SNO 52/09

WYROK  Z  DNIA  30  WRZEŚNIA  2009  R. 
  SNO  52/09 
 
Przewodniczący: sędzia SN Henryk Gradzik (sprawozdawca). 
Sędziowie SN:  Irena Gromska-Szuster, Grzegorz Misiurek. 
 
S ą d  N a j w y ż s z y  –  S ą d  D y s c y p l i n a r n y  z udziałem sędziego – 
Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Okręgowego oraz protokolanta po 
rozpoznaniu w dniu 30 września 2009 r. sprawy asesora Sądu Rejonowego w związku 
z odwołaniem Ministra Sprawiedliwości i Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu 
Okręgowego od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 16 
kwietnia 2009 r., sygn. akt (...) 
 
u c h y l i ł  
zaskarżony 
w y r o k  
i  
u m o r z y ł  
p o s t ę p o w a n i e  
d y s c y p l i n a r n e .  
 
U z a s a d n i e n i e  
 
Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego przy Sądzie Okręgowym wystąpiła z 
wnioskiem o rozpoznanie sprawy dyscyplinarnej przeciwko asesorowi Sądu 
Rejonowego, zarzucając jej, że w dniach 6 i 13 maja 2008 r. nie wykonała imiennego 
zarządzenia wiceprezesa Sądu Rejonowego z dnia 30 kwietnia 2008 r. i odmówiła 
poprowadzenia posiedzeń w Wydziale XII Wykonywania Orzeczeń tego Sądu, i tym 
samym doprowadziła do odwołania wszystkich wyznaczonych na te dni spraw, 
dopuszczając się rażącego naruszenia obowiązków wynikających z art. 22 § 1 pkt 4 
ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych – tj. 
popełnienie przewinienia służbowego określonego w art. 107 § 1 tej ustawy. 
Po rozpoznaniu sprawy Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 
16 kwietnia 2009 r., sygn. akt ASD (...), uniewinnił obwinioną od popełnienia 
zarzuconego czynu. W uzasadnieniu Sąd Dyscyplinarny stwierdził, że asesor nie miała 
możliwości podołania dodatkowym obowiązkom, nałożonym na nią wymienionym 
wyżej zarządzeniem Wiceprezesa Sądu. W okolicznościach sprawy wyraził pogląd, że 
„asesor nie może ponosić odpowiedzialności za niedomagania organizacyjne ze strony 
kierownictwa sądu, polegające na niewłaściwym zorganizowaniu zastępstwa za 
nieobecnego sędziego”. 
Odwołania od powyższego orzeczenia wnieśli Minister Sprawiedliwości i 
Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego. 
Minister Sprawiedliwości zarzucił wyrokowi błąd w ustaleniach faktycznych 
przyjętych za jego podstawę i mający wpływ na jego treść, polegający na 

 
2 
bezzasadnym przyjęciu, że obwiniona nie miała powinności i możliwości wykonania 
zarządzenia Wiceprezesa Sądu z dnia 30 kwietnia 2008 r., dotyczącego 
przeprowadzenia przez nią posiedzeń w Wydziale XII Sądu Rejonowego w dniach 6 i 
13 maja 2008 r. Podnosząc ten zarzut, autor odwołania wniósł o uchylenie 
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi 
Apelacyjnemu – Sądowi Dyscyplinarnemu. 
Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego w swoim odwołaniu zarzucił wyrokowi: 
1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za jego podstawę, mający wpływ 
na jego treść, polegający na stwierdzeniu, że obwiniona nie dopuściła się 
zarzuconego czynu, mimo iż materiał dowodowy prowadzi do wniosku 
odmiennego; 
2. obrazę przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na treść 
rozstrzygnięcia, a w szczególności: 
- obrazę art. 2 § 2 k.p.k., polegającą na oparciu orzeczenia na ustaleniach 
faktycznych nie odpowiadających prawdzie materialnej, 
- obrazę art. 4 i 7 k.p.k., na skutek oparcia ustaleń faktycznych na podstawie 
wybiórczo wyselekcjonowanych okoliczności przemawiających jedynie 
na korzyść obwinionej, natomiast pominięcie wszelkich okoliczności na 
niekorzyść obwinionej, a co za tym idzie – dowolną ocenę 
przeprowadzonych dowodów, 
- obrazę art. 424 k.p.k., gdyż uzasadnienie nie spełnia wymogów 
przewidzianych przez ustawę, 
- obrazę art. 9 § 1 k.p.k., gdyż rozstrzygnięcie zapadło w oparciu o niepełny 
materiał dowodowy. 
W konkluzji Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego wniosła także o uchylenie 
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd 
Dyscyplinarny pierwszej instancji. 
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje: 
W toku niniejszego postępowania, jeszcze przed wydaniem wyroku przez Sąd 
pierwszej 
instancji, 
nastąpiły 
zmiany 
ustawowe 
co 
do 
odpowiedzialności 
dyscyplinarnej asesorów sądowych. Podstawą tej odpowiedzialności w dacie 
wszczęcia postępowania był przepis art. 136 § 2 u.s.p. Z jego brzmienia wynikało, 
między innymi, że do asesorów sądowych, którym powierzono pełnienie obowiązków 
sędziowskich, stosuje się wszystkie przepisy tej ustawy regulujące odpowiedzialność 
dyscyplinarną sędziów. Artykuł 136 u.s.p. został jednak w całości uchylony przez art. 
60 pkt 12 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i 
Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 175), która weszła w życie z dniem 4 marca 2009 r. 
Żadnym innym przepisem, w miejsce dotychczasowych, nie ustanowiono 

 
3 
odpowiedzialności dyscyplinarnej asesorów, którzy zachowali prawo orzekania 
jeszcze do dnia 5 maja 2009r. (art. 68 powołanej wyżej ustawy). Z dniem 4 marca 
2009 r. odpadła zatem ex lege podstawa materialnoprawna odpowiedzialności 
dyscyplinarnej asesorów. Skutkiem procesowym tej zmiany jest wyłączenie 
możliwości wszczęcia, ale i dalszego prowadzenia wszczętych wcześniej postępowań 
dyscyplinarnych wobec asesorów sądowych. Z tym dniem Sąd Dyscyplinarny nie był 
już władny do orzekania w przedmiocie odpowiedzialności dyscyplinarnej tej grupy 
zawodowej, także w sprawach wcześniej wszczętych, a to wobec braku normy, która 
uprawniałaby do dalszego prowadzenia takich postępowań. Podmiotowo kognicja 
sądów dyscyplinarnych została ograniczona tylko do sędziów. Przepis art. 60 pkt 12 
powołanej wyżej ustawy, znosząc odpowiedzialność dyscyplinarną asesorów, 
wprowadził zarazem przeszkodę procesową w prowadzeniu wobec nich postępowań 
dyscyplinarnych, stanowiącą ujemną przesłankę procesową w rozumieniu art. 17 § 1 
pkt 11 k.p.k. Jedynym orzeczeniem, które Sąd Dyscyplinarny powinien był wydać w 
postępowaniu toczącym się przeciwko asesorom, było orzeczenie o jego umorzeniu na 
podstawie art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. i art. 128 u.s.p. Organ ten 
nie miał już uprawnienia do orzekania merytorycznego, a więc do uznania obwinionej 
za winną popełnienia zarzuconego jej przewinienia dyscyplinarnego, bądź do 
uniewinnienia jej od tego przewinienia. Zauważyć przy tym należy, że przepis art. 414 
§ 1 k.p.k., który stosuje się odpowiednio w postępowaniu dyscyplinarnym, nie mógł 
znaleźć zastosowania w zaistniałej sytuacji procesowej w zakresie unormowania 
określonego w zdaniu drugim, a więc co do nakazu wydania wyroku uniewinniającego 
w razie stwierdzenia okoliczności wymienionych w art. 17 § 1 pkt. 1 i 2 k.p.k. 
Orzeczenie takie jest bowiem rozstrzygnięciem w kwestii odpowiedzialności 
dyscyplinarnej asesora. To zaś nie należało już do kognicji Sądu Dyscyplinarnego. 
Przedstawiony wywód, nawiązujący do zmian stanu prawnego wprowadzonych 
ustawą z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, 
uprawnia do wniosku, że zaskarżony wyrok jest obciążony uchybieniem 
wymienionym w art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k., a więc w przepisie, który stosuje się 
odpowiednio w postępowaniu dyscyplinarnym (art. 128 k.p.k.). Wyrok ten został 
wydany po zaistnieniu okoliczności wyłączającej prowadzenie postępowania. 
Niezależnie zatem od granic zaskarżenia i wpływu podniesionych zarzutów na treść 
wyroku, podlega on uchyleniu, a postępowanie dyscyplinarne – umorzeniu na 
podstawie wskazanych wyżej przepisów. 
Orzekając o umorzeniu postępowania Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny nie 
pominął w rozważaniach przepisu art. 118 u.s.p. Nakazuje on dalsze prowadzenie 
postępowania dyscyplinarnego, mimo wygaśnięcia stosunku służbowego sędziego w 
toku postępowania. Do dnia 4 marca 2009 r. przepis ten odnosił się również do 
postępowań dyscyplinarnych w sprawach asesorów, którym powierzono pełnienie 

 
4 
czynności sędziowskich. Od tego jednak dnia nie można było kontynuować 
wszczętych wcześniej postępowań dyscyplinarnych w sprawach asesorów, skoro 
zniesiono podstawę materialnoprawną tej odpowiedzialności. Jest oczywiste, że 
przepis art. 118 u.s.p. odnosi się do obwinionego, należącego do kategorii osób, wobec 
których ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych 
przewiduje odpowiedzialność dyscyplinarną także wtedy, gdy stosunek służbowy z 
tym obwinionym uległ rozwiązaniu lub wygaśnięciu. Od dnia 4 marca 2009 r. nie 
należeli do niej asesorzy, którym powierzono pełnienie czynności sędziowskich. Raz 
jeszcze należy podkreślić, że nie było dopuszczalne prowadzenie postępowania 
dyscyplinarnego, gdy zabrakło materialnoprawnej podstawy odpowiedzialności 
dyscyplinarnej. 
Dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie nie ma znaczenia swoiste przywrócenie 
przez ustawodawcę art. 136 § 1 i 2 u.s.p., przez nadanie mu nowego brzmienia 
przepisem art. 1 pkt 5 ustawy z dnia 20 marca 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o 
ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 56, poz. 459). 
Jeśli bowiem przyjąć, że przepisem tym wprowadzono na powrót odpowiedzialność 
dyscyplinarną asesorów, to mogła ona dotyczyć tylko przewinień popełnionych przez 
nich po wejściu w życie tej ustawy, a więc po dniu 21 kwietnia 2009 r. 
Z wszystkich tych powodów Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł, jak w 
części dyspozytywnej.