SNO 75/06

WYROK  Z  DNIA  25  STYCZNIA  2007  R. 
SNO  75/06 
 
Jeśli ma miejsce naruszenie obowiązków sędziego określonych przepisami 
prawa, to wówczas przewinienie służbowe przybiera postać obrazy przepisów 
prawa, która jednak musi być oczywista i rażąca; jeśli zaś ma miejsce naruszenie 
przez sędziego innych obowiązków, np. obowiązku godnego zachowania się, to 
wówczas przewinienie służbowe przyjmuje postać uchybienia godności urzędu. 
Jeśli więc istota zarzutu popełnienia przewinienia służbowego przedstawiona 
obwinionemu sprowadza się do tego, że wbrew treści art. 42 § 2 k.p.k. nie złożył 
on żądania wyłączenia od udziału w rozpoznaniu określonych spraw (w których 
w składzie orzekającym w sądzie pierwszej instancji uczestniczyli sędziowie 
powiązani rodzinnie z obwinionym), to przewinienie służbowe przybiera postać 
obrazy przepisów prawa. 
 
Przewodniczący: sędzia SN Jerzy Grubba. 
Sędziowie SN: Jan Górowski, Gerard Bieniek (sprawozdawca). 
 
S ą d  N a j w y ż s z y   S ą d  D y s c y p l i n a r n y  na rozprawie z udziałem 
Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego sędziego Sądu Apelacyjnego oraz protokolanta 
po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2007 r. sprawy sędziego Sądu Okręgowego w 
związku z odwołaniem obwinionego od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu 
Dyscyplinarnego z dnia 9 października 2006 r., sygn. akt (...) 
 
u c h y l i ł  zaskarżony w y r o k  i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania 
Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu. 
 
U z a s a d n i e n i e  
 
Wyrokiem z dnia 9 października 2006 r., sygn. akt (...), wydanym w 
postępowaniu dyscyplinarnym, Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny uznał sędziego 
Sądu 
Okręgowego 
za 
winnego 
popełnienia 
przewinienia 
dyscyplinarnego, 
polegającego na tym, że w okresie od dnia 1 stycznia 2003 r. do dnia 31 marca 2005 r. 
brał udział w rozpoznaniu apelacji w czterech sprawach, sygn. akt: VI Ka 16/03, 
230/03, 253/03 i 403/03, w których w pierwszej instancji przewodniczącym składu był 
M. O. – mąż K. Ł., córki jego brata, natomiast w sprawie sygn. akt VI Ka 304/04 
rozpoznał apelację od wyroku, w którym w pierwszej instancji przewodniczącą składu 
była jego bratanica K. Ł., mimo to nie złożył żądania wyłączenia go od udziału w 
rozpoznaniu wyżej określonych spraw na podstawie art. 42 § 1 k.p.k., chociaż we 

 
2
wszystkich przypadkach zachodziły podstawy wyłączenia określone w art. 41 § 1 
k.p.k., co stanowiło oczywistą i rażącą obrazę prawa procesowego, tj. art. 41 § 1 w 
związku z art. 42 § 1 k.p.k. i za to na podstawie art. 109 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 
lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) 
wymierzył mu karę upomnienia. W sprawie tej bezspornie ustalono, że D. Ł. jest 
sędzią Sądu Okręgowego w A. i wykonuje swoje obowiązki w Wydziale Karnym 
Odwoławczym. W Sądzie Rejonowym w A. w Wydziale Karnym orzekała córka brata 
D. Ł. – K. Ł. oraz jej mąż – sędzia M. O. Bezspornym jest, że w okresie od dnia 1 
stycznia 2003 r. do dnia 31 marca 2005 r., obwiniony był członkiem składów 
orzekających rozpoznających apelację od wyroków wydanych w Sądzie Rejonowym 
w A., w których przewodniczącym składu orzekającego był sędzia M. O. – mąż córki 
brata obwinionego (sprawy o sygn. akt: VI Ka 16/03, 230/03, 253/03 i 403/03) oraz w 
jednej sprawie, w której przewodniczącym składu orzekającego była sędzia K. Ł. – 
córka brata obwinionego (sygn. akt VI Ka 403/03). Spośród tych spraw w dwóch z 
nich sędzią sprawozdawcą był obwiniony (VI Ka 253/03 i 403/03). Istnienie więzów 
pokrewieństwa i powinowactwa między obwinionym a wskazanymi sędziami Sądu 
Rejonowego w A. było znane przewodniczącej i sędziom Wydziału Karnego 
Odwoławczego Sądu Okręgowego w A. W ich przekonaniu nie była to podstawa 
uzasadniająca wyłączenie sędziego od orzekania. 
Rzecznik Dyscyplinarny zakwalifikował jednak zachowanie się obwinionego 
jako uchybienie godności urzędu sędziego, tj. przewinienie dyscyplinarne określone w 
art. 107 § 1 u.s.p. Stanowiska tego nie podzielił Sąd Apelacyjny podnosząc, że 
przewinienie służbowe różni się od uchybienia godności urzędu tym, że przewinienie 
służbowe jest z reguły następstwem naruszenia określonych obowiązków 
przewidzianych stosownymi przepisami, zaś przy uchybieniu godności urzędu chodzi 
o wszelkie inne zachowania się sędziego w służbie i poza służbą, które przynoszą 
ujmę stanowisku sędziego (np. zachowanie nieetyczne, gorszące itp.). Zachowanie się 
obwinionego należy oceniać z punktu widzenia niedopełnienia obowiązku złożenia w 
trybie art. 42 § 1 k.p.k. żądania wyłączenia sędziego od rozpoznawania określonych 
spraw. Sąd Apelacyjny uznał, że obwiniony miał obowiązek złożyć taki wniosek, gdyż 
zgodnie z art. 41 § 1 k.p.k. podstawą wyłączenia może być nie tylko stosunek osobisty 
między sędzią a stroną, ale każda okoliczność mogąca wywołać wątpliwości co do 
bezstronności sędziego. Taką okolicznością jest istnienie osobistych powiązań 
sędziego z uczestnikami postępowania, co należy odnieść także do organu 
procesowego – sądu, czyli sędziów. W określonym układzie procesowym istnienie 
stosunku osobistego z racji pokrewieństwa, czy powinowactwa między sędziami 
składów orzekających może budzić uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności 
sędziego. Ustawodawca w art. 46 § 2 w związku z art. 6 u.s.p. wprowadził zakaz 
orzekania sędziów pozostających w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w 

 
3
tym samym składzie sądu. To samo należy odnieść do składów orzekających w sądach 
wyższego i niższego rzędu w określonej konfiguracji procesowej, gdy w składzie 
orzekającym sądu wyższej instancji zasiada sędzia pozostający w stosunku 
pokrewieństwa lub powinowactwa z sędzią orzekającym w tej sprawie w pierwszej 
instancji. Z tego względu uznano, że obwiniony zobowiązany był złożyć żądanie 
wyłączenia we wskazanych sprawach, skoro właśnie zachodziła taka konfiguracja 
procesowa. Zaniechanie złożenia takiego żądania stanowi więc oczywistą i rażącą 
obrazę przepisów art. 41 § 1 w zw. z art. 42 § 1 k.p.k. Zachowanie obwinionego od 
strony podmiotowej miało charakter nieumyślny, gdyż pozostawał on w błędnym 
przeświadczeniu, że istniejący stan rzeczy nie wzbudza wątpliwości co do jego 
bezstronności. Biorąc pod uwagę tę postać winy, dotychczas nienaganną pracę i 
niewielką liczbę rozpoznanych spraw uznano karę upomnienia jako środek adekwatny. 
Odwołanie od tego wyroku złożył obwiniony, który zarzucił obrazę prawa 
materialnego, tj. art. 107 § 1 u.s.p., przez błędną wykładnię rozszerzającą tego 
przepisu polegającą na przyjęciu, że jego zachowanie stanowiło oczywiste i rażące 
naruszenie art. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 k.p.k. Wniósł o zmianę tego wyroku i 
uniewinnienie go od zarzutu popełnienia przewinienia dyscyplinarnego. 
Sąd Najwyższy  Sąd Dyscyplinarny drugiej instancji zważył, co następuje: 
Zgodnie z art. 107 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych za 
przewinienie służbowe, w tym za oczywistą i rażącą obrazę przepisów prawa i 
uchybienia godności urzędu sędzia odpowiada dyscyplinarnie. Z powyższego wynika, 
że przepis ten nie zawiera pojęcia przewinienia służbowego, a jedynie przykładowo 
wskazuje, iż stanowi je uchybienie godności urzędu oraz oczywista i rażąca obraza 
przepisów prawa. Czyn stanowiący przewinienie służbowe musi być bezprawny, czyli 
naruszający określone obowiązki sędziego. W tym kontekście należy podzielić pogląd 
Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego, że jeśli ma miejsce naruszenie 
obowiązków sędziego określonych przepisami prawa, to wówczas przewinienie 
służbowe przybiera postać obrazy przepisów prawa, która jednak musi być oczywista i 
rażąca; jeśli zaś ma miejsce naruszenie przez sędziego innych obowiązków, np. 
obowiązku godnego zachowania się, to wówczas przewinienie służbowe przyjmuje 
postać uchybienia godności urzędu. Jeśli więc istota zarzutu popełnienia przewinienia 
służbowego przedstawiona obwinionemu sprowadza się do tego, że wbrew treści art. 
42 § 2 k.p.k. nie złożył on żądania wyłączenia od udziału w rozpoznaniu określonych 
spraw (w których w składzie orzekającym w sądzie pierwszej instancji uczestniczyli 
sędziowie powiązani rodzinnie z obwinionym), to przewinienie służbowe przybiera 
postać obrazy przepisów prawa. Ta obraza przepisów odnoszona jest do art. 41 § 1 w 
związku z art. 42 § 1 k.p.k. Zgodnie z art. 41 § 2 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli 
istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do 

 
4
jego bezstronności w danej sprawie. Sąd Apelacyjny trafnie zwraca uwagę na fakt, że 
w porównaniu z art. 31 § 1 d. k.p.k. w obecnym brzmieniu art. 41 § 1 k.p.k. podstawy 
wyłączenia sędziego z mocy ustawy zostały rozszerzone, wobec ogólnego ujęcia, że 
chodzi o wszelkiego rodzaju okoliczności, które mogłyby wywoływać uzasadnioną 
wątpliwość co do bezstronności sędziego w konkretnej sprawie. Oznacza to, że 
okoliczność ta nie musi być związana ze stosunkiem osobistym zachodzącym 
pomiędzy osobą sędziego a jedną ze stron. Tym samym nastąpiła obiektywizacja 
okoliczności stwarzających podstawę do wyłączenia sędziego na podstawie art. 41 § 1 
k.p.k. Należy tu jednak poczynić dwa zastrzeżenia. Po pierwsze, jest oczywiste, że 
istnienie stosunku osobistego tego rodzaju, że mógłby on wywołać wątpliwości co do 
bezstronności sędziego w danej sprawie, nadal stanowi podstawę wyłączenia na 
podstawie art. 41 § 1 k.p.k. Po drugie, ustalenie okoliczności tego rodzaju, że mogłoby 
wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie, nie 
jest równoznaczne z ustaleniem istnienia uzasadnionego nawet tylko podejrzenia, że 
sędzia mógłby okazać się w tej sprawie stronniczy. Chodzi bowiem o sytuację 
wystąpienia szczególnych okoliczności, wobec zaistnienia których nie ma możliwości, 
w 
sposób 
oczywiście 
przekonujący 
wszystkich, 
odrzucenia 
tego 
rodzaju 
przypuszczenia. 
Powstaje pytanie, czy w niniejszej sprawie wystąpiły takie szczególne 
okoliczności, wobec istnienia których nie jest możliwe, w sposób oczywiście 
przekonujący wszystkich, odrzucenie uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności 
sędziego w danej sprawie. Na to pytanie Sąd Apelacyjny udzielił pozytywnej 
odpowiedzi. Podstawowe znaczenie Sąd ten przywiązał do uregulowań zawartych w 
ustawie – Prawo o ustroju sądów powszechnych. Wskazał, iż zgodnie z art. 46 § 2 tej 
ustawy w tym samym składzie sądu nie mogą brać udziału osoby, o których mowa w 
art. 6 ustawy. Zdaniem Sądu Apelacyjnego oznacza to zakaz orzekania sędziów 
pozostających w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w tym samym składzie 
sądu. Ten sam zakaz obowiązuje także – według Sądu Apelacyjnego – w takim 
układzie kontroli instancyjnej, gdy w składzie orzekającym sądu wyższej instancji 
uczestniczy sędzia spokrewniony lub spowinowacony z sędzią orzekającym w sądzie 
pierwszej instancji. 
Z tym stanowiskiem można się zgodzić co do zasady. Powstaje jednak pytanie, 
czy taka sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie. Zauważyć bowiem należy, iż w art. 
6 u.s.p. mowa jest o osobach pozostających ze sobą w stosunku pokrewieństwa w linii 
prostej lub powinowactwa w linii prostej. Jest oczywiste, że sędzia K. Ł. jako 
bratanica obwinionego jest krewną w linii bocznej, a nie prostej. Gdy chodzi o 
powinowactwo, to rozumiane jest jako stosunek prawnorodzinny zachodzący między 
jednym z małżonków (ale nie jego krewnych) a krewnymi drugiego z małżonków. Nie 
ulega więc wątpliwości, że pomiędzy sędzią M. O. – mężem K. Ł., która jest bratanicą 

 
5
obwinionego, a samym obwinionym w ogóle nie zachodzi stosunek powinowactwa. 
Należy przy tym stwierdzić, że ustalenie pokrewieństwa i powinowactwa (zarówno co 
do linii, jak i stopnia) następuje według przepisów Kodeksu rodzinnego i 
opiekuńczego, a pojęcia te występujące w ustawie – Prawo o ustroju sądów 
powszechnych nie mogą być tłumaczone potocznie. Brak ku temu jakichkolwiek 
podstaw. W konsekwencji więc należy wskazać, że sędzia M. O. jest w stosunku do 
obwinionego osobą obcą w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i 
opiekuńczego oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, zaś sędzia K. Ł. 
jest krewną w linii bocznej, a takiej osoby nie obejmuje zakaz z art. 46 § 2 w związku 
z art. 6 u.s.p. 
Wskazane więc przez Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny argumenty nie 
uzasadniają postawienia obwinionemu zarzutu naruszenia art. 41 § 1 w związku z art. 
42 § 1 k.p.k. Z tego względu zaskarżony wyrok podlegał uchyleniu, a sprawę należało 
przekazać Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Rzeczą tego Sądu w 
toku ponownego rozpoznania sprawy będzie więc rozważenie, czy istotnie w 
okolicznościach niniejszej sprawy można zasadnie postawić obwinionemu zarzut 
naruszenia art. 41 § 1 w związku z art. 42 § 1 k.p.k. W szczególności należy rozważyć, 
czy przy wykładni art. 41 § 1 k.p.k., a szczególnie zawartego tam sformułowania 
„istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co 
do bezstronności w danej sprawie” można posługiwać się potocznym rozumieniem 
pokrewieństwa bądź powinowactwa i uznać, iż takie potocznie rozumiane więzy 
rodzinne obligują sędziego do zgłoszenia żądania wyłączenia go ze składu 
rozpoznającego daną sprawę. Należy także rozważyć, czy treść art. 40 § 1 pkt 3 k.p.k., 
w której mowa jest o pokrewieństwie w linii bocznej, może rzutować na wykładnię 
art. 41 § 1 k.p.k. 
Należy przy tym zauważyć, że przepisy o wyłączeniu sędziego mają charakter 
norm wyjątkowych, również ze względów gwarancyjnych (dla stron). Dała temu 
wyraz Krajowa Rada Sądownictwa w § 15 Zbioru Zasad Etyki Zawodowej Sędziów 
(załącznik do uchwały nr 16/2003 KRS z dnia 19 lutego 2003 r.), który stanowi, że 
„Sędzia może złożyć wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy tylko wtedy, gdy 
istnieją do tego uzasadnione podstawy. Niedopuszczalne jest nadużywanie instytucji 
wyłączenia sędziego”. Zasada ta nakazuje więc sędziemu powściągliwość w 
inicjowaniu postępowania o wyłączeniu. Pochopne występowanie z takim wnioskiem 
byłoby złamaniem wskazanej zasady etycznej. To wskazuje i uzasadnia stanowisko, że 
przepis art. 41 § 1 k.p.k. jako wyjątkowy podlega wykładni ścisłej. 
Z tych względów orzeczono, jak w sentencji.