Ts 20/08

391/5/B/2009 POSTANOWIENIE z dnia 21 sierpnia 2009 r. Sygn. akt Ts 20/08 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Adam Jamróz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Romana P. w sprawie zgodności: 1) art. 55 § 1, art. 330 § 2, art. 426 § 1 oraz art. 540 § 1 i 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.); 2) art. 49 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926, ze zm.) w zw. z art. 55 § 1, art. 330 § 2, art. 426 § 1 i art. 540 § 1 i 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.); 3) art. 266 § 1, art. 267 § 1 oraz art. 276 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.) w zw. z art. 55 § 1, art. 330 § 2, art. 426 § 1 i art. 540 § 1 i 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 w zw. z art. 2, art. 10 ust. 1, art. 47, art. 51 ust. 1, 2, 4 i 5, art. 176 ust. 1 i art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 15 stycznia 2008 r. wniesiono o stwierdzenie niezgodności: po pierwsze, art. 55 § 1, art. 330 § 2, art. 426 § 1 oraz art. 540 § 1 i 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 w zw. z art. 2, art. 10 ust. 1, art. 47, art. 51 ust. 1, 2, 4 i 5, art. 176 ust. 1 i art. 190 ust. 4 Konstytucji; po drugie, art. 49 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926, ze zm.; dalej: u.o.d.o.) w zw. z art. 55 § 1, art. 330 § 2, art. 426 § 1 i art. 540 § 1 i 2 k.p.k. z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 w zw. z art. 2, art. 10 ust. 1, art. 47, art. 51 ust. 1, 2, 4 i 5, art. 176 ust. 1 i art. 190 ust. 4 Konstytucji; po trzecie, art. 266 § 1, art. 267 § 1 oraz art. 276 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553, ze zm.; dalej: k.k.) w zw. z art. 55 § 1, art. 330 § 2, art. 426 § 1 i art. 540 § 1 i 2 k.p.k. z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 w zw. z art. 2, art. 10 ust. 1, art. 47, art. 51 ust. 1, 2, 4 i 5, art. 176 ust. 1 i art. 190 ust. 4 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została złożona w oparciu o następujący stan faktyczny. Postanowieniem z 9 października 2007 r. Sąd Rejonowy w Poznaniu – V Wydział Grodzki (sygn. akt V Kp 208/07) utrzymał w mocy postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej Poznań – Stare Miasto z 28 lutego 2007 r. o umorzeniu dochodzenia (sygn. akt Ds. 153/07/09). Zarządzeniem z 28 listopada 2007 r. Przewodnicząca Wydziału IV Karno-Odwoławczego Sądu Okręgowego w Poznaniu (sygn. akt IV Ko 476/07) odmówiła przyjęcia wniosku o wznowienie w tej sprawie postępowania z powodu niedopuszczalności z mocy ustawy. Postanowieniem z 20 grudnia 2007 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu – II Wydział Karny (sygn. akt II AKz 436/07) utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie. Skarżący zarzucił w skardze konstytucyjnej, że zaskarżone przepisy art. 55 § 1, art. 330 § 2, art. 426 § 1 oraz art. 540 § 1 i 2 k.p.k. naruszają prawo do sprawiedliwego, rzetelnego, dwuinstancyjnego postępowania sądowego. Skarżący wskazał także, że w razie „nieuznania niezgodności” zaskarżonych przepisów z wskazanymi wzorcami kontroli wnosi o stwierdzenie naruszenia przez art. 49 u.o.d.o. oraz art. 266 § 1, art. 276 § 1 i art. 276 k.k. w związku z zaskarżonymi przepisami kodeksu postępowania karnego prawa do sprawiedliwego, rzetelnego, dwuinstancyjnego postępowania sądowego. W piśmie uzupełniającym braki skargi konstytucyjnej skarżący wskazał, że wszystkie zaskarżone przepisy naruszają podmiotowe prawo do sądu przez dopuszczenie w sprawie skarżącego ostatecznej odmowy prawa do sądu w trybie sądowej czynności kontrolnej działań prokuratora, która nie jest realizacją prawa do sądu. Wskazał także, że art. 540 § 1 i 2 k.p.k. narusza prawo wyrażone w art. 190 ust. 4 Konstytucji, wyklucza bowiem wznowienie czynności w razie uznania przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności przepisu, który był podstawą orzeczenia. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Ma ona gwarantować, że obowiązujące w systemie prawa akty normatywne nie będą stanowiły źródła ich naruszeń. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji, przedmiotem skargi konstytucyjnej jest wniosek o zbadanie zgodności z Konstytucją przepisów stanowiących podstawę ostatecznego orzeczenia o prawach skarżącego. Wskazany przedmiot skargi konstytucyjnej determinuje wymogi formalne, których spełnienie jest konieczne dla stwierdzenia dopuszczalności skargi konstytucyjnej. Z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.) wynika, że na skarżącym ciąży obowiązek wskazania naruszonych wolności lub praw oraz sposobu ich naruszenia. Z kolei z art. 32 ust. 1 pkt 3 i 4 tejże ustawy wynika obowiązek uzasadnienia zarzutu niekonstytucyjności zaskarżonych przepisów. Podstawowym powodem odmowy nadania biegu skardze konstytucyjnej jest stwierdzenie, że zaskarżone przepisy nie były podstawą ostatecznego orzeczenia, stwierdzenie zbędności orzekania w sprawie, braku ostatecznego orzeczenia wydanego na podstawie zaskarżonego przepisu, w części zaś niesamodzielność wzorców konstytucyjnych oraz niedopuszczalność orzekania. Zgodnie z art. 330 § 1 i 2 k.p.k. uchylając postanowienie o umorzeniu postępowania przygotowawczego lub odmowie jego wszczęcia, sąd wskazuje powody uchylenia, a w miarę potrzeby także okoliczności, które należy wyjaśnić, lub czynności, które należy przeprowadzić. Wskazania te są dla prokuratora wiążące. Jeżeli prokurator nadal nie znajduje podstaw do wniesienia aktu oskarżenia, wydaje ponownie postanowienie o umorzeniu postępowania lub odmowie jego wszczęcia. W takim wypadku pokrzywdzony, który wykorzystał uprawnienia przewidziane w art. 306 § 1, może wnieść akt oskarżenia określony w art. 55 § 1 – o czym należy go pouczyć. Zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie ma jednak fakt, że zaskarżony przepis nie był podstawą wydania ostatecznego orzeczenia. Sąd, dokonując kontroli postanowienia o umorzeniu śledztwa, nie uwzględnił bowiem zażalenia i postanowienie utrzymał w mocy. Zatem nie sposób uznać, by przepis określający tryb postępowania w razie uwzględnienia zażalenia był podstawą orzeczenia w sprawie skarżącego. Okoliczność ta stanowi samodzielną podstawę odmowy nadania biegu skardze konstytucyjnej. W świetle powyższego oczywiste jest także, że podstawą wydania orzeczenia w sprawie skarżącego nie mógł być art. 55 § 1 k.p.k. Zgodnie z tym przepisem w razie powtórnego wydania przez prokuratora postanowienia o odmowie wszczęcia lub o umorzeniu postępowania w wypadku, o którym mowa w art. 330 § 2, pokrzywdzony może w terminie miesiąca od doręczenia mu zawiadomienia o postanowieniu wnieść akt oskarżenia do sądu, dołączając po jednym odpisie dla każdego oskarżonego oraz dla prokuratora. Skoro, jak wskazano wyżej, w niniejszej sprawie sąd nie uwzględnił zażalenia na postanowienie o umorzeniu śledztwa, a więc nie uruchomił możliwości realizacji dyspozycji norm określonych w zaskarżonych przepisach, to zaskarżony art. 55 § 1 k.p.k. nie tylko nie mógł w sprawie skarżącego znaleźć zastosowania, ale także nie mógł stanowić podstawy wydanego w jego sprawie ostatecznego orzeczenia. Podobne podstawy odmowy nadania biegu skardze konstytucyjnej wskazać należy w zakresie art. 426 § 1 i art. 540 § 2 k.p.k. Zgodnie z pierwszym przepisem od orzeczeń wydanych przez sąd odwoławczy na skutek odwołania nie przysługuje środek odwoławczy. Przepis ten określa zasadę dwuinstancyjności postępowania karnego, odnosi się ponadto do orzeczeń wydanych przez sąd odwoławczy. Skarżący nie wnosił jednak środków odwoławczych od orzeczeń wydanych przez sąd odwoławczy na skutek odwołania, zatem zaskarżony przepis nie mógł stanowić podstawy ostatecznego orzeczenia o jego prawach i wolnościach. Artykuł 540 § 2 k.p.k. reguluje wznowienie postępowania na korzyść oskarżonego w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Jak wynika bezsprzecznie z akt sprawy, orzeczenie takie nie zapadło w niniejszej sprawie, co przesądza o niedopuszczalności rozpoznania skargi konstytucyjnej w tym zakresie. Niezależnie od powyższego przypomnieć należy, że wyrokiem z 2 kwietnia 2001 r. (SK 10/00, OTK ZU nr 3/2001, poz. 52), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że „przepisy art. 55 § 1 zd. 1 i art. 330 § 2 zd. 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555; zm.: z 1999 r. Nr 83, poz. 931; z 2000 r. Nr 62, poz. 717, Nr 73, poz. 852, Nr 93, poz. 1027) są zgodne z art. 45, art. 77, art. 78 i z art. 176 Konstytucji oraz nie są niezgodne z art. 47 i art. 51 ust. 4 Konstytucji”. W niniejszej sprawie zachodzi zatem także przesłanka zbędności orzekania w zakresie art. 55 § 1 zd. 1 i art. 330 § 2 zd. 3 k.p.k. Należy wreszcie wskazać, że zarzuty skarżącego, dopatrujące się naruszenia art. 77 ust. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji przez zaskarżone przepisy art. 55 § 1, art. 330 § 2, art. 426 § 1 oraz art. 540 § 1 i 2 k.p.k., uznać należy za oczywiście niezasadne oraz oparte na niezrozumieniu istoty działań kontrolnych sądu w toku postępowania przygotowawczego. Postępowanie przygotowawcze jest przedsądowym etapem postępowania karnego. Rola sądu na tym etapie ograniczona jest do działań o charakterze kontrolnym i nadzorczym, dotyczy to m.in. kontroli poprawności rozstrzygnięć w zakresie umorzenia śledztwa albo dochodzenia. Jedynie dokonanie przez sąd ustalenia braku podstaw do odmowy wszczęcia albo umorzenia postępowania przygotowawczego umożliwia, wobec braku woli ze strony organów ścigania, wnoszenie aktu oskarżenia przez pokrzywdzonego. Funkcja ścigania karnego w sprawach z oskarżenia publicznego pozostaje jednak nadal w rękach organów ścigania. Zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji, prawo do sądu rozumiane jest w dwóch aspektach, po pierwsze, jako prawo do jawnego rozpoznania przez sąd sprawy oraz po drugie, jako prawo do sądowej kontroli poprawności rozstrzygnięć organów niesądowych. Z tym drugim aspektem prawa do sądu mamy do czynienia w niniejszej sytuacji. Jak wynika z akt sprawy i załączonych orzeczeń, skarżącemu zostało zapewnione prawo do sądu w tym znaczeniu, zaś sąd – dokonując oceny zaskarżonego postanowienia o umorzeniu śledztwa – uznał prawidłowość zapadłego rozstrzygnięcia. Jak wynika z treści skargi konstytucyjnej i pisma uzupełniającego braki skargi ,z tak rozumianym naruszeniem prawa do sądu łączy skarżący naruszenie pozostałych wskazanych praw i wolności konstytucyjnych, zatem stwierdzenie oczywistej bezzasadności tych zarzutów przesądza o braku podstaw do nadania biegu skardze konstytucyjnej także w tym zakresie. Odnosząc się do pozostałych, alternatywnie przedstawionych zarzutów skarżącego zauważyć należy, co następuje. Zarzuty skarżącego mają charakter procesowy, odnoszą się bowiem do pozbawienia prawa do sprawiedliwego, rzetelnego, dwuinstancyjnego postępowania sądowego mającego chronić konstytucyjne prawa jednostki. Zarówno jednak art. 49 u.o.d.o., jak i art. 266 § 1, art. 267 § 1 oraz art. 276 k.k. są przepisami o charakterze materialnym, przewidującymi odpowiedzialność karną za niedopuszczalne przetwarzanie w zbiorze danych osobowych, ujawnianiu informacji stanowiących tajemnicę, kradzież informacji oraz niszczenie dokumentów. Zatem nie ulega wątpliwości, że art. 45 ust. 1 i art. 78 wskazane jako podstawowe wzorce kontroli, z naruszeniem których związane są zarzuty skarżącego naruszenia pozostałych przepisów Konstytucji (art. 77 ust. 2, art. 2, art. 10, art. 47, art. 51 ust. 1, 2, 3, 5, art. 176 ust. 1 oraz art. 190 ust. 4) nie stanowią wzorców adekwatnych do treści zaskarżonych przepisów. Oczywiście bezzasadne jest nadto twierdzenie skarżącego, że przepisy te wyłączają możliwość ścigania wskazanych przestępstw z oskarżenia prywatnego, prowadząc do naruszenia konstytucyjnych praw i wolności. Przestępstwa te należą do grupy przestępstw publiczno-skargowych, jednak w związku z obowiązywaniem przepisów art. 55 § 1 i 330 k.p.k. możliwe jest w razie uchylania się prokuratora od obowiązku ścigania przestępstwa wniesienie subsydiarnego aktu oskarżenia bezpośrednio przez pokrzywdzonego. Zatem istnieje subsydiarny tryb ścigania przestępstw z oskarżenia prywatnego. W sprawie skarżącego do uruchomienia tego trybu nie doszło z powodu stwierdzonego przez organy procesowe i potwierdzonego oceną sądu, jako organu bezstronnego, niezależnego i niezawisłego, braku podstaw do postawienia zarzutu popełnienia powyżej określonych przestępstw. Zatem to nie brak możliwości uruchomienia przez pokrzywdzonego postępowania sądowego, lecz brak przesłanek popełnienia przestępstwa był podstawą rozstrzygnięć zapadłych w sprawie skarżącego. Mając powyższe na względzie należało orzec jak w sentencji.