SNO 5/12

WYROK  Z  DNIA  8  MARCA  2012  R. 
SNO  5/12 
 
Przewodniczący: sędzia SN Wiesław Kozielewicz. 
Sędziowie SN: Roman Kuczyński, Jolanta Strusińska–Żukowska 
(sprawozdawca). 
 
S ą d  N a j w y ż s z y  –  S ą d  D y s c y p l i n a r n y  z udziałem Zastępcy 
Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Apelacyjnego oraz przedstawiciela Ministerstwa 
Sprawiedliwości i protokólanta po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2012 r. 
sprawy sędziego Sądu Okręgowego w związku z odwołaniem Ministra Sprawiedliwości 
od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 15 listopada 2011 r., sygn. 
akt ASD (...), 
 
u t r z y m a ł  w  m o c y  zaskarżony wyrok. 
 
U Z A S A D N I E N I E  
 
Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 15 listopada 2011 r. uznał 
obwinioną – sędziego Sądu Okręgowego za winną popełnienia przewinienia służbowego 
określonego w art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów 
powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.), polegającego na tym, że w dniu 4 
stycznia 2011 r., orzekając w IV Wydziale Karnym Sądu Okręgowego jako 
przewodnicząca sądu i sędzia sprawozdawca w przekazanej jej do rozpoznania sprawie o 
sygn. IV Kp 940/10 dopuściła się oczywistej i rażącej obrazy przepisów prawa 
procesowego, tj. art. 263 § 2 i § 4 k.p.k., przez wydanie postanowienia o przedłużeniu 
tymczasowego aresztowania w postępowaniu przygotowawczym na okres powyżej roku i 
przyjmując że stanowi ono przewinienie dyscyplinarne mniejszej wagi, na podstawie art. 
109 § 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych odstąpił 
od wymierzenia kary. 

 
2
Sąd pierwszej instancji ustalił, że w dniu 29 grudnia 2010 r. wpłynął do Sądu 
Okręgowego wniosek o przedłużenie aresztu tymczasowego w postępowaniu 
przygotowawczym. Posiedzenie w tej sprawie (IV Kp 940/10) zostało wyznaczone na 
dzień 4 stycznia 2011 r. W dniu 3 stycznia 2011 r. asystentka sędziego zreferowała 
sprawy na najbliższe posiedzenia. Z aktami sprawy obwiniona zapoznała się natomiast w 
dniu posiedzenia, analizując je pod kątem merytorycznym i weryfikując przygotowany 
przez asystentkę projekt orzeczenia. Kwestie formalne, w tym dotyczące właściwości 
sądu, oparła o informacje zreferowane przez asystentkę. W dniu posiedzenia sędzia 
dowiedziała się o przydzieleniu jej czterech dodatkowych spraw z referatu sędziego 
przebywającego w tym dniu na zwolnieniu lekarskim. Miała więc w tym dniu do 
rozpoznania łącznie 9 spraw i była to wokanda najbardziej obciążona, nie licząc tej, w 
ramach której rozpoznawane były wyłącznie sprawy z zakresu postępowania 
wykonawczego. Na tym posiedzeniu obwiniona wydała w sprawie IV Kp 940/10 
postanowienie, którym przedłużyła zastosowany w dniu 21 stycznia 2010 r. areszt 
tymczasowy w postępowaniu przygotowawczym do dnia 18 kwietnia 2011 r., a zatem na 
okres ponad dwunastu miesięcy. Sąd Apelacyjny, rozpoznając wniosek Prokuratora 
Rejonowego o dalsze przedłużenie aresztu, wniosku tego nie uwzględnił i z urzędu 
uchylił tymczasowe aresztowanie. Podstawą tej decyzji było stwierdzenie, że 
wcześniejsze przedłużenie aresztu postanowieniem z dnia 4 stycznia 2011 r. dokonane 
zostało przez nieuprawniony do tego sąd, czego skutkiem było bezprawne pozbawienie 
człowieka wolności.  
W ocenie Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego, nie budzi żadnych 
wątpliwości, że obwiniona sędzia dopuściła się oczywistego i rażącego naruszenia art. 
263 § 2 i 4 k.p.k., a zatem przewinienia służbowego w rozumieniu art. 107 § 1 ustawy z 
dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych. Do rozważenia pozostało 
więc, czy przewinienie to uzasadnia wymierzenie obwinionej kary dyscyplinarnej 
upomnienia, o co wnosił Zastępca Rzecznika Dyscyplinarnego, czy też możliwe jest 
zastosowanie dobrodziejstwa wynikającego z art. 109 § 5 ustawy – Prawo o ustroju 
sądów powszechnych, tj. odstąpienia od wymierzenia kary i uwzględnienia w ten sposób 
wniosku obrońcy obwinionej – sędziego Sądu Okręgowego. 
Sąd pierwszej instancji wskazał, że odstąpienie od wymierzenia kary wymaga oceny 
stopnia społecznej szkodliwości popełnionego przewinienia dyscyplinarnego z 

 
3
uwzględnieniem strony przedmiotowej i podmiotowej oraz stwierdzenia, że czyn 
obwinionego ma postać uprzywilejowaną, charakteryzującą się przewagą elementów 
łagodzących. Zdaniem Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego, w tym kontekście 
przewinienie służbowe obwinionej można uznać za wypadek mniejszej wagi. Nie negując 
bowiem wszystkich negatywnych skutków popełnionego przez nią błędu, z dużą dozą 
prawdopodobieństwa można przyjąć, że w związku z możliwością zastosowania art. 63 § 
1 k.k. szkoda wywołana tym błędem nie ma charakteru nieodwracalnego w stosunku do 
osoby podejrzanej w sprawie IV Kp 940/10. Czyn sędziego miał zaś charakter 
jednorazowy i wyjątkowy w kontekście jej dotychczasowej nienagannej pracy, nie 
wynikał ze złej woli, czy niedostatków wiedzy prawniczej, lecz został spowodowany 
nawałem bieżących zadań i poczuciem obowiązku w zakresie sprostania im. Stopień 
zawinienia sędziego mógł być zatem oceniony jako nieznaczny. 
Biorąc to pod uwagę, Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny potraktował 
przewinienie obwinionej jako przewinienie mniejszej wagi, czego konsekwencją było 
odstąpienie od wymierzenia kary dyscyplinarnej (art. 109 § 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 
r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych). 
Odwołanie od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego złożył Minister 
Sprawiedliwości, który zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu, 
że przypisane obwinionej przewinienie jest przewinieniem mniejszej wagi określonym w 
art. 109 § 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych, 
wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uznanie obwinionej za winną przypisanego 
jej czynu z ustaleniem, że nie stanowi on przewinienia dyscyplinarnego mniejszej wagi i 
wymierzenie jej za to kary dyscyplinarnej upomnienia na podstawie art. 109 § 1 pkt 1 
ustawy. 
W uzasadnieniu odwołania podniesiono, między innymi, że obwiniona dopuściła się 
poważnego uchybienia polegającego na przedłużeniu tymczasowego aresztowania na 
okres ponad dwunastu miesięcy, poprzestając na informacjach uzyskanych od asystenta i 
nie zapoznając się z materiałem sprawy przed posiedzeniem, co musi być uznane za 
naganne. Stopnia winy obwinionej nie umniejsza przy tym obciążenie jej w dniu 
posiedzenia dodatkowymi obowiązkami, bo tymczasowe aresztowanie jest środkiem 
wyjątkowo dotkliwym, a jego bezprawne zastosowanie godzi w podstawowe dobro 
człowieka, jakim jest wolność. Nawet więc krótkotrwałe pozbawienie wolności bez 

 
4
podstawy prawnej nie może być uznane za zdarzenie mogące mieć przymiot „mniejszej 
wagi”. 
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje: 
Minister Sprawiedliwości w odwołaniu trafnie podkreśla, że jakkolwiek 
ustawodawca nie wskazał w ustawie – Prawo o ustroju sądów powszechnych definicji 
przewinienia dyscyplinarnego mniejszej wagi (nie uczynił tego również w odniesieniu do 
wypadku mniejszej wagi w innych ustawach), niemniej jednak przyjąć można, iż chodzi 
tu o sytuacje, w których występuje przewaga elementów łagodzących o charakterze 
przedmiotowopodmiotowym, w szczególności niewielka szkodliwość zachowania dla 
służby sędziowskiej oraz niewielki stopień zawinienia. Bez wpływu natomiast dla 
zakwalifikowania przewinienia dyscyplinarnego jako wypadku mniejszej wagi pozostają 
okoliczności leżące poza czynem, a więc na przykład dotychczasowy przebieg służby 
obwinionego sędziego, jego poprzednia karalność (lub niekaralność) dyscyplinarna czy 
też zachowanie po popełnieniu czynu. 
Uzasadniając swoje ustalenie co do tego, że czyn przypisany obwinionej jest 
przewinieniem mniejszej wagi, Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wskazał, iż 
obwiniona popełniła je z winy nieumyślnej. Przewinienie to nie było przy tym wynikiem 
lekceważenia przez obwinioną jej obowiązków służbowych, ale spowodowane 
nadmiernym obciążeniem obowiązkami na posiedzeniu w dniu 4 stycznia 2011 r., bo jak 
ustalił Sąd pierwszej instancji „w dniu posiedzenia sędzia dowiedziała się o przydzieleniu 
jej czterech dodatkowych spraw z referatu sędziego przebywającego w tym dniu na 
zwolnieniu lekarskim. Miała więc w tym dniu do rozpoznania łącznie 9 spraw i była to 
wokanda najbardziej obciążona”. Minister Sprawiedliwości w złożonym odwołaniu nie 
kwestionował tych dwóch istotnych ustaleń, wskazując jedynie, że „stopnia winy 
obwinionej nie umniejsza swoiste przerzucenie odpowiedzialności na zmęczenie 
związane z obciążeniem dodatkowymi obowiązkami w dniu posiedzenia. Wzgląd na tzw. 
załatwialność i szybkość postępowania nie może prowadzić do obniżenia autorytetu 
wymiaru sprawiedliwości wskutek oczywistych błędów”. W orzecznictwie Sądu 
Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego wskazuje się tymczasem, że istotne znaczenie dla 
oceny przewinienia dyscyplinarnego jako wypadku mniejszej wagi ma, między innymi, 
nadmierne obciążenie sędziego pracą (por. wyrok Sądu Najwyższego – Sądu 
Dyscyplinarnego z dnia 28 listopada 2002 r., SNO 42/02, OSNSD 2002, Nr 1 – 2, poz. 

 
5
44). Przyjęcie nagłego zastępstwa chorego sędziego na wcześniej wyznaczonym 
posiedzeniu może co prawda uniemożliwić należyte przygotowanie się do wszystkich 
spraw, ale co do zasady nie jest zachowaniem godzącym w dobro wymiaru 
sprawiedliwości, ale wręcz przeciwnie, podejmowanym w jego interesie, bo służącym nie 
tylko szybkości postępowania, ale i zdziałanym z poszanowaniem wszystkich osób 
wezwanych na to posiedzenie (stron, świadków, biegłych), których czas poświęcony na 
stawienie się w sądzie upłynąłby w przeciwnym razie zupełnie bezproduktywnie. Nie 
można zatem zgodzić się z oceną Ministra Sprawiedliwości, że nadmierne obciążenie 
obowiązkami służbowymi, w tym przyjęcie nagłego zastępstwa za nieobecnego sędziego, 
nie ma żadnego znaczenia przy kwalifikacji naruszenia przez sędziego w takich 
okolicznościach przepisów prawa jako przewinienia dyscyplinarnego mniejszej wagi. 
Nie ma też racji odwołujący, gdy twierdzi, że każde, „nawet krótkotrwałe 
pozbawienie wolności bez podstawy prawnej nie może być uznawane jako zdarzenie 
mogące być traktowane w kategoriach „mniejszej wagi”. Jak bowiem trafnie wskazał Sąd 
Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w uzasadnieniu wyroku z dnia 15 czerwca 2011 r., SNO 
23/11 (OSNSD 2011, poz. 32), „fakt, iż czyn obwinionego, którego skutkiem było 
bezpodstawne pozbawienie wolności (…) – godził w bardzo ważne dobro prawne 
(wolność człowieka), nie może automatycznie uniemożliwiać zastosowania instytucji z 
art. 109 § 5 u.s.p. W doktrynie podkreśla się bowiem, że jest nadmiernym uproszczeniem 
prezentowane niekiedy twierdzenie, iż o stopniu społecznej szkodliwości danego czynu 
decyduje przede wszystkim to, w jakie dobro ów czyn godzi. Ocena stopnia społecznej 
szkodliwości konkretnego zachowania się powinna być zawsze oceną całościową, 
uwzględniającą okoliczności wymienione w art. 115 § 2 k.k., nie zaś sumą czy pochodną 
ocen cząstkowych takiej czy innej „ujemności” tkwiącej w poszczególnych tych 
okolicznościach. Przy ocenie skutków popełnionego przez obwinioną uchybienia nie bez 
znaczenia jest także to, że po uchyleniu przez Sąd Apelacyjny z urzędu postanowienia 
Sądu Okręgowego z dnia 4 stycznia 2011 r. podejrzana przebywała na wolności, a okres 
tymczasowego aresztowania od dnia 18 stycznia do dnia 6 kwietnia 2011 r. został jej 
zaliczony na poczet kary pozbawienia wolności w wymiarze 6 lat orzeczonej 
nieprawomocnym wyrokiem sądu, wobec czego w ostatecznym rozrachunku jej dobro nie 
doznało uszczerbku. 

 
6
Patrząc z takiej perspektywy na ustalenia Sądu Apelacyjnego – Sądu 
Dyscyplinarnego, nie można zgodzić się z zarzutem Ministra Sprawiedliwości, że uznanie 
w tym konkretnym przypadku przewinienia służbowego za przewinienie mniejszej wagi 
obarczone jest rażącym błędem. Treść odwołania wskazuje bowiem, że skarżący 
zaniechał przeprowadzenia całościowej oceny przypisanego czynu w aspekcie wszystkich 
przesłanek decydujących o stopniu społecznej szkodliwości, w tym zwłaszcza co do 
okoliczności popełnienia tego czynu i nieumyślnego jego charakteru. 
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny, podzielając stanowisko Sądu Apelacyjnego – 
Sądu Dyscyplinarnego co do ustalenia, że przypisane obwinionej przewinienie 
dyscyplinarne stanowi wypadek mniejszej wagi, określony w art. 109 § 5 ustawy – Prawo 
o ustroju sądów powszechnych, utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.