SNO 58/05

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  5  GRUDNIA  2005  R. 
SNO  58/05 
 
Prawo o ustroju sądów powszechnych wyklucza możliwość wszczęcia 
postępowania 
bez 
uprzedniego 
przeprowadzenia 
postępowania 
wyjaśniającego. Jest to o tyle oczywiste, że „podejrzenie ...” musi wynikać z 
przeprowadzonych czynności wyjaśniających, a nie z informacji, które legły 
u podstaw podjęcia tych czynności, dlatego też rzecznik dyscyplinarny musi 
zawsze czynności te przeprowadzić osobiście i w ramach nich, jest 
zobowiązany odnieść się do zgłaszanych przez obwinionego sędziego 
wniosków dowodowych. 
 
Przewodniczący: sędzia SN Zygmunt Stefaniak (sprawozdawca). 
Sędziowie SN: Teresa Bielska-Sobkowicz, Stanisław Dąbrowski. 
 
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny z udziałem Zastępcy Rzecznika 
Dyscyplinarnego Sądu Apelacyjnego oraz protokolanta w sprawie sędziego 
Sądu Okręgowego po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2005 r. zażaleń 
wniesionych przez Zastępcę Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Apelacyjnego 
oraz obwinioną, na postanowienie Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego 
z dnia 17 października 2005 r., sygn. akt (...) 
 
p o s t a n o w i ł: 
uchylić zaskarżone postanowienie w części dotyczącej polecenia zawartego w 
ostatnim akapicie pkt II, tj. „ustalenie czy nośniki magnetyczne zawierające 
treści zamieszczone w „komunikatach” znajdują się w dyspozycji Centralnego 
Biura Śledczego Komendy Głównej Policji, czy ewentualnie w dyspozycji 
Prokuratury Okręgowej, dołączenie tych nośników do akt niniejszej sprawy 
odtworzenie ich z udziałem sędziego Sądu Okręgowego, a następnie 
przesłuchanie jej na okoliczności autentyczności nagrań oraz treści rozmów; 
ewentualnie ustalenie czy nagrania objęte „komunikatami” były weryfikowane 
w postępowaniu dotyczącym Zenona P. W wypadku zakwestionowania 
autentyczności nagrań może zajść potrzeba powołania biegłego i wydania 
„stosownej opinii”, a w pozostałym zakresie, zaskarżone postanowienie 
utrzymać w mocy. 
 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
Postanowieniem z dnia 17 października 2005 r. Sąd Apelacyjny – Sąd 
Dyscyplinarny, sygn. akt (...), „przekazał sprawę Zastępcy Rzecznika 
Dyscyplinarnego w celu uzupełnienia postępowania wyjaśniającego, ponieważ 
akta sprawy wskazują na istotne braki tego postępowania, a w szczególności na 

 
2 
potrzebę poszukiwania dowodów, przy czym dokonanie niezbędnych czynności 
przez Sąd Dyscyplinarny powodowałoby znaczne trudności. 
I. Niezbędne jest przesłuchanie w charakterze świadków: 
1. Zenona P. Prezesa Spółdzielni Mieszkaniowej „P.(...)” w A. w latach 
2003 – 2005 na okoliczność charakteru znajomości z sędzią 
Sądu Okręgowego i ewentualnego korzystania z jej porad w 
sprawach sądowych toczących się w Sądzie Rejonowym lub 
Okręgowym, w których stroną była wymieniona wyżej 
Spółdzielnia lub Prezes osobiście, w tym na okoliczność 
sporządzenia w listopadzie 2003 r. pisma procesowego na 
potrzeby postępowania prowadzonego przez organy Policji 
(patrz komunikat 634), 
2. małżonka sędziego Sądu Okręgowego Jarosława S. na okoliczności 
opisane w pkt 1, 
3. kierowniczkę 
sekretariatu 
Wydziału 
VI 
Rejestrowego 
Sądu 
Rejonowego w celu ustalenia treści rozmowy z sędzią Sądu 
Okręgowego w sprawie rejestracji i statutu Spółdzielni 
Mieszkaniowej „P.(...)” w A., o której mowa w drugim 
zarzucie wniosku o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej. Po 
ustaleniu, czy w wymienionym wyżej Wydziale pracuje jako 
sędzia lub pracownik Sekretariatu osoba o nazwisku 
„Iksińska”, należałoby przesłuchać ją na te same tematy. 
II. Konieczne jest zwłaszcza: 
 ustalenie jakie sprawy, w których stronami była wymieniona 
Spółdzielnia lub Zenon P. były rozpoznawane w Sądzie 
Okręgowym w okresie objętym zarzutami, 
 ustalenie czy przeciwko Zenonowi P. toczyło się w okresie 
objętym zarzutami i toczy się nadal postępowanie karne i jeżeli 
tak, jakie przestępstwo jest mu zarzucane, 
 zwrócenie się do stosownych organów Policji lub Prokuratury 
Okręgowej o odszukanie i doręczenie do akt pisma 
procesowego, jakie w listopadzie 2003 r. miało być złożone w 
organach Policji przez Zenona P. (komunikat 634), okazanie 
tego pisma sędziemu Sądu Okręgowego oraz Zenonowi P. i 
przesłuchanie tych osób na okoliczność sporządzenia pisma, 
 ustalenie 
czy 
nośniki 
magnetyczne 
zawierające 
treści 
zamieszczone w „komunikatach” znajdują się w dyspozycji 
Centralnego Biura Śledczego Komendy Głównej Policji, czy 
ewentualnie w dyspozycji Prokuratury Okręgowej, dołączenie 
tych wniosków do akt niniejszej sprawy i odtworzenie ich z 
udziałem 
sędziego 
Sądu 
Okręgowego, 
a 
następnie 
przesłuchanie jej na okoliczność nagrań oraz treści rozmów; 
ewentualnie ustalenie czy nagrania te objęte „komunikatami” 

 
3 
były weryfikowane w postępowaniu dotyczącym Zenona P. W 
wypadku zakwestionowania autentyczności nagrań może zajść 
potrzeba powołania biegłego i wydania „stosownej opinii”. 
W uzasadnieniu powyższej decyzji sąd orzekający wskazał, że wymienione 
wyżej braki stanowią przeszkodę w merytorycznym rozstrzygnięciu sprawy, a 
ich usunięcie przez sąd dyscyplinarny spowodowałoby znaczne trudności. 
Jednocześnie organ ten podkreślił, iż rzecznik dyscyplinarny na poparcie 
stawianych we wniosku zarzutów przedstawił jedynie wyjaśnienia obwinionej, 
w których ta nie przyznała się do zarzucanych przewinień oraz jedenastu 
poufnych dokumentów z przesłuchania rozmów telefonicznych, prowadzonych 
z telefonu Zenona P., określonych jako komunikaty, które jednak bez właściwej 
weryfikacji przewidzianej przepisami kodeksu postępowania karnego, nie 
stanowią dowodu w znaczeniu procesowym. Stąd też, sąd postanowił zwrócić 
sprawę rzecznikowi, żeby: 
 przesłuchał w charakterze świadków Zenona P., Jarosława S. i 
innych, 
 wskazał konkretne sprawy w jakich obwiniona miałaby 
udzielać porad, 
 wskazał okoliczności świadczące o interwencji obwinionej w 
sprawie o przyspieszenie rozpoznania wniosku w przedmiocie 
rejestracji statutu Spółdzielni Mieszkaniowej „P.(...)” w A., 
 odniesienia się procesowego do wniosku obwinionej z dnia 19 
maja 2005 r. odnośnie powołania biegłego w celu stwierdzenia, 
czy zapisy na nośnikach elektronicznych są oryginalne i czy 
nie dokonano zmian w zapisie taśmy magnetycznej lub w 
zapisie cyfrowym. 
Nie godząc się z decyzją o zwrocie sprawy w celu usunięcia istotnych 
braków postępowania przygotowawczego, zażalenia na to złożyli: 
Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Apelacyjnego, który zarzucając 
„błąd w ustaleniach faktycznych polegający na błędnym ustaleniu, że w sprawie 
niniejszej, akta wskazują na istotne braki postępowania wyjaśniającego, 
zwłaszcza na potrzebę poszukiwania dowodów, zaś usunięcie tych braków przez 
sąd powodowałoby znaczne trudności będące wynikiem błędnej interpretacji art. 
114 § 1 u.s.p.” wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie 
sprawy Sądowi Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu w celu rozpoznania 
sprawy sędziego Sądu Okręgowego. 
W uzasadnieniu Rzecznik ten podkreślił, iż zaskarżone postanowienie jest 
niesłuszne, bo zapadło na skutek wadliwej interpretacji dyspozycji art. 114 § 1 
u.s.p., a następnie mechanicznego zastosowania art. 345 § 1 k.p.k., bez 
niezbędnego rozważenia na czym polegać ma „odpowiednie” stosowanie w 
postępowaniu dyscyplinarnym tego przepisu procedury karnej. Jego zdaniem, 
postępowanie wyjaśniające, o którym mowa w art. 114 § 1 u.s.p., jest 
postępowaniem „specyficznym” i do niego nie można stosować wprost 

 
4 
przepisów procedury karnej, gdyż przepis art. 114 § 1 u.s.p. stanowi tylko o 
tym, że postępowanie wyjaśniające służy wstępnemu wyjaśnieniu okoliczności 
koniecznych dla ustalenia znamion przewinienia. Stąd też, nie można od niego 
jako rzecznika dyscyplinarnego wymagać, by zebrał i zabezpieczył wszelkie 
możliwe dowody, a tym samym doprowadził do wszechstronnego wyjaśnienia 
wszystkich istotnych okoliczności sprawy, gdyż to należy do kompetencji sądu 
dyscyplinarnego. Dlatego uznaje on, że sąd błędnie przyjął, że w sprawie 
zachodzi konieczność poszukiwania dowodów, bowiem przesłuchanie znanych 
sądowi 
świadków, 
odsłuchanie 
zapisów 
rozmów 
telefonicznych 
zarejestrowanych na nośnikach magnetycznych i skonfrontowanie tego z 
wypowiedziami obwinionej, może być dokonane przez sąd orzekający, bez 
zbędnych trudności. 
Natomiast obwiniona sędzia zarzuciła „naruszenie art. 19 ust. 15 i 17 
ustawy o Policji, a także art. 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i 
Podstawowych Wolności poprzez oparcie zaskarżonego postanowienia na 
materiałach z kontroli rozmów telefonicznych, które to materiały w ogóle nie 
mogą być wykorzystane w postępowaniu służbowym i dlatego wnosiła o zmianę 
bądź uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu podkreśliła, że 
Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny swoje orzeczenie oparł, podobnie jak 
zawarte w nim wytyczne, na materiałach pochodzących z podsłuchów 
telefonicznych, na co nie zezwalały mu przepisy prawa. W ten sposób organ ten 
„obszedł” bezwzględny zakaz dowodowy, co do wykorzystania takich 
materiałów w postępowaniu służbowym, a najdobitniej o tym świadczy 
zalecenie sądu „by rzecznik ustalił, czy nośniki magnetyczne zawierające treści 
zamieszczone w „komunikatach” znajdują się w dyspozycji Centralnego Biura 
Śledczego Komendy Głównej Policji, czy ewentualnie w dyspozycji 
Prokuratury Okręgowej, dołączenie tych nośników do akt niniejszej sprawy i 
odtworzenie ich z udziałem sędziego Sądu Okręgowego, a następnie 
przesłuchanie jej na okoliczność autentyczności nagrań oraz treści rozmów”. 
Zdaniem skarżącej niedopuszczalne jest przekazywanie, w oparciu o ustawę o 
Policji, materiałów z podsłuchu pozaprocesowego poza postępowanie karne, np. 
do postępowania dyscyplinarnego. Dlatego też zalecenia sądu, do których 
wykonania 
zobowiązany 
jest 
Zastępca 
Rzecznika 
Dyscyplinarnego 
prowadziłoby do rażącego naruszenia prawa. 
W uchwale z dnia 6 września 2005 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny, 
sygn. akt (...), stanowczo stwierdził, że w postępowaniu dyscyplinarnym nie 
mogą być wykorzystywane materiały pochodzące z podsłuchu telefonicznego. 
To stanowisko koresponduje z poglądami doktryny i z orzecznictwem, że 
wykorzystanie takich materiałów poza procesem karnym jest niedopuszczalne 
(vide: G. Musialik-Dudzińska, „Podsłuch pozaprocesowy (operacyjny) na 
gruncie znowelizowanej ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji”, Przegląd 
Sądowy 2004, Nr 4, s. 61 – 62; K. Eichstaedt „Zarządzenie przez sąd kontroli 
operacyjnej w ujęciu procesowym”, Prokuratura i Prawo 2003 r., Nr 9, s. 40; K. 

 
5 
Dudko „Kontrola korespondencji i podsłuch w polskim procesie karnym”, 
Lublin 1998 r., s. 94 – 97; M. Klejnowska „Podsłuch operacyjny i prowokacja 
policyjna”, Prokuratura i Prawo 2004 r., Nr 3, s. 99 – 100). Potwierdzeniem tego 
jest również treść § 6 Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i 
Administracji z dnia 18 marca 2002 r. w sprawie sposobu dokumentowania 
prowadzonej 
przez 
Policję 
kontroli 
operacyjnej, 
przechowywania 
i 
przekazywania wniosków, zarządzeń i materiałów uzyskanych podczas 
stosowania tej kontroli, a także przetwarzania i niszczenia tych materiałów (Dz. 
U. z 2002 r. Nr 24, poz. 252), że wszystkie materiały zgromadzone podczas 
stosowania kontroli operacyjnej i nie zawierające dowodów pozwalających na 
wszczęcie postępowania karnego, po upływie dwóch miesięcy od dnia 
zakończenia lub wstrzymania kontroli są komisyjnie niszczone. 
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, 
co następuje: 
Nie sposób zgodzić się z twierdzeniem rzecznika, że do postępowania 
wyjaśniającego, o którym mowa w art. 114 § 1 u.s.p., „z uwagi na specyfikę” 
nie można stosować przepisów procedury karnej. Autor tak wyartykułowanego 
poglądu, niedokładnie wczytał się w treść całego wspomnianego przepisu, z 
którego jednoznacznie wynika, że rzecznik po uzyskaniu informacji o 
możliwości popełnienia przez sędziego przewinienia, podejmuje w pierwszej 
kolejności czynności wyjaśniające, a dopiero po nich dyspozycyjne, tj. decyduje 
o prowadzeniu postępowania dyscyplinarnego. Czynności wyjaśniające, to 
oczywiście czynności w zakresie postępowania dowodowego, o których mowa 
w przepisach kodeksu postępowania karnego, takie jak: przesłuchanie 
świadków, opinie biegłych, konfrontacje, oględziny, itp. (vide T. Ereciński, J. 
Gudowski, J. Iwulski, „Komentarz do Prawa o ustroju sądów powszechnych i o 
Krajowej Radzie Sądownictwa”, Warszawa 2002 r., s. 351). Właśnie w oparciu 
o uprzednie wyjaśnienia okoliczności koniecznych do ustalenia znamion 
przewinienia, rzecznik podejmuje decyzję o wszczęciu postępowania 
dyscyplinarnego i przedstawieniu zarzutów. 
Tak więc, Prawo o ustroju sądów powszechnych wyklucza możliwość 
wszczęcia postępowania bez uprzedniego przeprowadzenia postępowania 
wyjaśniającego. Jest to o tyle oczywiste, że „podejrzenie ...” musi wynikać z 
przeprowadzonych czynności wyjaśniających a nie z informacji, które legły u 
podstaw podjęcia tych czynności, stąd też rzecznik dyscyplinarny musi zawsze 
czynności te przeprowadzić osobiście i w ramach nich, zobowiązany jest on 
odnieść się do zgłaszanych przez obwinionego sędziego wniosków 
dowodowych. Dopiero w oparciu o kompleksowo przeprowadzone dowody, 
rzecznik może wystąpić do właściwego sądu dyscyplinarnego z wnioskiem o 
rozpoznanie sprawy. 
W rozpoznawanej sprawie tak jednak nie było. Rzecznik dyscyplinarny 
przesyłając do sądu wniosek dołączył do niego oświadczenie obwinionej, nie 

 
6 
przyznającej się do popełnienia zarzucanego przewinienia, jedenastu poufnych 
dokumentów z przesłuchania rozmów telefonicznych z telefonu Zenona P. oraz 
żądanie podjęcia czynności dyscyplinarnych. Faktycznie więc nie przeprowadził 
on żadnych czynności wyjaśniających – nie przesłuchał w trybie art. 114 § 1 
u.s.p. żadnej ze wskazanych w zarzucie wniosku osoby – a to, uznać należy za 
istotny brak postępowania. Wywody, że wskazanie w zarzucie wniosku 
podstawowych dowodów obliguje sąd nie tylko do ich przeprowadzenia, ale 
także do poszukiwania wszelkich innych dowodów, o ile okaże się to konieczne 
dla ustalenia przewinienia dyscyplinarnego – nie są zasadne, bowiem sąd nie 
może zastępować rzecznika. 
W rozpoznawanej sprawie rzecznik faktycznie nie dysponuje żadnymi 
utrwalonymi w formie procesowej dowodami, choć to na nim ciąży powinność 
zebrania, zabezpieczenia i w niezbędnym zakresie utrwalenia dowodów. 
Przerzucenie tych obowiązków na sąd jest niedopuszczalne, bowiem organ 
orzekający nie może przekształcić się w organ ujawniający, poszukujący, 
zabezpieczający i sprawdzający z urzędu dowody, gdyż doprowadziłoby to do 
pomieszania funkcji procesowych. Jednocześnie należy wyrazić pogląd, że 
rzecznik nie może wyłącznie w oparciu o pozaprocesowe materiały formułować 
zarzutów i usprawiedliwiać to chęcią przyspieszenia toku postępowania 
dyscyplinarnego. Takie rozumowanie prowadziłoby do wniosku, że rzecznik 
jako 
oskarżyciel 
może 
w 
ogóle 
nie 
przeprowadzać 
postępowania 
przewidzianego przez ustawę, a wystarczy, że we wniosku poda nazwiska osób, 
które sąd musiałby przesłuchać – co jest oczywiście bezzasadne. Ekonomika 
postępowania dyscyplinarnego nie może tłumaczyć i usprawiedliwiać działań 
wbrew 
prawu. 
Przesłuchanie 
świadków 
przez 
sąd 
nie 
powoduje 
skonwalidowania braku nieistnienia w ogóle postępowania jakie rzecznik 
powinien przeprowadzić. Przepis art. 114 § 1 i 4 u.s.p. nie wymaga, aby 
rzecznik prowadząc czynności dowodowe dokumentował każdą czynność 
prokuratora lecz wymagają, aby czynił to w odniesieniu do tych czynności 
istotnych z uwagi na cel postępowania. W pozostałym zakresie może utrwalić je 
notatkami, pamiętając jednak przy tym, że te nie mogą być wykorzystane przed 
sądem. 
W świetle powyższego w pełni zasadne są twierdzenia sądu orzekającego, 
zawarte w zaskarżonym postanowieniu, że rzecznik powinien przesłuchać 
świadków Zenona P., Jarosława S., kierowniczkę sekretariatu Wydziału VI 
Rejestrowego Sądu Rejonowego i ewentualnie pracownika tego sekretariatu o 
nazwisku Iksińska, w zakresie przez ten Sąd wskazanym, a ponadto poczynić 
ustalenia, o których mowa w trzech pierwszych akapitach pkt II zaskarżonego 
orzeczenia, gdyż w tym zakresie istnieje potrzeba poszukiwania dowodów, a to 
spowodowałoby znaczne trudności organowi orzekającemu. Dlatego też, w pełni 
zasadne 
jest 
zobowiązanie 
rzecznika 
do 
wykonania tych 
czynności 
poszukiwawczych, gdyż dopiero po ich przeprowadzeniu, będzie on mógł 
postąpić zgodnie z art. 346 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. 

 
7 
Przechodząc z kolei do zażalenia obwinionego sędziego należy stwierdzić, 
iż jest ono zasadne w części, w której skarżąca twierdzi, że zgromadzone 
podczas kontroli operacyjnej materiały nie mogą być wykorzystane w 
odniesieniu do przewinień służbowych. W tym zakresie, skład orzekający w 
niniejszej sprawie, w pełni aprobuje wywody prawne zawarte w uchwale Sądu 
Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 6 września 2005 r. oraz w 
orzeczeniu Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 15 listopada 2005 
r. utrzymujące powyższą uchwałę w mocy. 
Dlatego też, sąd odwoławczy uchylił zaskarżone postanowienie w części 
dotyczącej polecenia zawartego w ostatnim akapicie pkt II, zaś w pozostałym 
zakresie, zaskarżone orzeczenie utrzymał w mocy.