne ukształtowanie postępowania w przypadku wniesienia przez dłużnika wniosku obarczonego brakami. Podkreśla przy tym, że wymagania w stosunku do dłużnika określone w art. 22 i art. 23 p.u.n. są bardzo szczegółowe, sprostanie im wymaga uzyskania wielu danych, przestudiowania obszernej liczby dokumentów, przygotowania rozbudowanej dokumentacji często wymagającej wiedzy specjalistycznej, np. z zakresu rachunkowości, co wiąże się z dużym nakładem czasu i pracy. W ocenie skarżącej, bezwzględny obowiązek zwrotu wniosku w przypadku niedopełnienia ustawowych wymogów przewidzianych dla pism procesowych przez dłużnika, zwłaszcza niereprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, jest rozwiązaniem zbyt restrykcyjnym. Dłużnik, mający obowiązek przygotowania dużej ilości dokumentów w bardzo krótkim czasie – ustawa wymaga złożenia wniosku w terminie 2 tygodni od wystąpienia przesłanek niewypłacalności – może popełnić błąd, a prawo wyklucza możliwość jego skorygowania lub złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Skarżąca zwraca uwagę na sytuacje, w których dłużnikowi nie można przypisać winy w niezłożeniu określonych dokumentów ze względu na istnienie usprawiedliwionych przyczyn. Wskazując na sprzeczność zakwestionowanej regulacji z art. 2 Konstytucji, skarżąca argumentuje, że w państwie prawa nie jest dopuszczalne zagrożenie odpowiedzialnością za szkodę w przypadku niezłożenia wniosku w terminie (art. 21 ust. 3 p.u.n.), połączone z obowiązkiem zwrotu wniosku niespełniającego wprawdzie przesłanek ustawowych, ale pozwalającego na jego merytoryczne rozpoznanie. Ograniczenie prawa do sądu wynikające z art. 28 p.u.n. – zdaniem skarżącej – nie jest konieczne dla zapewnienia ochrony wartości wyliczonych w art. 31 ust. 3 Konstytucji, a nadto godzi w samą istotę tego prawa. Naruszenie zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji) skarżąca upatruje w zróżnicowaniu sytuacji osób składających wniosek o ogłoszenie upadłości: dłużnik, wierzyciel, wierzyciel – przedsiębiorca lub wierzyciel reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Powyższe zarzuty skarżąca sformułowała w związku z następującym stanem faktycznym. Zarządzeniem z 18 marca 2008 r. Przewodniczący w Sądzie Rejonowym dla Krakowa – Śródmieścia w Krakowie zarządził zwrot wniosku skarżącej o ogłoszenie jej upadłości, ze względu na niedołączenie oryginału aktualnego wyciągu z rejestru skarżącej poprawnie sporządzonego spisu wierzycieli z podaniem ich pełnych danych, w tym form organizacyjno– prawnych lub nazwisk przedsiębiorców i ich adresów, oraz aktualnego sprawozdania finansowego odpowiadającego wymaganiom ustawowym – w tym zakresie Przewodniczący stwierdził brak informacji dodatkowej i poprawnego podpisania. Zażalenie skarżącej na powyższe zarządzenie oddalił Sąd Okręgowy w Krakowie postanowieniem z 14 maja 2008 r. (sygn. akt XII Gz 152/08). Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: W myśl art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK), rozpoznaniu zarzutów zawartych w skardze konstytucyjnej stoi na przeszkodzie zbędność lub niedopuszczalność wydania wyroku. Taki stan rzeczy ma miejsce niewątpliwie wówczas, gdy zaskarżony przepis został już uznany za niezgodny z Konstytucją w innej sprawie rozpoznawanej przez Trybunał. W takiej sytuacji osiągnięty już został podstawowy cel kontroli, polegający na wyeliminowaniu z porządku prawnego stanu niezgodności z Konstytucją (por. postanowienia Trybunału z: 3 października 2001 r., SK 3/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 218; 25 listopada 2002 r., SK 30/01, OTK ZU nr 6/A/2002, poz. 88 oraz 26 marca 2002 r., P 3/02, OTK ZU nr 2/A/2002, poz. 22). Wyrokiem z 10 listopada 2009 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 28 ust. 1 p.u.n., w zakresie odnoszącym się do dłużnika niekorzystającego z pomocy adwokata lub radcy prawnego, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji (P 88/08, OTK ZU nr 10/A/2009, poz. 146). W ocenie Trybunału, bezwarunkowy zwrot wniosku dotkniętego jakimikolwiek brakami stanowi – w stosunku do dłużnika – przedsiębiorcy niekorzystającego z fachowej pomocy prawnej – sankcję nieproporcjonalną do efektów, jakim miała ona służyć. Nadmierny rygoryzm w połączeniu z nagromadzeniem wymogów formalnych wniosku sprawia, że postępowanie upadłościowe nie osiąga założonych przez ustawodawcę celów, w szczególności nie spełnia funkcji kompensacyjnej ani nie chroni dłużnika, przez umożliwienie mu ratowanie własnego przedsiębiorstwa. Z punktu widzenia zapewnienia takiemu dłużnikowi realizacji prawa do sądu należy uznać za niewystarczające unormowanie art. 23 ust. 3 p.u.n., według którego dłużnik – jeśli nie może dołączyć do wniosku dokumentów wymienionych w art. 23 ust. 1 i 2 p.u.n. – powinien podać oraz uprawdopodobnić tego przyczyny. Trybunał wskazał także, że na inną ocenę zasługuje jednak powiązanie surowej sankcji z wadliwością pism procesowych wnoszonych przez adwokatów i radców prawnych. Podtrzymał przy tym swoją dotychczasową linię orzeczniczą, w myśl której nie są niezgodne z Konstytucją regulacje nieprzewidujące możliwości sanowania braków profesjonalnych pełnomocników. Skarżąca w petitum skargi konstytucyjnej domaga się zbadania zgodności z Konstytucją całego art. 28 p.u.n. – zarówno w zakresie, w którym norma ta została uznana za niezgodną z Konstytucją na mocy przywołanego wyroku Trybunału, tj. w odniesieniu do dłużnika działającego samodzielnie – jak też w stosunku do dłużnika zastępowanego przez profesjonalnego pełnomocnika oraz wierzyciela. W trybie skargi konstytucyjnej kontroli Trybunału może jednak zostać poddana tylko ta norma, która stanowiła podstawę ostatecznego orzeczenia, w związku z którym skarżący upatruje naruszenie swoich praw podmiotowych. Wynika to zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK. Nie budzi wątpliwości, że zarządzenie sędziego Sądu Rejonowego i postanowienie Sądu Okręgowego dotyczyły wniosku dłużnika o ogłoszenie jego upadłości. Tym samym norma zawarta w art. 28 ust. 2 p.u.n., określająca sankcję wadliwości wniosku złożonego przez wierzyciela (będącego przedsiębiorcą lub zastępowanego przez profesjonalnego pełnomocnika), nie stanowi podstawy ostatecznego orzeczenia i zagadnienie jej zgodności z Konstytucją nie może być – na tle niniejszej skargi konstytucyjnej – poddane ocenie merytorycznej. Argumentacja skarżącej odnosi się również w przeważającym zakresie do sytuacji dłużnika wnoszącego wniosek o ogłoszenie swojej upadłości. Mimo że skarżąca nie przeprowadza wyraźnego rozróżnienia między dłużnikiem wnoszącym wniosek o ogłoszenie upadłości samodzielnie i dłużnikiem reprezentowanym przez profesjonalnego pełnomocnika, jej zarzuty – nadmiernego rygoryzmu, naruszenia proporcjonalności, braku koordynacji z celami prawa upadłościowego – pokrywają się z tymi, które zostały poddane ocenie Trybunału w sprawie P 88/08. Ich ponowne rozpoznanie – w szczególności w świetle częściowego stwierdzenia przez Trybunał niezgodności art. 28 ust. 1 p.u.n. z Konstytucją – jest zbędne. Należy też zauważyć, że skarżąca wskazała w skardze konstytucyjnej te same wzorce: art. 45 ust. 1 i art. 32 ust. 1 Konstytucji, które Trybunał zastosował do oceny zaskarżonego mechanizmu. Problematykę odpowiedzialności odszkodowawczej określonej w art. 21 ust. 3 p.u.n., którą skarżąca powiązała z zasadami wynikającymi z art. 2 Konstytucji, Trybunał uwzględniał natomiast w związku z prawem do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Z powyższych względów, działając na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 oraz art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK, należało odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.