SNO 45/17

Sygn. akt SNO 45/17
POSTANOWIENIE
Dnia 17 listopada 2017 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Rafał Malarski (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Mirosław Bączyk
‎
SSN Jolanta Strusińska-Żukowska
Protokolant Katarzyna Wojnicka
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 17 listopada 2017 r., kwestii dopuszczalności wniesienia przez sędziego
Sądu Rejonowego w [...], A.R.,
odwołania od postanowienia Sądu Okręgowego [...]
z dnia 12 stycznia 2017 r.,
zawierającego wytknięcie uchybienia,
p o s t a n o w i ł:
pozostawić odwołanie bez rozpoznania
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy [...], postanowieniem z dnia 12 stycznia 2017
r., na podstawie art. 40 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (dalej: u.s.p.), wytknął Sądowi Rejonowemu w [...] rażącą i oczywistą obrazę przepisów Kodeksu postępowania karnego, w tym art. 413 § 1 pkt 5, art. 35 § 1 w zw. z art. 329 § 1 i w zw. z art. 25 § 1 pkt 2, art. 41 § 1, art. 424 § 1.
Sędzia Sądu Rejonowego w [...], A.R., do którego odnosiło się wytknięcie, złożył do Sądu Najwyższego opatrzone datą 1 września 2017 r. pismo zatytułowane „zażalenie”. Z jednej strony zarzucił w nim Sądowi Okręgowemu [...] obrazę szeregu przepisów proceduralnych, a z drugiej wniósł o przywrócenie mu terminu do złożenia „zażalenia”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Sporządzone i wniesione przez zainteresowanego sędziego odwołanie (mylnie określone przez jego autora „zażaleniem”) okazało się niedopuszczalne z mocy ustawy.
Na przedpolu zasadniczych rozważań warto przypomnieć, że w czasie, gdy doszło do udzielenia sędziemu A.R. wytyku, niedopuszczalne było zaskarżenie wydanego w tej materii postanowienia sądu drugiej instancji (zob. postanowienie SN z 21 lipca 2011 r., V CZ 35/11). Sytuacja w tym zakresie uległa radykalnej zmianie z dniem 12 sierpnia 2017 r., kiedy to wszedł w życie dodany przez art. 1 pkt 17 lit. a ustawy z 12 lipca 2017 r. (Dz. U. 2017.1452) art. 40 § 2a u.s.p. Stanowi on, że w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia zawierającego wytknięcie uchybienia, sędzia lub asesor sądowy wchodzący w skład sądu orzekającego w pierwszej instancji może wnieść odwołanie od tego postanowienia do Sądu Najwyższego.
Jawiło się zatem pytanie: czy na postanowienie zawierające wytkniecie uchybienia, zapadłe przed dniem wejścia w życie ustawy z 12 lipca 2017 r. nowelizującej Prawo o ustroju sądów powszechnych, przysługuje w zawitym terminie czternastu dni, liczonym od 12 sierpnia 2017 r., odwołanie, o którym mowa w art. 40 § 2a u.s.p.?
Analizę całego zagadnienia wypadało rozpocząć od przypomnienia, że zgodnie z art. 88 ust. 1 Konstytucji RP warunkiem niezbędnym wejścia w życie aktu normatywnego jest jego ogłoszenie, co oznacza podanie go do publicznej wiadomości. W myśl art. 4 ust. 1 ustawy z 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (j.t. Dz. U. z 2011 r. Nr 197, poz. 1172 ze zm.), akty normatywne zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych, co do zasady wchodzą w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Tak właśnie postąpił ustawodawca w art. 27 ustawy z dnia 12 lipca 2017 r. nowelizującej Prawo o ustroju sądów powszechnych.
Sąd Najwyższy opowiada się za poglądem, że przepis o wejściu w życie, który stanowiłby, że dany akt normatywny wchodzi w życie z datą wcześniejszą niż dzień ogłoszenia, pozostawałby w kolizji z art. 88 ust. 1 Konstytucji RP. Mimo że zakaz retroaktywności nie jest wprost wyrażony w żadnej normie konstytucyjnej, to Trybunał Konstytucyjny zasadę
lex retro non agit
wyprowadził z zasady praworządności materialnej oraz z zasady zaufania obywateli do państwa (zob. wyr. TK z 30 listopada 1988 r., K1/88, OTK 1988, nr 1, poz. 6). Zakazu tego nie należy jednak rozumieć w ten sposób, że w akcie normatywnym nie wolno nakazać stosowania zamieszczonych w nim norm do oceny stanów faktycznych zaistniałych w przeszłości. Jest to dopuszczalne, tyle że służyć temu mają nie przepisy o wejściu w życie, ale przepisy przejściowe. Na taki zabieg legislacyjny zezwala art. 5 wymienionej już wyżej ustawy z 20 lipca 2000 r., o ile „zasady demokratycznego państwa prawnego nie stają temu na przeszkodzie”. Rzecz jasna fakt ustanowienia wstecznego działania normy prawnej
musi być jednoznacznie stwierdzony przez ustawodawcę.
Dobrym przykładem takiego postąpienia prawodawcy jest art. 25 ust. 2 ustawy nowelizacyjnej z dnia 11 marca 2016 r. (Dz. U. z 2016 r., poz. 437), w którym w odniesieniu do nowej instytucji karnoprocesowej, to jest skargi na wyrok sądu odwoławczego, określono zakres temporalny jej stosowania oraz wydłużono termin wniesienia  skargi w opisanej tam konfiguracji procesowej. Przyjęto, że jeśli wyrok sądu odwoławczego wraz z uzasadnieniem zostanie doręczony stronom w okresie „począwszy od siódmego dnia przed wejściem w życie niniejszej ustawy do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, termin do wniesienia skargi rozpoczyna bieg od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy”; tym samym termin do złożenia skargi ulegnie odpowiedniemu wydłużeniu o czas wynoszący od jednego do siedmiu dni.
Treść ustawy nowelizacyjnej z 12 lipca 2017 r. nie daje jednak najmniejszych podstaw do twierdzenia, że wyrażone w niej normy, w tym uprawnienie sędziego lub asesora sądowego do zaskarżenia postanowienia zawierającego wytknięcie uchybienia, można stosować do wytyku udzielonego przed wejściem w życie tej ustawy, a więc do wydarzenia mającego miejsce przed dniem 12 sierpnia 2017 r. Ujmując rzecz w sposób bardziej zwięzły, wolno stwierdzić:
zawarte w art. 40 § 2 a u.s.p. uprawnienie do wniesienia odwołania do Sądu Najwyższego nie odnosi się do postanowień zawierających wytknięcie uchybienia wydanych przed 12 sierpnia 2017 r.
Podejmując decyzję o niedopuszczalności złożonego przez sędziego A.R. odwołania od wytyku udzielonego postanowieniem z 12 stycznia 2017 r., Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że procedować w tym zakresie winien w oparciu o odpowiednio stosowane przepisy Kodeksu postępowania karnego. Jasną i jednoznaczną wskazówkę interpretacyjną dała tu treść art. 40 § 2b u.s.p., w którym ustawodawca posłużył się zaczerpniętą wprost z Kodeksu postępowania karnego terminologią (art. 437 §1 k.p.k.), przyjmując, że Sąd Najwyższy po rozpoznaniu odwołania „utrzymuje w mocy zaskarżone postanowienie albo uchyla je w całości lub części.”
Z tych racji Sąd Najwyższy pozostawił odwołanie sędziego A.R. bez rozpoznania (art. 430 § 1 k.p.k.). W konsekwencji, siłą rzeczy, bezprzedmiotowe stało się rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia odwołania.
kc