Ts 104/13

223/3/B/2015 POSTANOWIENIE z dnia 16 września 2014 r. Sygn. akt Ts 104/13 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Małgorzata Pyziak-Szafnicka, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej D.P. w sprawie zgodności: art. 540 § 1 i art. 542 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.) oraz art. 1 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodek karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557, ze zm.) z art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 25 marca 2013 r. skarżący wniósł o stwierdzenie, że art. 540 § 1 i art. 542 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) oraz art. 1 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodek karny wykonawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557, ze zm.; dalej: k.k.w.), w zakresie, w jakim przepisy te uniemożliwiają wznowienie postępowania w przedmiocie udzielenia przerwy w odbywaniu kary, są niezgodne z art. 42 ust. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji. Skargę konstytucyjną wniesiono na podstawie następującego stanu faktycznego. Postanowieniem z 28 listopada 2012 r. (sygn. akt III KO 71/12) Sąd Najwyższy pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącego o wznowienie postępowania w przedmiocie udzielenia przerwy w odbywaniu kary. Podstawą rozstrzygnięcia był art. 540 § 1 k.p.k., który stanowi, że przedmiotem orzeczenia o wznowieniu postępowania może być tylko prawomocne orzeczenie sądowe rozstrzygające w kwestii odpowiedzialności karnej. Z wydaniem wskazanego rozstrzygnięcia skarżący wiąże naruszenie prawa do sądu, a także prawa do obrony. Naruszenie tych praw skarżący upatruje w niemożności wznowienia postępowania karnego, którego przedmiotem było udzielenie przerwy w odbywaniu kary, pomimo tego, że postępowanie to było obarczone kwalifikowaną wadą, polegającą na uniemożliwieniu obrońcy udziału w sprawie, a więc na naruszeniu prawa skarżącego do obrony. Skarżący wskazuje przy tym na wagę prawa do obrony w postępowaniu wykonawczym oraz na powody, dla których konieczne było udzielenie mu przerwy w odbywaniu kary. Uzasadniając naruszenie prawa do sądu, skarżący odwołuje się do stanowiska prezentowanego w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, zgodnie z którym nie ma – ze względu na wartość, jaką Konstytucja przypisuje prawomocności orzeczeń sądowych – bezwzględnie obowiązującego wymogu zapewnienia w każdej sprawie możliwości wznowienia postępowania. Niemniej skarżący podnosi, że prawo do sądu obejmuje także prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności. Zdaniem skarżącego z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego wynika, że istnieją sytuacje, w których możliwość naruszenia konkretnych praw i wolności może powodować obowiązek ukształtowania procedury w sposób umożliwiający wzruszenie prawomocnych orzeczeń. Skarżący wskazuje na konieczność ustanowienia rozwiązań, które zapewnią jednostce właściwą ochronę przed prawomocnymi wyrokami, obarczonymi szczególnie poważnymi wadami. Oznacza to – zdaniem skarżącego – że „wzorzec konstytucyjny ukształtowany przez art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji zakłada, że jednostka powinna mieć prawo wzruszania nawet prawomocnego orzeczenia sądu, jeżeli zostało ono wydane w postępowaniu, które było obarczone szczególnie poważnymi wadami, które naruszają chronione przepisami Konstytucji wartości”. W ocenie skarżącego naruszenie prawa do obrony – jako prawa konstytucyjnego – jest wadą postępowania, która uzasadnia przyznanie stronie prawa do wzruszenia prawomocnego orzeczenia. Wykazując naruszenie prawa do obrony formalnej (w postępowaniu, które skarżący zamierzał wznowić, odmówiono mu prawa do korzystania z pomocy obrońcy), skarżący w pierwszej kolejności podnosi wagę tego prawa konstytucyjnego także na etapie postępowania wykonawczego. Naruszenie tego prawa upatruje w „niezapewnieniu skarżącemu prawnej gwarancji realizacji prawa do obrony ani możliwości naprawienia uchybień w tym zakresie”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest środkiem ochrony konstytucyjnych praw i wolności. Jej wniesienie zostało uzależnione od spełnienia licznych warunków wynikających bezpośrednio z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanych w przepisach ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji przesłanką rozpatrzenia skargi konstytucyjnej jest wykazanie przez skarżącego, że naruszenie jego konstytucyjnego prawa podmiotowego lub konstytucyjnej wolności nastąpiło wskutek wydania rozstrzygnięcia na podstawie kwestionowanej regulacji. Jak Trybunał podkreśla w swoim orzecznictwie, przesłanka ta oznacza konieczność nie tylko uprawdopodobnienia, że w sprawie skarżącego doszło do naruszenia konstytucyjnego prawa podmiotowego lub konstytucyjnej wolności, ale także wykazania, że to właśnie w treści zakwestionowanego przepisu należy upatrywać źródło tego naruszenia. Naruszenie wskazanych w skardze praw konstytucyjnych skarżący wiąże z niemożnością wzruszenia prawomocnego orzeczenia odmawiającego przyznania mu przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności, pomimo naruszenia w trakcie trwania postępowania prawa do obrony. Skarżący kwestionuje zatem de facto zbyt wąskie określenie zakresu spraw, w których możliwe jest wznowienie postępowania. Zgodnie z jednolitym orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego przyjmuje się, że „Konstytucja nie gwarantuje ani powszechnego prawa do kontroli orzeczenia przez trzecią instancję (kasacja), ani jakiegoś ogólnego prawa do wznawiania postępowania. Gdyby ocenę prawa do sądu opierać na treści powołanych przez skarżącego wzorców kontroli konstytucyjnej, należałoby powiedzieć, że nawet całkowite pominięcie instytucji wznowienia postępowania nie mogłoby naruszać konstytucyjnego prawa do sądu, ponieważ ani art. 45 ust. 1, ani art. 77 ust. 2 Konstytucji nie zawierają gwarancji możliwości rewidowania prawomocnych orzeczeń w jakichkolwiek sytuacjach” (postanowienie TK z 28 maja 2003 r., SK 33/02, OTK ZU nr 5/A/2003, poz. 47; por. także postanowienia TK z: 18 stycznia 2006 r., Ts 55/05, OTK ZU nr 1/B/2006, poz. 31; 2 kwietnia 2009 r., Ts 35/08, OTK ZU nr 5/B/2009, poz. 393). Trybunał Konstytucyjny zgadza się ze stanowiskiem skarżącego, że istnieje konieczność ustanowienia rozwiązań, które zapewnią jednostce właściwą ochronę przed prawomocnymi wyrokami obarczonymi szczególnie poważnymi wadami. Te rozwiązania – zdaniem Trybunału Konstytucyjnego – nie muszą jednak przyjmować formy wznowienia postępowania i uchylenia prawomocnych orzeczeń. Należy przypomnieć, że „Prawomocność jest jedną z wartości konstytucyjnie chronionych, znajdujących swe umocowanie tak w prawie do sądu (prawo do rozstrzygnięcia), jak i w zasadzie pewności prawa (por. postanowienie TK z 5 marca 2008 r., SK 95/06, OTK ZU nr 2/A/2008, poz. 35). (…) Zmiana prawomocnego orzeczenia powinna więc stanowić ultima ratio i następować jedynie w sytuacji, gdy jest to konieczne dla ochrony innych konstytucyjnych wartości” (postanowienie z 13 maja 2009 r., Ts 289/07, niepubl.). Wziąwszy powyższe ustalenia pod uwagę, Trybunał stwierdza, że ani z prawa do sądu, ani też z prawa do obrony nie można wyprowadzać uprawnienia do wzruszania prawomocnego orzeczenia w trybie wznowienia postępowania w każdym przypadku, w którym w trakcie postępowania kończącego się wydaniem tegoż orzeczenia doszło do naruszenia praw konstytucyjnych. Istotą wznowienia postępowania jest bowiem nie tylko podważenie prawomocnego orzeczenia, ale przede wszystkim umożliwienie stronie ponownego rozpoznania jej sprawy. Jeżeli zatem istnieje taka możliwość (tj. ponownego rozpoznania sprawy) bez uruchomienia procedury podważania zasadności prawomocnych rozstrzygnięć, to nie można sytuacji, w której niemożliwe było wznowienie postępowania traktować – niejako „z góry” – jako naruszającej prawa konstytucyjne, w tym również prawo do obrony. Skoro zatem z kodeksu karnego wykonawczego nie wynika zakaz złożenie przez skarżącego w jego przypadku kolejnego wniosku o udzielenie przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności, którego rozpoznanie – przy zachowaniu wszelkich przepisów proceduralnych, w tym gwarantujących obecność obrońcy z urzędu – może doprowadzić do wydania korzystnego dla niego orzeczenia, to nie można z odmową wznowienia postępowania w sprawie udzielenia przerwy wiązać naruszenia wskazanych w skardze praw konstytucyjnych. Skarżący może bowiem w ten sposób szybciej (jedno postępowanie) niż przy pomocy procedury wznowienia postępowania osiągnąć zamierzony cel – uzyskać przerwę w odbywaniu kary pozbawienia wolności. W związku z powyższym – na podstawie art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 i w zw. z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK – Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.