Ts 217/11

66/1/B/2013 POSTANOWIENIE z dnia 6 listopada 2012 r. Sygn. akt Ts 217/11 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Wojciech Hermeliński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Miranda R. w sprawie zgodności: art. 133 § 1 w związku z art. 138 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 13 lipca 2011 r. Mirand R. (dalej: skarżący) stawia zarzut, że art. 133 § 1 w związku z art. 138 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim przepis ten umożliwia skuteczne doręczenie zastępcze osobie fizycznej, przesyłki sądowej związanej z prowadzoną przez tę osobę działalnością gospodarczą, na adres domowy, do rąk dorosłego domownika, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 oraz art. 32 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Sąd Okręgowy w Katowicach nadał klauzulę wykonalności (postanowienie z 5 sierpnia 2010 r., sygn. akt XIII GNc 440/10) nakazowi zapłaty z 6 lipca 2010 r. (sygn. akt XIII GNc 440/10/J). Nakaz odebrała żona skarżącego, która nie była stroną postępowania. Sąd orzekł, że nakaz został skutecznie doręczony 9 lipca 2010 r., a skarżący (w sprawie pozwany) nie złożył sprzeciwu w ustawowym terminie. Tym samym nakaz uprawomocnił się z dniem 24 lipca 2010 r. i stanowił tytuł egzekucyjny, któremu – zgodnie z art. 781 § 2 k.p.c. – sąd z urzędu zobligowany był nadać klauzulę wykonalności. Postanowienie z 4 kwietnia 2011 r. (sygn. akt V ACz 225/11) Sądu Apelacyjnego w Katowicach Wydział V Cywilny stanowiło o oddaleniu zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego. Rozstrzygnięcie to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 14 kwietnia 2011 r. Sędzia Trybunału Konstytucyjnego w zarządzeniu z 2 sierpnia 2012 r. wezwał pełnomocnika skarżącego do usunięcia stwierdzonych braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: dokładne określenie jej przedmiotu; wskazanie, jakie konstytucyjne prawa i wolności skarżącego wyrażone w art. 2 oraz art. 32 Konstytucji i w jaki sposób zostały naruszone; wyjaśnienie, w jaki sposób zakwestionowane przepisy naruszają art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji, jak również doręczenie pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia skargi konstytucyjnej i reprezentowania skarżącego w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym. W piśmie procesowym z 14 sierpnia pełnomocnik odniósł się do zarządzenia. Oświadczył, że z uwagi na nieobecność skarżącego w kraju, pełnomocnictwo, o którym mowa w zarządzeniu, zostanie doręczone „niezwłocznie po jego powrocie, który planowany jest na dzień 17 sierpnia 2012 r.” Jednocześnie wniósł o przedłużenie terminu dokonania tej czynności procesowej. Wraz z pismem procesowym z 12 września 2012 r. doręczył pełnomocnictwo „do reprezentowania [skarżącego] w sprawie przed Trybunałem Konstytucyjnym, a w szczególności do wniesienia skargi konstytucyjnej, uczestniczenia w rozprawie przed Trybunałem Konstytucyjnym”. Pełnomocnik oświadczył, że jego udzielenie nastąpiło niezwłocznie po powrocie skarżącego z zagranicy. Skarżący uważa, że zakwestionowana norma prawna jest nieprecyzyjna, co umożliwia jej rozszerzającą wykładnię. Zastrzeżenia skarżącego budzi możliwość takiej interpretacji przepisów, która uznaje za skuteczne doręczenie zastępcze przesyłki sądowej, osobie fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, na jej adres domowy, do rąk dorosłego domownika. Skarżący podkreślił, że „zasada prawidłowej legislacji wymaga (…) zachowania wewnętrznej logiki i kompatybilności systemu prawnego, a w tym przypadku zgodności przepisów proceduralnych o doręczeniu zastępczym z przepisem szczególnym Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego [art. 36 § 3] o samodzielnym zarządzie przez współmałżonka majątkiem w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej” Skarżący stawia również zarzut, że norma, na podstawie której sądy przyjęły skuteczność doręczenia, uniemożliwiła mu wniesienie sprzeciwu od nakazu zapłaty, naruszyła prawo do zaskarżenia orzeczenia wydanego w pierwszej instancji oraz zasadę równości podmiotów gospodarczych. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Jej merytoryczne rozpoznanie uzależnione jest od spełnienia licznych przesłanek wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i przepisów ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Zgodnie z art. 49 ustawy o TK skarga podlega wstępnemu rozpoznaniu, podczas którego Trybunał bada, czy odpowiada ona prawnie określonym wymogom. Zgodnie z art. 49 w związku z art. 36 ust. 3 ustawy o TK Trybunał odmawia nadania dalszego biegu skargom, które nie odpowiadają warunkom formalnym lub są oczywiście bezzasadne. Skarżący zakwestionował art. 133 § 1 w związku z art. 138 § 1 k.p.c. Przepisy te stanowią odpowiednio: „Jeżeli stroną jest osoba fizyczna, doręczenia dokonuje się jej osobiście, a gdy nie ma ona zdolności procesowej – jej przedstawicielowi ustawowemu”; „Jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo sądowe dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było – administracji domu, dozorcy domu lub sołtysowi, jeżeli osoby te nie są przeciwnikami adresata w sprawie i podjęły się oddania mu pisma”. Przepisy te wprowadzają instytucję tzw. doręczenia zastępczego pism stronie postępowania cywilnego, które polega na doręczeniu pisma sądowego dorosłemu domownikowi strony, jeżeli nie jest on przeciwnikiem adresata w sprawie i podjął się doręczenia mu pisma. Skarżący sformułował szereg zarzutów. Uzasadniając naruszenie praw wynikających z art. 2, art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji stwierdził, że „zasady prawidłowej legislacji wymagają, aby przepis proceduralny dopuszczający możliwość doręczenia zastępczego przesyłki sądowej nie prowadził do uprawomocnienia się orzeczeń, od których strona nie mogła się odwołać, bo o nich nie wiedziała”, jak również, że „wadliwość doręczenia może zamknąć stronie możliwość dochodzenia roszczeń”. Odnosząc się do tych zarzutów Trybunał zwraca uwagę, że w judykaturze, a zwłaszcza w orzecznictwie Sądu Najwyższego, ukształtował się pogląd, zgodnie z którym prawidłowość doręczenia nie wyłącza wykazania, że uchybienie terminowi wykonania czynności procesowej nastąpiło bez winy adresata, w szczególności – z przyczyn leżących po stronie osób, do rąk których doręczenie nastąpiło zgodnie z przepisami k.p.c. Doręczenia zastępcze oparte są na domniemaniu, że pismo sądowe dotarło do rąk adresata i że w ten sposób doręczenie zostało dokonane prawidłowo. Domniemanie to jednak może być przez stronę obalone. Adresat może bowiem dowodzić, że pisma nie otrzymał i o nim nie wiedział, gdyż osoba, której pismo doręczono zastępczo, nie oddała mu pisma (por. postanowienia SN z: 12 stycznia 1973 r., sygn. akt I CZ 157/72, OSNC z 1973 r., nr 12, poz. 215; 4 września 1970 r., sygn. akt I PZ 53/70, OSNC z 1971 r., nr 6, poz. 100 oraz 5 lutego 2008 r., sygn. akt II Pz 72/07, Lex nr 817527). Wskazane orzeczenia mają bezpośredni wpływ na ocenę stawianych w skardze zarzutów. Przedmiotem kontroli Trybunału są bowiem normy prawne o takiej treści, w jakiej funkcjonują w obrocie prawnym. Treść ta dekodowana jest między innymi przez sądy powszechne; szczególna rola przypada zaś Sądowi Najwyższemu, którego zadaniem jest m.in. dążenie do jednolitości orzecznictwa. W świetle powyższego skarżący nie dowiódł, aby ewentualna wadliwość doręczenia przesyłki sądowej zamykała stronie możliwość dochodzenia roszczeń czy też kontrolę instancyjną podjętych przez sąd rozstrzygnięć. Nie wyjaśnił także, na czym polega brak precyzji zakwestionowanych przepisów, prowadzący do ich rozszerzającej wykładni (pismo procesowe z 14 sierpnia 2012 r.). Skarżący bez wątpienia jest osobą fizyczną, jednak ustawa w żaden sposób nie różnicuje trybu doręczenia pism osobom fizycznym w zależności od tego, czy prowadzą one działalność gospodarczą, czy nie. Ustawa określa natomiast sposób doręczenia pism procesowych przedsiębiorcom i wspólnikom spółek handlowych wpisanych do rejestru sądowego na podstawie odrębnych przepisów (art. 133 § 2a k.p.c.). Powyższe prowadzi więc do wniosku, że zamiarem ustawodawcy było objęcie zakresem zakwestionowanej normy nie tylko osób fizycznych, ale również osób fizycznych, które – tak jak skarżący – prowadzą działalność gospodarczą. W tym stanie rzeczy nie sposób dowieść braku precyzji normy. Na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut naruszenia art. 32 Konstytucji. Charakter powyższej normy Trybunał określił w postanowieniu z 24 października 2001 r., sygn. akt SK 10/01. Trybunał, orzekając w pełnym składzie, wskazał, że: „art. 32 Konstytucji wyraża przede wszystkim zasadę ogólną, i dlatego winien być w pierwszej kolejności odnoszony do konkretnych przepisów Konstytucji, nawet jeżeli konstytucyjna regulacja danego prawa jest niepełna i wymaga konkretyzacji ustawowej. W takim zakresie wyznacza on także konstytucyjne prawo do równego traktowania. Mamy tu do czynienia z sytuacją »współstosowania« dwóch przepisów Konstytucji, a więc nie tylko z prawem do równego traktowania, ale ze skonkretyzowanym prawem do równej realizacji określonych wolności i praw konstytucyjnych. W skardze konstytucyjnej należy powołać oba przepisy Konstytucji, dopiero one wyznaczają bowiem konstytucyjny status jednostki, który przez regulację ustawową lub podustawową został naruszony. Natomiast, gdy chodzi o uprawnienia określone w innych niż Konstytucja aktach normatywnych – jeśli treść konkretnego prawa ustala się wyłącznie na ich podstawie – art. 32 Konstytucji stanowi zasadę systemu prawa, a nie wolność lub prawo o charakterze konstytucyjnym.” (OTK ZU nr 7/2001, poz. 225). Ponadto zarzut naruszenia art. 32 Konstytucji wymaga od skarżącego wskazania cechy relewantnej uzasadniającej równe traktowanie podmiotów podobnych. Zdaniem Trybunału określenie tej cechy mianem wykonywania działalności gospodarczej czy też bycia przedsiębiorcą, nie uzasadnia konstytucyjnego wymogu, gdyż osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą znajdują się w odmiennej sytuacji faktycznej i prawnej niż przedsiębiorcy, o których mowa w art. 133 § 2a k.p.c. W świetle powyższego należy stwierdzić, że skarżący nie wykonał obowiązku wynikającego z art. 49 w związku z art. 47 ust. 1 pkt 2 oraz art. 36 ust. 3 ustawy o TK, co przemawia za odmową nadania skardze dalszego biegu. Merytorycznej oceny wniesionego środka nie uzasadnia również brak wewnętrznej spójności art. 133 § 1 k.p.c. z art. 36 § 3 k.r.o., czy też ich wzajemna niezgodność. Należy zauważyć, że w myśl jednoznacznie brzmiącego art. 79 Konstytucji podstawę skargi konstytucyjnej mogą stanowić wyłącznie postanowienia ustawy zasadniczej. Tym samym poza zakresem kompetencji Trybunału Konstytucyjnego pozostaje ocena poziomej zgodności norm. Na takim zaś założeniu zasadza się argumentacja przyjęta w skardze. W tym zakresie rozpoznanie skargi jest niedopuszczalne. Powyższa okoliczność stanowi przesłankę odmowy nadania jej dalszego biegu (art. 49 w związku z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK). Trybunał Konstytucyjny nadmienia również, że skarżący nie wykonał prawidłowo zarządzenia sędziego Trybunału w zakresie pełnomocnictwa. Nadesłane pełnomocnictwo „do reprezentowania [skarżącego] w sprawie przed Trybunałem Konstytucyjnym, a w szczególności do wniesienia skargi konstytucyjnej, uczestniczenia w rozprawie przed Trybunałem Konstytucyjnym” nie jest pełnomocnictwem, o którym mowa w zarządzeniu z 2 sierpnia 2012 r., gdyż nie identyfikuje sprawy, w związku z którą zostało udzielone. Mając powyższe na uwadze Trybunał orzekł jak na wstępie.