SNO 49/09

UCHWAŁA Z DNIA 30 LIPCA 2009 R. SNO 49/09 Przewodniczący: sędzia SN Dariusz Świecki (sprawozdawca). Sędziowie SN: Jerzy Grubba, Andrzej Wróbel. S ą d N a j w y ż s z y – S ą d D y s c y p l i n a r n y z udziałem protokolanta w sprawie sędziego Sądu Rejonowego po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2009 r. zażalenia prokuratora na uchwałę Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 17 kwietnia 2009 r., sygn. akt (...), w przedmiocie odmowy zezwolenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej u c h w a l i ł : uchylił zaskarżoną uchwałę i sprawę przekazał do Sądu Apelacyjnego  Sądu Dyscyplinarnego do ponownego rozpoznania. U z a s a d n i e n i e Uchwałą z dnia 17 kwietnia 2009 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny odmówił zezwolenia na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego Sądu Rejonowego za czyn polegający na tym, że w dniu 7 listopada 2007 r. w A., kierując samochodem osobowym marki „Fiat Coupe” nieumyślnie naruszyła zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym określone w art. 3 ust. 1, art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 2007 r. – Prawo o ruchu drogowym, w ten sposób, że nie zachowując szczególnej ostrożności nie ustąpiła pierwszeństwa pieszemu Józefowi G., prawidłowo poruszającemu się po oznakowanym przejściu dla pieszych, w wyniku czego potrąciła go kierowanym pojazdem, skutkiem czego spowodowała u Józefa G. obrażenia ciała w postaci stłuczenia głowy, stłuczenia obu podudzi, złamania podgłowego kości strzałkowej prawej i które to obrażenia naruszyły czynności narządów ciała na okres powyżej siedmiu dni, to jest o przestępstwo z art. 177 § 1 k.k. Zaskarżona uchwała zapadła po rozpoznaniu wniosku prokuratora Prokuratury Rejonowej, prowadzącego śledztwo w sprawie wypadku komunikacyjnego. Zażalenie na powyższą uchwałę wniósł prokurator, zaskarżając ją w całości na niekorzyść i zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, wyrażający się w wyprowadzeniu przez Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny ze zgromadzonego materiału dowodowego wniosku, że czyn zarzucany sędziemu Sądu Rejonowego jest społecznie szkodliwy w stopniu znikomym, gdy tymczasem analiza tego materiału pod kątem wskazań zasad ruchu drogowego oraz doświadczenia życiowego prowadzi do odmiennego wniosku. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej uchwały i 2 przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Dyscyplinarnemu – Sądowi Apelacyjnemu. Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje: Zażalenie prokuratora jest zasadne. Zgodzić należy się ze skarżącym, że Sąd pierwszej instancji popełnił błąd w ustaleniach faktycznych stanowiących podstawę oceny, że stopień społecznej szkodliwości czynu jest znikomy. Ten błąd polegał na pominięciu okoliczności, które mogą rzutować na ocenę stopnia społecznej szkodliwości czynu. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny rozważał przesłanki wyznaczające stopień społecznej szkodliwości czynu, wymienione w art. 115 § 2 k.k., pod kątem przebiegu i okoliczności wypadku komunikacyjnego. Sąd ten wskazał, że odnośnie do wagi naruszonych obowiązków, to sędzia zasadę ostrożności i zasadę szczególnej ostrożności naruszyła nieumyślnie, prowadziła pojazd z prędkością dozwoloną na tym odcinku drogi, a w następstwie nienależytej ostrożności, wymaganej przy przekraczaniu oznakowanego przejścia dla pieszych, na którym pokrzywdzony miał pierwszeństwo, nieumyślnie naruszyła wskazane zasady, doprowadzając do potrącenia pieszego. Natomiast odnośnie do rodzaju naruszonych reguł ostrożności i stopnia ich naruszenia, to Sąd pierwszej instancji uznał, że sędzia naruszyła zasadę ostrożności i szczególnej ostrożności, ale jej zachowanie nie polegało na celowym zlekceważeniu szczególnych dyrektyw nakazujących konkretny sposób zachowania, lecz na zaniechaniu uważnej jazdy i szczególnej ostrożności podczas przemieszczania się po oznakowanym przejściu dla pieszych. Powyższe ustalenia, w zakresie dotyczącym dwóch elementów wyznaczających stopień społecznej szkodliwości czynu, tj. wagi naruszonych przez sprawcę obowiązków oraz rodzaju naruszonych reguł ostrożności i stopnia ich naruszenia, zakwestionował w zażaleniu prokurator podnosząc, że co do pierwszego z tych elementów, tj. wagi naruszonego obowiązku, to Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny błędnie ustalił, że do wypadku doszło w następstwie niezachowania należytej ostrożności, podczas gdy z przepisów ustawy – Prawo o ruchu drogowym wynika, że kierująca pojazdem naruszyła obowiązek zachowania szczególnej ostrożności wynikający z art. 26 ust. 1 p.r.d. Prokurator nadto podniósł, że wymóg zachowania szczególnej ostrożności wynikał także z art. 30 ust. 1 p.r.d., gdyż kierujący pojazdem w warunkach zmniejszonej przejrzystości powietrza powinien zachować szczególną ostrożność. Zdaniem skarżącego, sędzia jako kierująca pojazdem naruszyła więc obowiązek zachowania szczególnej ostrożności wynikający z dwóch źródeł normatywnych. Co do drugiego ze wskazanych elementów stopnia społecznej szkodliwości czynu, tj. rodzaju naruszonych reguł ostrożności i stopnia ich naruszenia, to skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji, że nie ocenił w jaki sposób powinien 3 zostać wypełniony przez kierującą pojazdem obowiązek zachowania szczególnej ostrożności, zważywszy że oznaczenie przejścia dla pieszych znakiem drogowym pionowym D–6, nakładało obowiązek zmniejszenia prędkości przy zbliżaniu się do tak oznaczonego przejścia dla pieszych. Także, zdaniem skarżącego, Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny nie ocenił stopnia naruszenia reguł ostrożności, gdyż nie zajął stanowiska, czy w świetle tych okoliczności naruszenie zasad ostrożności miało charakter rażący. Przyjęcie bowiem, że sędzia w sposób rażący naruszyła zasady ostrożności stałoby na przeszkodzie uznaniu, iż stopień społecznej szkodliwości jej czynu był znikomy. Przedstawione powyżej zarzuty skarżącego należy podzielić. Rzeczywiście Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny stwierdził, że do wypadku doszło w następstwie nienależytej ostrożności wymaganej przy przekraczaniu oznakowanego przejścia dla pieszych, podczas gdy zarzut sformułowany przez prokuratora dotyczył naruszenia szczególnej ostrożności w związku z poruszaniem się w rejonie przejścia dla pieszych. Co prawda w opisie czynu, zawartym we wniosku o zezwolenie na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej, przywołano art. 3 ust. 1 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, który dotyczy zasady należytej ostrożności, to jednak w kontekście całego opisu czynu trzeba przyjąć, że chodziło o wskazanie, że art. 3 ust. 1 p.r.d. nakłada też na kierującego pojazdem obowiązek zachowania szczególnej ostrożności, „gdy ustawa tego wymaga”, a ustawa – Prawo o ruchu drogowym czyni to w przywołanym w opisie czynu art. 26 ust. 1 p.r.d. Dlatego też zarzut przedstawiony przez prokuratora dotyczył naruszenia przez sędziego jako kierującego pojazdem obowiązku zachowania „szczególnej ostrożności”, a nie „należytej ostrożności”. Różnica znaczeniowa tych pojęć ma charakter „jakościowy” i dlatego też rzutuje na ocenę stopnia społecznej szkodliwości czynu. Trzeba w związku z tym przypomnieć, że niezależnie od szczególnego charakteru wypadku komunikacyjnego, jako przestępstwa związanego z „ryzykiem” uczestniczenia w ruchu drogowym, jego spowodowanie wiąże się z naruszeniem zasad bezpieczeństwa o różnym „ciężarze gatunkowym” i o różnym stopniu naruszenia. W ustawie – Prawo o ruchu drogowym istnieją zasady bezpieczeństwa, które mają podstawowe znaczenie dla zapewnienia bezpieczeństwa uczestnikom ruchu. Dlatego też w celu podkreślenia ich znaczenia ustawodawca obowiązek ich przestrzegania określa mianem „szczególnej ostrożności”. Do takich zasad należą reguły zachowania się kierującego pojazdem w sytuacjach związanych z ruchem pieszych. Ich przestrzeganie gwarantuje bowiem bezpieczeństwo pieszym, zaś naruszenie stanowi poważne dla nich zagrożenie. Dlatego też w pewnych sytuacjach związanych z ruchem drogowym, gdy ustawa wymaga podjęcia przez jego uczestnika dodatkowych środków ostrożności, owej „szczególnej ostrożności”, zlekceważenie ich może zostać ocenione jako szczególnie naganne. W tym kontekście przyjęcie przez Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny, że 4 sędzia kierując pojazdem naruszyła zasadę należytej ostrożności przy dojeżdżaniu do oznaczonego przejścia dla pieszych jest istotnym błędem w ustaleniach faktycznych. Zasadnie też skarżący podniósł, że Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny w ogóle nie wyjaśnił na czym polegał obowiązek kierującego pojazdem zachowania szczególnej ostrożności przy dojeżdżaniu do przejścia dla pieszych. Innymi słowy, jak powinna zachować się w danych warunkach drogowych sędzia jako kierująca pojazdem, aby do wypadku nie doszło. Sąd pierwszej instancji pominął, że w ustawie – Prawo o ruchu drogowym zawarta jest legalna definicja szczególnej ostrożności, która polega na konieczności zwiększenia uwagi i dostosowania zachowania uczestnika ruchu do warunków i sytuacji zmieniających się na drodze, w stopniu umożliwiającym odpowiednio szybkie reagowanie (art. 2 pkt 22 p.r.d.). Nadto, co też nie zostało wzięte pod uwagę przez Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny, na tym odcinku drogi obowiązywał znak drogowy D-6, który dodatkowo nakładał obowiązek na kierującego pojazdem, który zbliża się do miejsca oznaczonego tym znakiem, zmniejszyć prędkość tak, aby nie narazić na niebezpieczeństwo pieszych znajdujących się w tym miejscu lub na nie wchodzących (§ 47.4 rozporządzenia Ministra Infrastruktury oraz Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 lipca 2002 r., Dz. U. Nr 170, poz. 1393). W świetle tych okoliczności poczynione w sprawie ustalenia faktyczne, że kierująca pojazdem nie widziała wejścia pieszego na przejście ani poruszania się po tym przejściu przez ponad połowę jego długości (pieszy przechodził z lewej strony na prawą w stosunku do ruchu pojazdu), a manewr hamowania rozpoczęła dopiero po uderzaniu w pieszego, świadczą o nieobserwowaniu lewej strony jezdni, pomimo obowiązku zachowania szczególnej ostrożności, który w rejonie przejścia dla pieszych wymagał zwiększenia uwagi i koncentracji w prowadzeniu pojazdu. W tych okolicznościach trzeba rozważyć, czy nie doszło do rażącego naruszenia przepisów ruchu drogowego. Dodatkowo trzeba też rozważyć, czy wskazane przez Sąd pierwszej instancji okoliczności, które utrudniały kierującej pojazdem obserwację drogi w związku ze zmniejszoną widocznością z powodu pory dnia i opadów deszczu, rzeczywiście umniejszają stopień naruszenia obowiązku zachowania szczególnej ostrożności przy dojeżdżaniu do przejścia dla pieszych w sytuacji, gdy właśnie w takich trudnych warunkach drogowych ustawa nakłada na kierującego obowiązek zachowania szczególnej ostrożności (art. 30 ust. 1 p.r.d.). Może to oznaczać, że prowadzenie pojazdu z prędkością dopuszczalną na tym odcinku drogi nie będzie stanowić okoliczności zmniejszającej stopień naruszenia zasady szczególnej ostrożności, skoro bezpośrednia przyczyna wypadku nie miała związku z prędkością pojazdu, lecz z brakiem należytej obserwacji jezdni. Nierozważenie tych wszystkich okoliczności uniemożliwia Sądowi Najwyższemu – Sądowi Dyscyplinarnemu dokonanie oceny trafności zaskarżonej 5 uchwały. Nie można bowiem wykluczyć, że gdyby zostały one wzięte pod uwagę i właściwie ocenione, to, jak zasadnie podnosi w zażaleniu skarżący, ocena stopnia społecznej szkodliwości czynu mogłaby też być inna. Nie przesądzając tej oceny, zachodzi konieczność ponownego rozpoznania sprawy. W ponownym postępowaniu Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny powinien rozważyć wskazane okoliczności pod kątem rodzaju naruszonych reguł ostrożności, a zwłaszcza stopnia ich naruszenia i jeszcze raz ocenić stopień społecznej szkodliwości czynu. Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł jak w uchwale.