SNO 76/07

WYROK  Z  DNIA  16  LISTOPADA  2007  R. 
SNO  76/07 
 
Zważywszy 
na 
skutki 
prawne 
decyzji 
o 
wszczęciu 
postępowania 
dyscyplinarnego, moment jego wszczęcia musi być wyraźnie określony, a 
określenie to wyraża się przez wydanie postanowienia o wszczęciu postępowania 
dyscyplinarnego. 
Rzecznika dyscyplinarnego nie zwalnia od obowiązku wydania takiego 
postanowienia okoliczność, że podmiotem postępowania dyscyplinarnego jest 
sędzia, a więc osoba o najwyższych kwalifikacjach z zakresu znajomości 
przepisów prawa, i można by przypuszczać, że dokonanie przez rzecznika innych 
czynności procesowych, mogących nastąpić, zgodnie z przepisami ustawy – 
Prawo o u.s.p., dopiero po podjęciu decyzji o wszczęciu postępowania, uzmysłowi 
osobie, przeciwko której toczy się postępowanie, że właśnie je wszczęto. Przyjęcie 
takiego założenia niweczyłoby gwarancyjny charakter wymienionych wyżej 
przepisów ustawy. Sędzia, przeciwko któremu ma się toczyć postępowanie 
dyscyplinarne musi wiedzieć, bez cienia wątpliwości, od kiedy stał się osobą 
obwinioną o popełnienie przewinienia dyscyplinarnego. Dniem wszczęcia takiego 
postępowania jest dzień wydania postanowienia o wszczęciu postępowania 
dyscyplinarnego. 
 
Przewodniczący: sędzia SN Wiesław Błuś (sprawozdawca). 
Sędziowie SN: Barbara Myszka, Antoni Górski. 
 
S ą d  N a j w y ż s z y  –  S ą d  D y s c y p l i n a r n y  z udziałem sędziego 
Sądu Okręgowego – Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Okręgowego oraz 
protokolanta po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2007 r. sprawy sędziego Sądu 
Rejonowego w związku z odwołaniem obwinionego od wyroku Sądu Apelacyjnego – 
Sądu Dyscyplinarnego z dnia 28 czerwca 2007 r., sygn. akt (...) 
 
u c h y l i ł  
zaskarżony 
w y r o k  
i  
s p r a w ę  
p r z e k a z a ł  
Sądowi 
Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu d o  p o n o w n e g o  r o z p o z n a n i a .  
 
U z a s a d n i e n i e  
 
Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 28 czerwca 2007 r., sygn. 
akt (...), uznał sędziego Sądu Rejonowego za winnego tego , że „w okresie od 7 
listopada 2003 r. do 16 grudnia 2005 r. w A., pełniąc funkcję Przewodniczącego II 
Wydziału Karnego Sądu Rejonowego, nie dopełnił obowiązku kontroli prawidłowości 

 
2 
i terminowości wykonania wyroku w sprawie II K 709/96, którym Marek P. skazany 
został na karę 4 lat pozbawienia wolności, nie podejmując czynności mających na celu 
ustalenie, czy nadal istnieją okoliczności uzasadniające zawieszenie postępowania 
wykonawczego, mimo iż mógł i powinien przypuszczać, że brak było okoliczności 
uzasadniających 
zawieszenie 
postępowania 
wykonawczego”, 
tj. 
popełnienia 
przewinienia służbowego określonego w art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – 
Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) i za to 
wymierzył mu karę dyscyplinarną usunięcia z zajmowanej funkcji. Jednocześnie Sąd 
pierwszej instancji na podstawie art. 17 § 1 k.p.k. w zw. z art. 108 § 1 ustawy – Prawo 
o ustroju sądów powszechnych umorzył postępowanie o 8 czynów objętych 
wnioskiem o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej. 
Odwołanie od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego złożył 
obwiniony sędzia i zarzucając temu orzeczeniu: 
„1. obrazę przepisów prawa procesowego mogącą mieć wpływ na treść wyroku, 
a to: 
1) art. 4, 7, 410, 424 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 128 ustawy – Prawo o u.s.p. 
przez nie odniesienie się do wszystkich dowodów zgromadzonych w sprawie, w tym 
dokumentu w postaci „kontrolki spraw zawieszonych” i wyjaśnień obwinionego, i nie 
rozważenie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, co w konsekwencji 
doprowadziło 
do 
niezasadnego 
wnioskowania 
o 
popełnieniu 
przewinienia 
dyscyplinarnego opisanego w sentencji zaskarżonego wyroku, 
2) art. 4, 7, 410, 424 § 1 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 128 ustawy – Prawo o u.s.p. 
przez przyjęcie bezdowodowej tezy, że obwiniony mógł i powinien posiadać wiedzę, 
że brak było okoliczności uzasadniających zawieszenie postępowania, 
a ponadto: 
3) art. 108 § 1 w zw. z art. 114 § 1 i 2 ustawy – Prawo o u.s.p. przez błędną ich 
wykładnię i w konsekwencji niezasadne przyjęcie, że czynności Zastępcy Rzecznika 
Dyscyplinarnego przed wydaniem postanowienia o wszczęciu postępowania 
dyscyplinarnego w dniu 21 marca 2007 roku przerwały bieg przedawnienia, a tym 
samym wadliwe określenie czasu popełnienia przewinienia dyscyplinarnego”, 
wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia przez uniewinnienie, ewentualnie o 
uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi 
Dyscyplinarnemu do ponownego rozpoznania. 
W toku rozprawy odwoławczej przed Sądem Najwyższym – Sądem 
Dyscyplinarnym Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego dla okręgu Sądu Okręgowego 
wniósł o utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy, a obrońca obwinionego sędziego 
poparł zarzuty i wnioski zawarte w odwołaniu obwinionego. 
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje: 

 
3 
Odwołanie obwinionego sędziego jest zasadne, w szczególności gdy podnosi 
zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 108 § 1 w zw. z art. 114 § 1 i 2 
ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych (zwanej dalej u.s.p.). Zasadność tego 
zarzutu ma decydujące znaczenie dla odpowiedzialności dyscyplinarnej obwinionego 
sędziego, bowiem zakreśla ramy czasowe, w których można rozważać czy sędzia ten 
popełnił zarzucany mu czyn. 
Zgodnie z treścią art. 108 § 1 u.s.p. nie można wszcząć postępowania 
dyscyplinarnego wobec sędziego, jeżeli od chwili czynu upłynęły 3 lata. Zachodzi 
zatem konieczność ustalenia momentu od którego zaczyna biec wymieniony wyżej 3-
letni termin oraz daty wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Sąd Apelacyjny –Sąd 
Dyscyplinarny w zaskarżonym wyroku przyjął, że datą wszczęcia postępowania 
dyscyplinarnego w rozpoznawanej sprawie był dzień 29 sierpnia 2006 r. (k. 324) i w 
konsekwencji tego uznał obwinionego sędziego za winnego przewinienia służbowego, 
które miało mieć miejsce w dniach od 7 listopada 2003 r. do 16 grudnia 2005 r. 
Ustalona data wszczęcia postępowania dyscyplinarnego jest, zdaniem Sądu 
Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego, błędna. Jak wynika z treści art. 114 § 1 u.s.p. 
rzecznik dyscyplinarny podejmuje czynności dyscyplinarne na żądanie uprawnionego 
podmiotu lub też z własnej inicjatywy. Podjęcie tych czynności nie jest wszczęciem 
postępowania dyscyplinarnego, bowiem aby to nastąpiło koniecznym jest ustalenie 
przez prowadzącego te czynności, że zachodzą podstawy do jego wszczęcia. Dopiero 
po dokonaniu takiego ustalenia rzecznik dyscyplinarny wszczyna postępowanie 
dyscyplinarne i przedstawia sędziemu na piśmie zarzuty – zdanie pierwsze § 2 art. 114 
u.s.p. Wszczęcie tego postępowania ma istotne znaczenie w postępowaniu dotyczącym 
odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów, ponieważ ustawodawca uzależnił od 
momentu podjęcia tej decyzji procesowej szereg wyraźnie określonych skutków. I tak, 
obok wymienionego już przedawnienia określonego w art. 108 § 1 u.s.p., dopiero po 
wszczęciu postępowania dyscyplinarnego można przedstawić sędziemu zarzuty (art. 
114 § 2 u.s.p.) , sędzia ten może, jako obwiniony, ustanowić obrońcę (art. 113 u.s.p. ), 
ma też prawo w terminie czternastu dni złożyć wyjaśnienia i zgłosić wnioski o 
przeprowadzenie dowodów i wreszcie sąd dyscyplinarny może zawiesić w 
czynnościach służbowych sędziego, przeciwko któremu wszczęto postępowanie 
dyscyplinarne (art. 129 § 1 u.s.p.). Zważywszy na wymienione skutki prawne decyzji 
o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego, moment jego wszczęcia musi być 
wyraźnie określony, a określenie to wyraża się przez wydanie postanowienia o 
wszczęciu postępowania dyscyplinarnego. Nie zwalnia rzecznika dyscyplinarnego od 
obowiązku wydania takiego postanowienia okoliczność, że podmiotem postępowania 
dyscyplinarnego jest sędzia, a więc osoba o najwyższych kwalifikacjach z zakresu 
znajomości przepisów prawa, i można by przypuszczać, że dokonanie przez rzecznika 
dyscyplinarnego innych czynności procesowych, mogących nastąpić, zgodnie z 

 
4 
przepisami u.s.p., dopiero po podjęciu decyzji o wszczęciu postępowania, uzmysłowi 
osobie przeciwko której toczy się postępowanie, że oto właśnie je wszczęto. Zdaniem 
Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego przyjęcie takiego założenia niweczyłoby 
gwarancyjny charakter wymienionych wyżej przepisów ustawy. Sędzia przeciwko 
któremu ma się toczyć postępowanie dyscyplinarne musi wiedzieć, bez cienia 
wątpliwości, od kiedy stał się osobą obwinioną o popełnienie przewinienia 
dyscyplinarnego. A dniem wszczęcia takiego postępowania jest dzień wydania 
postanowienia o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego. 
W rozpoznawanej sprawie Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego dla okręgu Sądu 
Okręgowego, postanowieniem z dnia 14 marca 2006 r., podjął czynności 
dyscyplinarne w trybie art. 114 § 1 u.s.p. (k. 13). Następnie, po przeprowadzeniu 
szeregu czynności, postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2006 r., postanowił przedstawić 
sędziemu Sądu Rejonowego zarzut popełnienia przewinienia służbowego (k. 129), a w 
dniu 7 września 2006 r. skierował do Sądu pierwszej instancji wniosek o rozpoznanie 
sprawy dyscyplinarnej. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny postanowieniem z dnia 
28 września 2006 r. przekazał sprawę przeciwko sędziemu – Zastępcy Rzecznika 
Dyscyplinarnego „w celu usunięcia istotnych braków czynności wyjaśniających”. 
Wprawdzie w orzeczeniu tym Sąd nie wskazał wprost na brak postanowienia o 
wszczęciu postępowania dyscyplinarnego, to jednak uznał, że „przeprowadzone (...) 
postępowanie przeddyscyplinarne (podkr. SN-SD) nie czyni zadość postulatowi 
płynącemu z art.297 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p.” (k. 144 v). I dopiero 
wykonując czynności nakazane przez Sąd, Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego dla 
okręgu Sądu Okręgowego dostrzegł brak decyzji procesowej dotyczącej zainicjowania 
postępowania dyscyplinarnego przeciwko sędziemu. Dlatego w dniu 21 marca 2007 r. 
wydał postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego przeciwko sędziemu 
Sądu Rejonowego (k. 191). Okoliczności przedstawione wyżej uszły uwadze Sądu 
Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego, który rozpoznając wniosek Rzecznika 
Dyscyplinarnego z dnia 5 kwietnia 2007 r. pominął ten fakt, stwierdzając, jak już 
wspomniano, że postępowanie dyscyplinarne wszczęto w dniu 29 sierpnia 2006 r. 
Przyjęcie zatem, iż postępowanie dyscyplinarne zostało wszczęte w dniu 21 marca 
2007 r., powoduje konieczność dokonania ponownej analizy obowiązujących w czasie, 
w którym możliwe jest prowadzenie postępowania dyscyplinarnego przeciwko 
obwinionemu, 
przepisów 
dotyczących 
obowiązków 
spoczywających 
na 
przewodniczącym wydziału w zakresie kontroli prawidłowości i terminowości 
wykonania orzeczeń oraz oceny postępowania obwinionego i jego ewentualnej 
odpowiedzialności za przewinienie służbowe. 
Z tych względów należało, zdaniem Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego, 
uchylić zaskarżony wyrok i sprawę przekazać Sądowi pierwszej instancji do 
ponownego rozpoznania. 

 
5 
Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny rozpoznając ponownie sprawę uwzględni 
termin wszczęcia postępowania dyscyplinarnego przeciwko sędziemu Sądu 
Rejonowego, zważywszy na treść art. 108 u.s.p. oraz dokona ponownej oceny 
postępowania obwinionego sędziego w oparciu o całokształt zgromadzonego w 
sprawie materiału dowodowego.