Ts 224/07

369/5/B/2009 POSTANOWIENIE z dnia 27 grudnia 2007 r. Sygn. akt Ts 224/07 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mirosław Granat, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Mieczysława L. w sprawie zgodności: § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149, ze zm.) z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej złożonej do Trybunału Konstytucyjnego 5 października 2007 r. skarżący wniósł o stwierdzenie sprzeczności § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149, ze zm.) z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w zakresie, w jakim uzależnia on nabycie prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi wymagającymi stałej opieki od stażu ubezpieczeniowego uzyskiwanego wyłącznie z tytułu zatrudnienia. W oparciu o powyższy przepis Zakład Ubezpieczeń Społecznych – Oddział w Lublinie decyzją z 30 czerwca 2006 r. (znak: EWK 652829) odmówił wnioskodawcy prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem, wskazując, iż ostatnie ubezpieczenie nie wynikało ze stosunku pracy. Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z 26 października 2006 r. (sygn. akt VIII U 4356/06) oddalił odwołanie złożone od powyższego rozstrzygnięcia. Apelacja wniesiona od orzeczenia sądu okręgowego została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego z 14 czerwca 2007 r. (sygn. akt III AUa 1733/06). W uzasadnieniu wydanych rozstrzygnięć stwierdzono, iż wynikające z zaskarżonego przepisu prawo do wcześniejszej emerytury nie przysługuje osobom prowadzącym działalność gospodarczą, a ponadto, że nie została spełniona jedna z przesłanek warunkujących przyznanie wcześniejszej emerytury, tj. niemożność kontynuowania zatrudnienia ze względu na chorobę dziecka. Z wydaniem wskazanych rozstrzygnięć wiąże skarżący naruszenie konstytucyjnej zasady praworządności oraz równości wobec prawa. Naruszenia tych zasad upatruje skarżący we wprowadzeniu kryterium źródła ubezpieczenia, jako decydującego o przyznaniu prawa do wcześniejszej emerytury. Zdaniem skarżącego, prawo to powinno przysługiwać każdemu ubezpieczonemu, skoro bierze on udział w tworzeniu Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a nie tylko temu, który odprowadzał składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu istniejącego stosunku pracy. Zarządzeniem z 14 listopada 2007 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia braków skargi konstytucyjnej poprzez wskazanie, które z przysługujących skarżącemu konstytucyjnych praw lub wolności zostało naruszone na skutek wydania wskazanego w skardze rozstrzygnięcia oraz określenie sposobu tego naruszenia. W piśmie procesowym z 23 listopada 2007 r. skarżący wskazał raz jeszcze na naruszenie prawa do równego traktowania przez władze publiczne oraz na zakaz dyskryminacji w życiu społecznym i gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: W świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji skarga konstytucyjna przysługuje wyłącznie podmiotom, których konstytucyjne wolności lub prawa o charakterze podmiotowym zostały naruszone na skutek wydania ostatecznego rozstrzygnięcia opartego na przepisach, których konstytucyjność się kwestionuje. Ponadto, przesłanką skargi konstytucyjnej jest wskazanie przez skarżącego konstytucyjnego prawa o charakterze podmiotowym lub wolności, których ochrony skarżący chce dochodzić w trybie skargi konstytucyjnej. Kwestionowany w skardze przepis był już przedmiotem wstępnej kontroli Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygnaturze Ts 245/06. Przychylając się do dokonanych tam ustaleń natury prawnej, stwierdzić należy, iż tak sformułowany zarzut, jak ma to miejsce w niniejszej skardze konstytucyjnej, należy uznać za skierowany de facto przeciwko pominięciu ustawodawczemu. Oznacza to tym samym, iż we wniesionej skardze należy dokładnie określić przepis, którego zakres zastosowania – jako zbyt wąski, bowiem nieobejmujący tych wszystkich przypadków, które zgodnie z normami konstytucyjnymi winien obejmować – jest przedmiotem wysuwanych w skardze zarzutów. Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego za pominięcie ustawodawcze uznaje się sytuację, w której ustawodawca wprawdzie unormował jakąś dziedzinę stosunków społecznych, ale dokonał tego w sposób niepełny, czasami fragmentaryczny. Dokonanie regulacji częściowej daje podstawy do zakwestionowania zakresu takiej regulacji, w szczególności rozważenia jej w kontekście zasady równości (zob. wyrok TK z 24 października 2001 r., SK 22/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 216). W ocenie Trybunału Konstytucyjnego wysunięty w skardze zarzut naruszenia art. 2 i art. 32 Konstytucji skierowany został w stosunku do nieadekwatnego przepisu. Kwestionowana regulacja jest aktem wykonawczym w stosunku do ustawy z 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Jak sama nazwa wskazuje, a także zakres przedmiotowy ustawy określony w jej art. 1 i 2, akt ten nie reguluje zasad przyznawania świadczeń emerytalnych osobom prowadzącym działalność gospodarczą. Tym samym, akty podustawowe wydawane w celu doprecyzowania regulacji ustawowych z natury rzeczy nie mogą dotyczyć szerszego zakresu podmiotów niż objęty regulacją ustawową. Zasady przyznawania świadczeń osobom prowadzącym działalność reguluje ustawa z dnia 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin (Dz. U. z 1989 r. Nr 46, poz. 250, ze zm.). Art. 9 tej ustawy wprowadza zasadę, zgodnie z którą świadczenia emerytalne przysługują na zasadach i w wysokości określonej w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Od zasady tej występują wyjątki określone przede wszystkim w art. 9 ust. 2-5 ustawy. Ze względu na treść tych przepisów, które samodzielnie ustalają wiek wymagany do przyznania świadczenia emerytalnego, nie znajdują zastosowania w przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą przepisy uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę w przypadku sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej opieki (zob. wyrok SN z 10 maja 2000 r., II UKN 531/99, Prok. i Pr. 2000/12/40). Powyższe ustalenia prowadzą do identycznego wniosku z zajętym przez Trybunał Konstytucyjny w analogicznej sprawie, a wyrażonym w postanowieniu z 22 maja 2007 r. (sygn. Ts 245/06). Stwierdzić należy, iż niemożność uzyskania wcześniejszej emerytury przez osobę prowadzącą działalność gospodarczą sprawującą opiekę nad dzieckiem wymagającym stałej opieki wynika nie z brzmienia zaskarżonego przepisu, ale z uregulowania zawartego w przepisach ustawy o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin. To przepisy tej ustawy uniemożliwiają przyznanie skarżącemu prawa do wcześniejszej emerytury, zbyt wąsko określając zakres odesłania do przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. Zgodnie z art. 66 ustawy z 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym Trybunał związany jest granicami skargi. Z tego względu nie może samodzielnie sprostować nieprawidłowego określenia normy, w stosunku do której wysuwa się zarzut pominięcia ustawodawczego. Błędne oznaczenie takiej normy oznacza zatem, iż nie zostały spełnione przesłanki skargi konstytucyjnej, co uzasadnia odmowę nadania wniesionej skardze dalszego biegu. Na marginesie wskazać należy na jeszcze jedną okoliczność uzasadniającą odmowę nadania dalszego biegu wniesionej skardze, tj. niewskazanie konstytucyjnego prawa podmiotowego, które doznało uszczerbku na skutek wydania ostatecznego rozstrzygnięcia na podstawie kwestionowanej regulacji. Podstawy do wniesienia skargi konstytucyjnej upatruje skarżący w naruszeniu art. 2 oraz art. 32 Konstytucji. O dopuszczalności powoływania się na te przepisy Konstytucji, jako na źródło konstytucyjnych praw lub wolności, których naruszenie legitymuje do wniesienia skargi konstytucyjnej, Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się w postanowieniach wydanych w pełnym składzie z: 23 stycznia 2002 r. (Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60) oraz 24 października 2001 r. (SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225). Stwierdzone w nich zostało, iż zasady te tylko warunkowo mogą stanowić podstawę wniesienia skargi konstytucyjnej, tj. wyłącznie w przypadkach, w których zostanie wskazane konkretne podmiotowe prawo, wolność lub obowiązek o charakterze konstytucyjnym, w zakresie których zasady te zostały naruszone. Skarżący, pomimo wezwania zarządzeniem sędziego TK z 14 listopada 2007 r. do uzupełnienia braków skargi konstytucyjnej, nie wskazał konstytucyjnego prawa o charakterze podmiotowym, doznającego uszczerbku na skutek naruszenia wskazanych w skardze konstytucyjnych zasad przedmiotowych. Oznacza to, iż nie została spełniona kolejna przesłanka skargi konstytucyjnej, co uzasadnia odmowę nadania jej dalszego biegu. Biorąc powyższe pod uwagę, należało orzec jak w sentencji.