SNO 81/07

UCHWAŁA  Z  DNIA  7  GRUDNIA  2007  R. 
SNO  81/07 
 
Stosownie do dyspozycji art. 108 § 4 ustawy – Prawo o ustroju sądów 
powszechnych 
przedawnienie 
dyscyplinarne 
przewinienia 
wyczerpującego 
jednocześnie 
znamiona 
przestępstwa 
nie 
może 
nastąpić 
wcześniej 
niż 
przedawnienie przewidziane w przepisach Kodeksu karnego, zatem i wszczęcie i 
prowadzenie postępowania dyscyplinarnego jest dopuszczalne w całym okresie 
przedawnienia wynikającym z przepisów zarówno art. 101 k.k., jak i art. 102 k.k. 
 
Przewodniczący: sędzia SN Przemysław Kalinowski (sprawozdawca). 
Sędziowie SN: Grzegorz Misiurek, Lech Walentynowicz. 
 
S ą d  N a j w y ż s z y  –  S ą d  D y s c y p l i n a r n y  z udziałem protokolanta 
w sprawie sędziego Sądu Rejonowego po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2007 r. w 
związku z zażaleniem obrońcy obwinionej na uchwałę Sądu Apelacyjnego – Sądu 
Dyscyplinarnego z dnia 21 września 2007 r., sygn. akt (...), w przedmiocie 
zawieszenia sędziego Sądu Rejonowego w czynnościach służbowych na okres od dnia 
30 sierpnia 2007 r. do dnia 30 września 2007 r. 
 
u c h w a l i ł :  
1) u t r z y m a ć  w  m o c y  zaskarżoną u c h w a ł ę ,  
2) kosztami postępowania odwoławczego obciążyć Skarb Państwa. 
 
U z a s a d n i e n i e  
 
Sąd Dyscyplinarny – Sąd Apelacyjny uchwałą z dnia 21 września 2007 r., sygn. 
akt (...), zawiesił w czynnościach służbowych sędziego Sądu Rejonowego w okresie 
od dnia 30 sierpnia 2007 r. do dnia 30 września 2007 r. 
Powyższe rozstrzygnięcie zaskarżył obrońca obwinionej, zarzucając „naruszenie 
przepisu art. 108 § 1 i § 4 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych poprzez 
wydanie uchwały o zawieszeniu sędziego w czynnościach służbowych w sytuacji, gdy 
nastąpiło przedawnienie karalności przewinienia dyscyplinarnego, ponieważ w okresie 
5 lat od daty przewinienia nie wszczęto postępowania dyscyplinarnego, a zatem Sąd 
Dyscyplinarny – Sąd Apelacyjny wadliwie przyjął, że nastąpiło przedłużenie terminu 
przedawnienia o lat 5”. 
W oparciu o tak skonstruowany zarzut autor zażalenia wniósł o uchylenie 
zaskarżonej uchwały. 

 
2
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje: 
Zażalenie obrońcy obwinionej okazało się niezasadne, a zawarty w nim wniosek 
– nie zasługiwał na uwzględnienie. Argumentacja zaprezentowana w wywodach 
zażalenia odwoływała się do treści dyspozycji art. 108 § 1 ustawy – Prawo o ustroju 
sądów powszechnych (dalej określanej jako p.u.s.p.), zgodnie z którym to przepisem, 
przeciwko sędziemu nie można wszcząć postępowania dyscyplinarnego po upływie 
trzech lat od chwili czynu. Zdaniem skarżącego, skoro w niniejszej sprawie o czyn, 
będący obecnie podstawą rozstrzygnięcia zawartego w kwestionowanej uchwale o 
zawieszeniu sędziego w czynnościach służbowych, w ciągu tego okresu nie zostało 
wszczęte postępowanie dyscyplinarne, to występuje ujemna przesłanka w postaci 
przedawnienia. Według autora zażalenia dotyczy to zarówno przedawnienia karalności 
deliktu dyscyplinarnego, jak i orzekania w sprawie. W tym ostatnim zakresie okres 
przedawnienia jest wydłużony do lat 5 jedynie w sytuacji, gdy w okresie 
przewidzianym w art. 108 § 1 p.u.s.p. zostało wszczęte postępowanie dyscyplinarne. 
Zdaniem skarżącego, powyższej przeszkody nie uchyla również norma art. 108 § 4 
p.u.s.p., wydłużająca okres przedawnienia deliktów dyscyplinarnych będących 
jednocześnie przestępstwami i zrównująca ten okres z okresami przedawnienia 
wynikającymi z zasad przedawnienia określonych w Kodeksie karnym. Czyny 
przypisane sędziemu Sądu Rejonowego wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 10 lipca 
2007 r., sygn. akt IV Ka 234/07, zagrożone są bowiem karą pozbawienia wolności do 
2 lat, a zatem ich karalność na gruncie Kodeksu karnego ulega przedawnieniu po 
upływie 5 lat od chwili popełnienia, tj. takim samym, jak okres ich przedawnienia jako 
deliktów dyscyplinarnych. 
W ocenie Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z takim stanowiskiem 
zgodzić się niepodobna. Już na wstępie zauważyć trzeba, że autor zażalenia popada w 
wewnętrzną sprzeczność nie mogąc się zdecydować, czy w sytuacji, gdy delikt 
dyscyplinarny 
jest 
jednocześnie 
przestępstwem, 
obowiązuje 
3-letni 
termin 
przewidziany w art. 108 § 1 p.u.s.p. i czy jego upływ uniemożliwia wszczęcie 
postępowania 
dyscyplinarnego 
w 
pozostałej 
części 
okresu 
przedawnienia 
przewidzianego w przepisach Kodeksu karnego (o czym wywodzi na początku skargi 
odwoławczej), czy też wszczęcie postępowania dyscyplinarnego jest jednak możliwe 
przed upływem całego okresu przedawnienia karalności wynikającym w realiach tej 
sprawy z art. 101 § 1 pkt 4 k.k. (do czego wydaje się skłaniać w końcowej części 
środka odwoławczego). Tymczasem, relacja norm zawartych w przepisie art. 108 
p.u.s.p. jest klarowna i pozwala na wyciągnięcie jednoznacznych wniosków. Jest 
bowiem oczywiste, że § 1 i 2 tego przepisu odnoszą się do czynów stanowiących 
wyłącznie przewinienia służbowe. Określone tam zasady przedawnienia deliktów 
dyscyplinarnych ulegają natomiast modyfikacji w sytuacji, gdy czyn stanowiący 

 
3
przewinienie dyscyplinarne wyczerpuje jednocześnie znamiona wykroczenia albo 
przestępstwa. W pierwszym przypadku, tj. w odniesieniu do wykroczeń, 
przedawnienie 
dyscyplinarne 
następuje 
jednocześnie 
z 
przedawnieniem 
przewidzianym dla wykroczenia (art. 108 § 3 p.u.s.p.). Oznacza to realne skrócenie 
okresu przedawnienia dyscyplinarnego, a w konsekwencji wyłączenie stosowania 
okresów przewidzianych w art. 108 § 1 i 2 p.u.s.p. Zupełnie podstawowe zasady 
wykładni prawa nakazują w ten sam sposób interpretować normę wynikającą z 
dyspozycji art. 108 § 4 p.u.s.p. Poza sporem jest, że przepis ten wydłużył okres 
przedawnienia karalności przewinień dyscyplinarnych stanowiących jednocześnie 
czyny wyczerpujące znamiona przestępstw. W pierwszej kolejności trzeba więc ustalić 
jaki jest zakres tego przedłużenia okresu przedawnienia, tj. czy obejmuje on jedynie te 
okresy, które wskazane są w przepisie art. 101 § 1 k.k., czy też należy go liczyć 
łącznie z okresem przewidzianym w art. 102 k.k. (w wypadku wszczęcia postępowania 
karnego ad personam w okresie przewidzianym w art. 101 k.k. karalność przestępstwa 
określonego w § 1 pkt 1 – 3 ustaje z upływem 10 lat, a w pozostałych wypadkach – z 
upływem 5 lat od zakończenia tego okresu). Na gruncie przepisów prawa karnego 
materialnego nie ma żadnych wątpliwości co do tego, że przy spełnieniu warunku 
wszczęcia 
postępowania 
przeciwko 
osobie 
przed 
upływem 
przedawnienia 
przewidzianego w art. 101 k.k. karalność przestępstwa ustaje dopiero po upływie także 
dalszego okresu wskazanego w art. 102 k.k. Zatem, po wszczęciu postępowania 
przeciwko osobie w okresie z art. 101 k.k. –  oba te odcinki czasu stanowią jednolity 
okres, którego upływ jest wymagany aby nastąpiło przedawnienie karalności czynu 
wyczerpującego znamiona przestępstwa. Do takiego właśnie okresu przedawnienia 
przewidzianego w przepisach Kodeksu karnego odsyła art. 108 § 4 p.u.s.p. W świetle 
sposobu uregulowania tej kwestii, wyraźnie rysuje się też wola ustawodawcy, aby 
odwołać się do rezultatu zastosowania norm kodeksowych, a nie do samego 
mechanizmu, jaki na gruncie tych przepisów został skonstruowany. Podkreślić trzeba, 
że określając szczególną granicę przedawnienia dyscyplinarnego przepis art. 108 § 4 
p.u.s.p. nie odsyła wyłącznie do przepisu przewidującego przedawnienie karalności za 
dany typ przestępstwa będący przedmiotem konkretnego postępowania, ani nawet do 
instytucji przedawnienia jako negatywnej przesłanki procesowej. Posłużenie się liczbą 
mnogą w zwrocie „przedawnienie przewidziane w przepisach (podkr. SN) Kodeksu 
karnego”, należy interpretować jako odesłanie do całej regulacji instytucji 
przedawnienia w Kodeksie karnym. Dyrektywa jest zatem jasna – dopóki nie upłynie 
cały 
okres 
przedawnienia 
przestępstwa 
będącego 
jednocześnie 
deliktem 
dyscyplinarnym, wynikający z przepisów Kodeksu karnego – nie może również 
upłynąć okres przedawnienia dyscyplinarnego. Ustalenie powyższe ma daleko idące 
konsekwencje procesowe. Zgodnie bowiem z dyspozycją art. 17 § 1 k.p.k. 
(stosowanego odpowiednio w wyniku odesłania zamieszczonego w art. 128 p.u.s.p.) 

 
4
nie można wszcząć lub kontynuować procesu m. in. wtedy, gdy już nastąpiło 
przedawnienie karalności (pkt 6). Skoro zatem pojawienie się tej ujemnej przesłanki 
procesowej stoi na przeszkodzie zarówno wszczęciu (w okresie wynikającym z art. 
101 k.k.), jak i dalszemu prowadzeniu postępowania karnego (w okresie 
uwzględniającym także normę art. 102 k.k.), to jest oczywiste, że brak upływu tych 
okresów umożliwia odpowiednio: wszczęcie i prowadzenie tego postępowania. 
Wyraźnie trzeba jednak pokreślić, że odpowiednie stosowanie odnosi się do przepisów 
Kodeksu postępowania karnego, a więc konieczności uwzględnienia m.in. negatywnej 
przesłanki procesowej. Nie oznacza natomiast wcale stosowania mechanizmu 
ustalania okresów przedawnienia i sposobu jego obliczania. Te bowiem zawarte są w 
przepisach Kodeksu karnego, do których przepis art. 128 p.u.s.p. nie odsyła. Zauważyć 
nadto należy, że w następstwie zastosowania rozwiązania przyjętego w art. 108 § 4 
p.u.s.p., granica czasowa przedawnienia dyscyplinarnego została tak dalece 
zmodyfikowana, że uregulowania przyjęte w art. 108 § 1 i 2 p.u.s.p. stają się 
bezprzedmiotowe. Nie sposób bowiem byłoby zaakceptować konstrukcji, w której z 
jednej strony, ustawodawca wydłużyłby okres przedawnienia deliktu dyscyplinarnego 
będącego jednocześnie zbrodnią do 30 lat (20 lat na podstawie art. 101 § 1 pkt 2 k.k. + 
10 lat na podstawie art. 102 k.k.), a z drugiej – nie zezwalał na wszczęcie 
postępowania dyscyplinarnego już po upływie 3 lat, a orzekania dyscyplinarnego – 
odpowiednio po upływie 5 lat od chwili czynu. Rozwiązanie takie jawiłoby się jako 
całkowicie irracjonalne również w świetle poglądu wyrażonego w wyroku Sądu 
Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt WSD 16/02 (niepubl.), zgodnie z 
którym „w postępowaniu dyscyplinarnym ustalenie, iż przewinienie dyscyplinarne 
zawiera znamiona przestępstwa musi być oparte na prawomocnym wyroku skazującym 
za przestępstwo, którego znamiona są zawarte w zarzucanym przewinieniu 
dyscyplinarnym”. W konsekwencji trzeba uznać, że organem upoważnionym do 
stwierdzenia, że delikt dyscyplinarny jednocześnie wyczerpuje znamiona przestępstwa 
– jest wyłącznie sąd powszechny orzekający o odpowiedzialności karnej, czego 
konsekwencją jest konieczność zawieszenia postępowania dyscyplinarnego do czasu 
uzyskania takiego rozstrzygnięcia sądu karnego. Tymczasem, oczekiwanie na 
uzyskanie orzeczenia skazującego przed sądem powszechnym prowadziłoby – w 
stosunkowo krótkim czasie, jak na obowiązujące okresy przedawnienia – wprost do 
unicestwienia postępowania dyscyplinarnego i to w sytuacji, gdy stosownie do art. 108 
§ 4 p.u.s.p. przedawnienie dyscyplinarne wcale by jeszcze nie nastąpiło. Jeżeli się 
zatem weźmie pod uwagę, że w drodze szczególnej regulacji zamieszczonej odrębnie 
w art. 108 § 4 p.u.s.p., ustawodawca zmienił okres przedawnienia dyscyplinarnego dla 
sytuacji tam przewidzianych, a zarazem nie wprowadził żadnych innych ograniczeń 
przedawnienia 
dopuszczalności 
wszczynania 
i 
prowadzenia 
postępowania 
dyscyplinarnego oraz nie uzależnił dopuszczalności bądź skuteczności czynności tego 

 
5
postępowania od terminu jego wszczęcia lub innej decyzji procesowej związanej z tym 
postępowaniem lub toczącym się przecież niezależnie – postępowaniem karnym (tak 
jak to ma miejsce na gruncie norm prawa karnego materialnego, do których wszelako 
również nie odesłano), to odwołując się do zakazu dokonywania interpretacji 
zakładającej nieracjonalność ustawodawcy stwierdzić należy, iż rozwiązania zawarte 
w przepisach art. 108 § 1 i 2 p.u.s.p. nie mają zastosowania w sytuacji przewidzianej w 
art. 108 § 4 p.u.s.p. 
Konsekwencje powyższego są jednoznaczne – cały okres przedawnienia 
wynikający z zastosowania przepisów Kodeksu karnego odnoszących się do 
przedawnienia i stosowanych do jego obliczenia, jest traktowany jednolicie; dopóki 
ten okres nie upłynie nie może nastąpić przedawnienie dyscyplinarne, a wobec braku 
odrębnej regulacji nie doznaje ono żadnych innych ograniczeń wynikających z upływu 
czasu. Tak samo – jako jednolity okres przedawnienia musi ono być traktowane na 
gruncie przepisów procesowych. Odpowiednie stosowanie w postępowaniu 
dyscyplinarnym przepisów Kodeksu postępowania karnego (art. 128 p.u.s.p.) sprawia, 
że przedawnienie musi być uwzględnione jako ujemna przesłanka procesowa stojąca – 
w razie rzeczywistego wystąpienia – na przeszkodzie wszczęciu lub prowadzeniu 
postępowania 
dyscyplinarnego. 
Dopóki 
jednak 
nie 
nastąpi 
przedawnienie 
przewidziane w przepisach Kodeksu karnego – nie może nastąpić przedawnienie 
dyscyplinarne. Jeżeli zaś nie nastąpiło przedawnienie dyscyplinarne, to w świetle art. 
17 § 1 k.p.k. (stosowanego z mocy art. 128 p.u.s.p.) dopuszczalne jest zarówno 
wszczęcie, jak i prowadzenie postępowania dyscyplinarnego. Dopiero bowiem upływ 
okresu przedawnienia karalności stanowi ujemną przesłankę procesową stwarzającą 
przeszkodę dla traktowanych w tym zakresie jednakowo: zarówno wszczęcia, jak i 
prowadzenia postępowania dyscyplinarnego. 
Podsumowując dotychczasowe uwagi należy dojść do przekonania, że przepis 
art. 108 § 4 p.u.s.p. zawiera rozwiązanie eliminujące możliwość stosowania reguł 
wyrażonych w § 1 i 2. Skoro bowiem stosownie do dyspozycji art. 108 § 4 p.u.s.p. 
przedawnienie dyscyplinarne przewinienia wyczerpującego jednocześnie znamiona 
przestępstwa nie może nastąpić wcześniej niż przedawnienie przewidziane w 
przepisach Kodeksu karnego, zatem i wszczęcie i prowadzenie postępowania 
dyscyplinarnego jest dopuszczalne w całym okresie przedawnienia wynikającym z 
przepisów zarówno art. 101 k.k., jak i art. 102 k.k. 
Mając na uwadze wszystkie podniesione okoliczności Sąd Najwyższy – Sąd 
Dyscyplinarny orzekł, jak na wstępie.