Ts 192/06

138/4/B/2008 POSTANOWIENIE z dnia 26 lutego 2007 r. Sygn. akt Ts 192/06 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mirosław Wyrzykowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Spółdzielni Inwalidów Zwycięstwo w Brzegu w likwidacji o zbadanie zgodności: art. 116 § 1 ustawy z dnia 16 sierpnia 1982 r. – Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848, ze zm.) z art. 20, art. 22 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej złożonej do Trybunału Konstytucyjnego 24 lipca 2006 r. skarżąca zarzuciła, że art. 116 § 1 ustawy z dnia 16 sierpnia 1982 r. – Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848, ze zm.; dalej: pr.spółdz.) jest niezgodny z art. 20, art. 22 i art. 32 Konstytucji ze względu na to, że narusza prawo do wolności działalności gospodarczej bez ważnego interesu publicznego za tym przemawiającego oraz zasadę równości wobec prawa. Przepis ten stanowi, że spółdzielnia postawiona w stan likwidacji wskutek zgodnych uchwał walnych zgromadzeń zapadłych większością 3/4 głosów na dwóch kolejno po sobie następujących walnych zgromadzeniach, w odstępie co najmniej dwóch tygodni, może przed upływem roku od dnia podjęcia drugiej uchwały walnego zgromadzenia o likwidacji przywrócić swoją działalność na podstawie uchwały walnego zgromadzenia podjętej większością 3/4 głosów. Skarżąca stoi na stanowisku, że ograniczenie terminem dopuszczalności przywrócenia działalności narusza konstytucyjną zasadę wolności gospodarczej w zakresie swobody jej prowadzenia, ograniczenia, przerywania i wznawiania bez ważnego interesu publicznego, o którym mowa w art. 22 Konstytucji. Podobnego ograniczenia nie zawierają przepisy dotyczące likwidacji innych podmiotów gospodarczych, np. przedsiębiorstw państwowych lub spółek prawa handlowego. Skarżąca spółdzielnia wskazuje, że przeszła w stan likwidacji 27 lipca 1992 r. W toku likwidacji został przeprowadzony głęboki proces naprawczy, spłacone zobowiązania, spółdzielnia odzyskała płynność finansową i zdolność kredytową. Podkreśla ponadto, że jest zakładem pracy chronionej, a nie jest możliwe jej przekształcenie w spółkę z o.o. lub akcyjną z zachowaniem statusu zakładu pracy chronionej. W dniu 14 grudnia 2005 r. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Członków Spółdzielni podjęło uchwałę o przerwaniu likwidacji spółdzielni. Wniosek o wpis tej uchwały do Krajowego Rejestru Sądowego został oddalony postanowieniem Sądu Rejonowego w Opolu z 20 stycznia 2006 r. (sygn. akt OP VIII Ns Rej. KRS 245/06/509) w składzie referendarza sądowego, ze wskazaniem, że uchwała została podjęta z naruszeniem art. 116 § 1 pr.spółdz. Stanowisko to podtrzymał Sąd Rejonowy w Opolu, oddalając skargę skarżącej na czynność referendarza sądowego postanowieniem z 21 lutego 2006 r. (sygn. akt OP VIII Ns Rej. KRS 890/06/715) oraz Sąd Okręgowy w Opolu, postanowieniem z 7 kwietnia 2006 r. (sygn. akt VI Ga-39/06) oddalając apelację skarżącej. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna stanowi kwalifikowany środek ochrony praw i wolności gwarantowanych w Konstytucji. Każdy, czyje prawa lub wolności zostały naruszone ostatecznym orzeczeniem sądu lub organu administracji publicznej, po spełnieniu dalszych przesłanek wynikających z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.) może wnieść do Trybunału Konstytucyjnego skargę konstytucyjną w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub aktu normatywnego. Zgodnie z art. 47 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, skarga konstytucyjna powinna w szczególności określać, jakie konstytucyjne prawa i wolności skarżącego oraz w jaki sposób zostały naruszone. Skarżąca domaga się w skardze konstytucyjnej ochrony przysługującego jej prawa do wolności działalności gospodarczej, które zostało naruszone poprzez ograniczenie dopuszczalności podjęcia uchwały o przerwaniu likwidacji spółdzielni. Podstawowe znaczenie dla niniejszej sprawy ma zatem rozstrzygnięcie, czy skarżącej istotnie prawo to w opisanej przez nią postaci przysługuje. Skarżąca słusznie wskazuje, że wolność gospodarcza obejmuje m.in. swobodę podejmowania działalności, jej prowadzenia, ograniczania i wznawiania. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 29 kwietnia 2003 r., zwraca jednak uwagę, iż „wolność działalności gospodarczej (wolność gospodarcza) obejmuje możliwość podejmowania i prowadzenia działalności, której zasadniczym celem jest osiągnięcie zysku. Chodzi tu więc o działalność, która ma z założenia zarobkowy charakter. Dodatkowym elementem jest pewna ciągłość czynności, działalność gospodarcza nie polega tylko na jednorazowej, ściśle ograniczonej w czasie aktywności. Wolność działalności gospodarczej polega na możliwości samodzielnego podejmowania decyzji gospodarczych, w tym przede wszystkim wyboru rodzaju (przedmiotu) działalności, i wyboru prawnych form ich realizacji” (sygn. SK 24/02, OTK ZU nr 4/A/2003, poz. 33, s. 460). Nie ulega wątpliwości, że skarżąca jako spółdzielnia podlegająca reżimowi prawa spółdzielczego mogła prowadzić działalność gospodarczą i korzystać w pełni z konstytucyjnie gwarantowanego prawa do swobody prowadzenia tej działalności. Przyjąć trzeba, że sytuacja ta uległa zmianie z chwilą podjęcia przez członków spółdzielni uchwały prowadzącej do jej przejścia w stan likwidacji. Przejście w stan likwidacji prowadzi do ograniczenia – z woli podmiotu – zakresu prowadzonej przez nią działalności, do czynności niezbędnych do zakończenia likwidacji w przewidziany prawem sposób. Znajduje to swój wyraz m.in. w zawartym w art. 119 § 2 pr.spółdz. zakazie zawierania przez likwidatora nowych umów, chyba że jest to konieczne do przeprowadzenia likwidacji spółdzielni. Przejście w stan likwidacji osoby prawnej spełnia tę samą funkcję, co rezygnacja przez osobę fizyczną z prowadzonej działalności. W tym wypadku konieczne jest jednak wprowadzenie stadium, w którym – nie prowadząc już działalności gospodarczej nastawionej na zysk – osoba prawna zmierza do zakończenia wiążących ją stosunków prawnych. Dopiero bowiem po przeprowadzeniu takiego postępowania możliwe jest jej wykreślenie skutkujące utratą podmiotowości prawnej. Oceniając zatem sytuację skarżącej przez pryzmat powołanego powyżej wyroku, Trybunał Konstytucyjny zauważa, że aktualnie prowadzona przez skarżącą działalność nie charakteryzuje się samodzielnością podejmowania decyzji gospodarczych, ze względu na to, że w stanie likwidacji dopuszczalne jest jedynie dokonywanie czynności o charakterze likwidacyjnym. Podobnie działalność ta nie ma (a przynajmniej nie powinna mieć) charakteru zarobkowego, lecz jest ograniczona do dokończenia bieżących interesów, zaspokojenia wierzycieli oraz wypłaty udziałów członkom spółdzielni. Na ocenę tę nie ma wpływu okoliczność, jakie faktycznie czynności zostały podjęte w toku likwidacji skarżącej spółdzielni. W przedstawionej Trybunałowi do rozpoznania sprawie potencjalnie można mówić zatem jedynie o swobodzie wznowienia prowadzonej uprzednio działalności. Na wstępie zaznaczenia wymaga okoliczność, że wolność działalności gospodarczej nie jest ius infinitum, posiada ona swoją oznaczoną treść zawierającą się w wyznaczonych granicach. Prowadzenie działalności gospodarczej przez osoby prawne stanowi swoistą formę przedłużenia prawa osób fizycznych do prowadzenia działalności gospodarczej – nie bezpośrednio, lecz przy wykorzystaniu reżimu prawnego danej osoby prawnej. Ta forma prowadzenia działalności doznaje immanentnego ograniczenia wyrażającego się m.in. w tym, że po rozwiązaniu osoby prawnej nie istnieje możliwość „przywrócenia jej do życia”, a więc przywrócenia działalności z wykorzystaniem tego samego podmiotu. Wolność działalności gospodarczej gwarantuje natomiast osobom fizycznym prawo do podjęcia działalności w tym samym zakresie i przy wykorzystaniu takiego samego reżimu prawnego. Pojawia się w konsekwencji pytanie, czy taki skutek należy wiązać dopiero z wykreśleniem osoby prawnej z rejestru czy już z momentem przejścia przez nią w stan likwidacji. Trybunał stoi na stanowisku, przedstawionym już w wywodach zamieszczonych powyżej, że o rezygnacji z prowadzenia działalności gospodarczej należy mówić już wówczas, gdy członkowie (wspólnicy, uczestnicy) danej osoby prawnej zadecydują o jej przejściu w stan likwidacji, skutkujący ograniczeniem zakresu dokonywanych w ramach umocowania tej osoby prawnej czynności i stanowiący niezbędny etap poprzedzający utratę podmiotowości prawnej. Możliwość odwołania skutków podjętej decyzji o rezygnacji z prowadzenia działalności gospodarczej w formie organizacyjnej osoby prawnej, tu: spółdzielni, nie mieści się zatem w granicach gwarantowanej w art. 20 Konstytucji swobody działalności gospodarczej. W tym świetle zarzuty ograniczenia tego prawa bez ważnego interesu publicznego i naruszenia tym samym art. 22 Konstytucji są oczywiście bezzasadne. Oceny niniejszej nie zmienia okoliczność, że ustawodawca zwykły przyznaje w przypadku innych osób prawnych, w szczególności spółek handlowych, możliwość uchylenia skutków decyzji o rozwiązaniu bez obowiązujących dla spółdzielni ograniczeń. Zasada równości, nie tworząca per se prawa podmiotowego nie doznaje uszczerbku, skoro po pierwsze możliwość ta nie wypływa z prawa do swobody działalności gospodarczej, lecz może ją wzmacniać lub ułatwiać jej stosowanie, a ponadto – co skarżąca wydaje się pomijać w argumentacji dołączonej do skargi konstytucyjnej – reżim prawny, cel i sposób prowadzenia działalności gospodarczej przy wykorzystaniu różnych form prawnych nie są tożsame i nie pozwalają na porównanie bez wprowadzenia dalszych kryteriów. Mając powyższe na względzie, orzeczono jak w sentencji.