SNO 9/12

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  30  MARCA  2012  R. 
SNO  9/12 
 
Przewodniczący: sędzia SN Jerzy Grubba. 
Sędziowie SN: Mirosław Bączyk (sprawozdawca), Dariusz Dończyk. 
 
S ą d  N a j w y ż s z y  –  S ą d  D y s c y p l i n a r n y  z udziałem sędziego – Za-
stępcy Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Apelacyjnym oraz protokólanta 
 
w sprawie sędziego Sądu Okręgowego po rozpoznaniu w dniu 30 marca 2012 r. odwoła-
nia wniesionego przez sędziego od uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dys-
cyplinarnego z dnia 17 listopada 2011 r., sygn. (…) 
 
postanowił: 
1. 
n i e  u w z g l ę d n i ć  o d w o ł a n i a ,  
2. 
kosztami sądowymi postępowania odwoławczego o b c i ą ż y ć  Skarb Państwa. 
 
U Z A S A D N I E N I E  
 
Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 31 stycznia 2011 r. uznał 
obwinioną – sędziego Sądu Okręgowego za winną przewinienia dyscyplinarnego określo-
nego w art. 107 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 
1070 ze zm., cyt. dalej jako „p.u.s.p.”) i na mocy art. 108 § 2 tej ustawy umorzył postę-
powanie dyscyplinarne w zakresie wymierzenia obwinionej kary dyscyplinarnej. Obwi-
nionej zarzucano naruszenie § 5 pkt 4 i § 10 „Zbioru Zasad Etyki Zawodowej Sędziów” 
(cyt. dalej jako „Zbiór zasad”) polegające na tym, że orzekała ona przez około dwa lata w 
kilkudziesięciu sprawach karnych, w których jako obrońca z urzędu występował J. R., z 
którym łączyły obwinioną bliskie stosunki osobiste. Obwinionej zarzucono także wydanie 
w 2005 roku w kilkudziesięciu sprawach zarządzeń o ustanowieniu tego adwokata obroń-
cą z urzędu w sprawach karnych. 

 
2 
W wyniku apelacji obwinionej wyrok Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego 
został uchylony wyrokiem Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 30 czerwca 
2011 r. i sprawa obwinionej została przekazana Sądowi pierwszej instancji do ponownego 
rozpoznania. 
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny uznał, że Sąd pierwszej instancji nie był zwią-
zany opisem czynu sformułowanym we wniosku Rzecznika Dyscyplinarnego, mógł za-
tem zakwalifikować zachowanie obwinionej także jako rażące naruszenie przepisów art. 
41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k., a skoro tego nie uczynił, to postawienie zarzutu 
niepowstrzymania się od udziału we wspomnianych sprawach karnych w oparciu o normę 
„Zbioru zasad” było zabiegiem nieuzasadnionym. Nieprzypisanie obwinionej przez 
Rzecznika rażącego naruszenia przepisów art. 41 § 1 k.p.k. w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. po-
winno prowadzić do niemożliwości przypisania obwinionej obowiązku powstrzymania 
się od orzekania w sprawach odwoławczych. W ocenie Sądu Najwyższego, Sąd pierwszej 
instancji naruszył przepis art. 12 k.k., bowiem w sprawie dyscyplinarnej nie zachodziła 
prawna możliwość przyjęcia konstrukcji czynu ciągłego, który mógłby być popełniony 
tylko z winy umyślnej. Tymczasem zachowanie się obwinionej, tj. orzekanie w sprawach 
karnych i wydawanie zarządzeń o ustanowieniu J. R. obrońcą z urzędu, stanowiły zacho-
wania nieumyślne i nie mogły być połączone w jeden czyn. Te dwie postaci zachowania 
się obwinionej (dwa odrębne czyny polegające na niepowstrzymaniu się obwinionej) po-
winny być ocenione z punktu widzenia nadania im odpowiedniej formy procesowej (zło-
żenie wniosku w trybie art. 42 § 1 k.p.k. w zw. z art. 41 § 1 k.p.k.; zwykłe wstrzymanie 
się od wydawania zarządzeń). 
Rozpoznając odwołanie obwinionej po raz wtóry, Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscypli-
narny wyrokiem z dnia 17 listopada 2011 r. umorzył postępowanie przeciwko obwinionej 
w zakresie czynów polegających na wydawaniu zarządzeń o ustanowieniu adwokata J. R. 
obrońcą z urzędu (na podstawie art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k. w zw. z art. 108 § 1 i art. 128 
p.u.s.p.) i uniewinnił obwinioną od popełnienia przewinienia służbowego w postaci nie-
powstrzymania się od uczestnictwa w sprawach karnych z udziałem wspomnianego 
obrońcy. Umarzając we wskazanym zakresie postępowanie dyscyplinarne, Sąd Apelacyj-
ny stwierdził m.in. to, że obwiniona mogła i powinna była zachować się zgodnie z § 10 
„Zbioru zasad” i powstrzymać się od wydawania opisanych we wniosku zarządzeń; nie 
uczyniła jednak tego i wyznaczyła w 66 sprawach obrońcą z urzędu adwokata, z którym 

 
3 
jeszcze niedawno pozostawała w bliskich stosunkach osobistych. Sąd Apelacyjny stwier-
dził także, że w odniesieniu do czynu polegającego na uczestniczeniu w rozpoznawaniu 
spraw karnych z udziałem adwokata J. R. nie jest możliwe przypisywanie obwinionej ra-
żącego i oczywistego naruszenia art. 42 § 1 k.p.k. w zw. z art. 41 § 1 k.p.k. w postaci nie-
złożenia we wskazanych sprawach wniosku o wyłączenie się jej od udziału w sprawach, 
skoro we wniosku Rzecznika o ukaranie zarzucono obwinionej naruszenie jedynie norm 
zawartych w „Zbiorze zasad”. Tym samym nie było możliwe uznanie obwinionej za win-
ną popełnienia przez nią przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 107 § 1 p.u.s.p. 
W odwołaniu obwinionej od uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dys-
cyplinarnego z dnia 17 listopada 2011 r. wskazywano obrazę przepisów postępowania, tj. 
art. 425 § 3 k.p.c. w zw. z art. 443 k.p.k. w zw. z art. 442 § 3 k.p.k. i w zw. z art. 128 
p.u.s.p. Według skarżącej, wyrok ten zawiera ustalenia faktyczne pogarszające sytuację 
obwinionej pomimo związania Sądu zakazem reformationis in peius oraz zapatrywaniami 
i wskazaniami co do dalszego toku postępowania dyscyplinarnego, zawartymi w uzasad-
nieniu Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 30 czerwca 2011 r. Wskazywa-
no także obrazę innych przepisów postępowania, tj. art. 6 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 k.p.k. 
w zw. z art. 425 § 3 k.p.k. w zw. z art. 443 k.p.k. w zw. z art. 441 § 3 i w zw. z art. 128 
p.u.s.p. w wyniku naruszenia zasad obowiązujących przy sporządzaniu uzasadnienia wy-
roku i zamieszczenie w uzasadnieniu wyroku niekorzystnych dla obwinionej sformuło-
wań i ustaleń faktycznych wykraczających poza podstawę prawną rozstrzygnięć zawar-
tych w części dyspozytywnej wyroku. Uzasadnienie to bowiem zawiera treści wskazujące 
na sprawstwo i winę obwinionej w odniesieniu do zachowań, w zakresie których pozwana 
została uniewinniona i w odniesieniu do zachowań, co do których postępowanie w spra-
wie zostało umorzone. Stało się tak w sytuacji, w której jeszcze przed otwarciem przewo-
du sądowego zaistniały bezwzględne przesłanki procesowe (art. 17 § 1 pkt 2 i art. 17 § 1 
pkt 2 k.p.k.) oraz mimo wiążących wytycznych Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinar-
nego. 
Skarżąca domagała się zmiany zaskarżonych ustaleń w wyniku wyeliminowania z 
uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 17 listopada 
2011 r. zapisów i sformułowań pogarszających jej sytuację, naruszających zakaz reforma-
tionis in peius oraz wykraczających poza podstawę prawną rozstrzygnięć zawartych w 
wyroku. 

 
4 
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje: 
1. W postępowaniu dyscyplinarnym możliwe jest wniesienie odwołania od wyroku 
Sądu Dyscyplinarnego pierwszej instancji ograniczonego przedmiotowo jedynie do sa-
mego uzasadnienia kwestionowanego rozstrzygnięcia (art. 425 § 2 k.p.k. w zw. z art. 128 
p.u.s.p.). Zaskarżenie motywów orzeczenia dyscyplinarnego zmierza w swym założeniu 
do zmiany (eliminacji) ustaleń, które legły u podstaw rozstrzygnięcia. W odwołaniu ob-
winionej podniesiono to, że kwestionowane uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego na-
rusza jej prawa i szkodzi jej interesom (art. 425 § 3 k.p.c. w zw. z art. 128 p.u.s.p.). 
2. Z obszernego odwołania obwinionej wynika, że sformułowała ona dwa zasadni-
cze zarzuty, tj. zarzut naruszenia procesowej zasady zakazu reformationis in peius w 
związku z dokonaniem – zdaniem skarżącej – przez Sąd Dyscyplinarny niekorzystnych 
ustaleń zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 listopada 2011 r. oraz zarzut prowa-
dzenia przez Sąd Dyscyplinarny postępowania dowodowego i formułowania ocen w sytu-
acji, w której istnieje ujemna przesłanka procesowa w postaci przedawnienia karalności 
(art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.). 
Należy stwierdzić, że przyjęta w art. 434 § 1 k.p.k. reguła zakazu orzekania na nie-
korzyść obwinionego po wniesieniu przez niego środka odwoławczego nie prowadzi do 
wyłączenia możliwości dokonywania przez Sąd Dyscyplinarny ustaleń, w tym także usta-
leń negatywnych, zwłaszcza wówczas, gdy doszło do uchylenia pierwszego rozstrzygnię-
cia tego Sądu i przekazania sprawy obwinionego skarżącego do ponownego rozpoznania. 
Problem polega na tym, czy Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny, rozstrzygając sprawę 
ponownie, wykroczył w ustaleniach faktycznych, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, 
poza ustalenia dokonane w wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 31 
stycznia 2011 r. Analiza treści uzasadnienia obu tych orzeczeń w odniesieniu do dokony-
wanych w nich ustaleń faktycznych prowadzi, w ocenie Sądu Najwyższego – Sądu Dys-
cyplinarnego, do wniosku, że na wspomniane pytanie należy odpowiedzieć negatywnie. 
W uzasadnieniu wyroku z dnia 17 listopada 2011 r. doszło bowiem, najogólniej rzecz bio-
rąc, do powtórzenia ustaleń zawartych w uzasadnieniu wyroku z dnia 31 stycznia 2011 r. 
w odniesieniu do zasadniczych dla sprawy faktów, tj. istnienia więzi emocjonalnej mię-
dzy obwinioną a ustanowionym jako obrońca z urzędu adwokatem J. R. w określonym 
czasie oraz niepowstrzymania się obwinionej od uczestniczenia w sprawach karnych z 

 
5 
udziałem tego adwokata i wydawania zarządzeń o ustanowieniu obrońcy z urzędu. Należy 
jeszcze stwierdzić, że w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 listopada 2011 r. dokonano usta-
leń, po wskazaniu przez Sąd Najwyższy, iż zachowania się obwinionej (w okresie obję-
tym wnioskiem o ukaranie) nie mogły być połączone w jeden czyn (art. 12 k.k.). W tej 
sytuacji Sąd Dyscyplinarny – orzekając ponownie – dokonywał odpowiednich ustaleń w 
odniesieniu do wspomnianych obu czynów mogących stanowić odrębne przewinienia 
dyscyplinarne. 
W ocenie Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego, nie można podzielić stano-
wiska obwinionej, że w razie wystąpienia negatywnej przesłanki procesowej w postaci 
przedawnienia karalności przewinienia dyscyplinarnego (art. 17 § 1 pkt 6 k.p.k.), Sąd 
Dyscyplinarny powinien powstrzymać się od prowadzenia jakichkolwiek ustaleń faktycz-
nych dotyczących zarzucanego obwinionej czynu i stwierdzić tylko istnienie wspomnia-
nego przedawnienia (art. 101 k.k.). Z przepisów Kodeksu postępowania karnego nie wy-
nika bowiem pośrednio taki ogólny zakaz prowadzenia postępowania dowodowego w 
opisanej sytuacji procesowej. Postępowanie dowodowe może okazać się niekiedy nawet 
niezbędne do stwierdzenia istnienia negatywnej przesłanki procesowej w postaci prze-
dawnienia karalności. W literaturze procesu karnego przyjmuje się, że w procedurze kar-
nej zakaz prowadzenia postępowania dowodowego musi wynikać z określonych przepi-
sów. Zakazy dowodowe określają wszelkiego rodzaju ograniczenia odnośnie do możliwo-
ści dowodzenia oraz prowadzenia dowodów, a także ich wykorzystania w procesie kar-
nym. Podobne stanowisko wyrażono ostatnio w uzasadnieniu postanowienia Sądu Naj-
wyższego z dnia 28 marca 2012 r., I KZP 25/11, OSNKW z 2012 r., nr 5, poz. 46. 
W rozpoznawanej sprawie potrzeba prowadzenia postępowania dowodowego mogła 
wynikać m.in. z konieczności osobnej oceny dwóch odrębnych czynów zarzucanych ob-
winionej, popełnionych wprawdzie w podobnych okolicznościach, ale w różnych okre-
sach i o różnej wadze gatunkowej (niepowstrzymywanie się w czynnościach judykacyj-
nych i pozajudykacyjnych). Ostatecznie doszło do uniewinnienia obwinionej od zarzuca-
nego jej przewinienia dyscyplinarnego w postaci niepowstrzymywania się od udziału w 
czynnościach judykacyjnych, tj. od uczestniczenia w rozpoznawaniu spraw karnych z 
udziałem adwokata J. R. Jednocześnie Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny, kierując się 
jednak wskazaniami Sądu Najwyższego, wyjaśnił, że „nie jest możliwe przypisywanie 
obwinionej w tym zakresie rażącego i oczywistego naruszenia przepisu art. 42 § 1 k.p.k. 

 
6 
w zw. z art. 41 § 1 k.p.k.”, ponieważ we wniosku Rzecznika Dyscyplinarnego wskazywa-
no na naruszenie § 10 „Zasad etyki”, a przepis ten nie może mieć zastosowania w niniej-
szej sprawie dyscyplinarnej (k. 14 – 15 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). 
Innym zagadnieniem jest kwestia sformułowań (stylistyki) przyjętych (przyjętej) w 
odpowiednich fragmentach uzasadnienia zaskarżonego wyroku, wskazywanych przez 
obwinioną w odwołaniu. W ocenie Sądu Najwyższego, sformułowania te mieściły się w 
dopuszczalnych ramach toczącego się postępowania dowodowego i ocen zebranego mate-
riału, które ostatecznie doprowadziły do umorzenia postępowania dyscyplinarnego i 
uniewinnienia obwinionej. 
Z przedstawionych względów Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł jak w 
sentencji postanowienia.