SNO 41/11

WYROK  Z  DNIA  28  PAŹDZIERNIKA  2011  R. 
  SNO  41/11 
 
Przewodniczący: sędzia SN Stanisław Zabłocki  
Sędziowie 
SN: 
Małgorzata 
Gersdorf 
(sprawozdawca), 
Barbara 
Skoczkowska. 
 
S ą d  N a j w y ż s z y  – S ą d  D y s c y p l i n a r n y  z udziałem sędziego 
Sądu Apelacyjnego – Zastępcy Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Apelacyjnego oraz 
protokolanta po rozpoznaniu w dniu 28 października 2011 r. sprawy sędziego Sądu 
Okręgowego w związku z odwołaniem obwinionej od wyroku Sądu Apelacyjnego – 
Sądu Dyscyplinarnego z dnia 15 grudnia 2010 r., sygn. akt (…) 
 
1) 
z m i e n i ł  zaskarżony wyrok w ten sposób, że u n i e w i n n i ł  sędziego 
Sądu Okręgowego i – na podstawie art. 435 k.p.k. w zw. z art. 128 ustawy z 
dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych – 
współobwinionego sędziego Sądu Okręgowego X.Y. od przypisanych im 
przewinień służbowych, polegających na oczywistej i rażącej obrazie 
przepisów prawa; 
2) 
obciążył Skarb Państwa kosztami postępowania dyscyplinarnego za 
postępowanie odwoławcze. 
 
U z a s a d n i e n i e  
 
Wyrokiem Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 15 grudnia 2010 
r., sygn. akt (...), sędzia Sądu Okręgowego uznana została za winną tego, że w okresie 
od dnia 21 lipca 2006 r. do dnia 25 września 2007 r. dopuściła się oczywistej i rażącej 
obrazy przepisów prawa, polegającej na tym, iż pełniąc funkcję przewodniczącej 
Wydziału Cywilnego Sądu Okręgowego w A. i z tego tytułu kierując i nadzorując 
pracę tegoż Wydziału z naruszeniem art. 46 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo 
o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz.1070 ze zm.) doprowadziła do 
niewłaściwej obsady składu Sądu przez sędziego Sądu Okręgowego X.Y., który będąc 
delegowanym na podstawie art. 77 § 8 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych 
orzekał w pierwszej instancji w składzie jednego sędziego w sprawach sygn. akt: l C 
407/04, I C 23/05, C 154/05, I C 178/05, I C 229/05, I C 269/05, I C 273/05, I C 
279/05, I C 281/05, I C 27/06, I C 47/06, I C 54/06, I C 58/06, I C 73/06, I C 83/06, 1 
C 84/06, 1 C 98/06, I C 99/06, I C 109/06, I C 114/06, I C 123/06, 1 C 128/06, I C 
129/06, I C 133/06, I C 143/06, 1 C 147/06, I C 149/06, I C 153/06, I C 154/06, I C 
163/06, I C 167/06, I C 177/06, I C 184/06, I C 187/06, I C 188/06, I C 190/06, I C 

2 
 
208/06, I C 209/06, I C 213/06, I C 215/06, I C 218/06, I C 219/06, I C 223/06, I C 
227/06, I C 228/06, I C 229/06, I C 234/06, I C 238/06, I C 239/06, I C 243/06, I C 
244/06, 1 C 3/07, I C 7/07, I C 8/07, I C 9/07, I C 14/07, 1 C 17/07, I C 18/07, 1 C 
19/07, I C 23/07, I C 24/07, 1 C 27/07, I C 33/07, 1 C 34/07, 1 C 37/07, I C 38/07, I C 
39/07, 1 C 43/07, I C 44/07, I C 47/07, I C 48/07, I C 49/07, 1 C 53/07, I C 54/07, I C 
57/07, I C 58/07, I C 59/07, I C 63/07, I C 68/07, I C 73/07, I C 78/07, l C 83/07, 1 C 
84/07, I C 89/07, I C 93/07, I C 94/07, I C 99/07, I C 103/07, I C 104/07, I C 114/07, I 
C 118/07, 1 C 119/07, 1 C 128/07, I C 129/07, I C 133/07, I C 154/07, I C 167/07, I C 
177/07, I C 178/07, I C 179/07, I C 183/07, 1 C 184/07, I C 188/07, I C 193/07, 1 C 
207/07, I Co 38/06, I Co 42/06 Sądu Okręgowego, co stanowiło bezwzględną 
przyczynę odwoławczą określoną w art. 379 pkt 4 k.p.c., tj. popełnienia przewinienia 
służbowego statuowanego w art. 107 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów 
powszechnych. 
Na podstawie art. 108 § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych Sąd 
Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny umorzył postępowanie wobec obwinionej w zakresie 
wymierzenia kary dyscyplinarnej. 
Tym samym wyrokiem uznano za winnego popełnienia przewinienia 
dyscyplinarnego sędziego Sądu Okręgowego X.Y. za to, że orzekał w pierwszej 
instancji w składzie jednego sędziego, będąc delegowanym do sądu wyższego, ale nie 
posiadając upoważnienia Ministra Sprawiedliwości do przewodniczenia składowi. 
Również w stosunku do tego obwinionego umorzono postępowanie w zakresie 
wymierzenia kary z uwagi na przedawnienie z art. 108 § 2 ustawy – Prawo o ustroju 
sądów powszechnych. 
W motywach swego rozstrzygnięcia Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny 
wskazał, iż wina obwinionych w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego 
nie budzi zastrzeżeń. Niewątpliwie doszło do naruszenia prawa w sposób rażący i 
oczywisty. Ocena, iż naruszenie prawa miało ad casum charakter rażący i oczywisty 
wynika z faktu, że w okresie od dnia 15 października 2004 r. do dnia 25 września 2007 
r. sędzia Sądu Okręgowego X.Y. wydał wyroki w 67 sprawach, z czego w 27 
sprawach 
wyroki 
zostały 
uchylone 
z 
uwagi 
na 
wadliwą 
obsadę 
sądu. 
Odpowiedzialność za taki stan rzeczy obciąża zarówno Przewodniczącą Wydziału, jak 
i sędziego X.Y. 
Oceny, iż w sprawie doszło do naruszenia prawa w sposób rażący i oczywisty nie 
zmienia – zdaniem Sądu Apelacyjnego – fakt, iż rozpoznając środki odwoławcze od 
orzeczeń ferowanych przez sędziego X.Y., Sąd Apelacyjny w kilku sprawach nie 
stwierdził nieważności postępowania, a w jednej ze spraw (sprawa I ACa 474/07) 
wystąpił do Sądu Najwyższego z pytaniem prawnym, dotyczącym skutków zasiadania 
w charakterze przewodniczącego, sędziego delegowanego na podstawie § 8 art. 77 

3 
 
ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych bez powierzenia przez Ministra 
Sprawiedliwości prawa przewodnictwa. 
Odwołanie od tego wyroku wniosła sędzia Sądu Okręgowego, zarzucając mu: 
1) błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku 
i mający wpływ na jego treść, polegający na przyjęciu, że obwiniona dopuściła się 
zarzucanych jej czynów, mimo iż w świetle całokształtu zebranego w sprawie 
materiału dowodowego wynika wniosek odmienny, a także  
2) obrazę przepisów prawa procesowego, która miała wpływ na treść 
zaskarżonego wyroku, tj. art. 7 k.p.k., art. 366 § 1 k.p.k., art. 410 k.p.k., art. 413 § 2 
pkt 1 k.p.k., art. 424 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 128 ustawy – Prawo o ustroju 
sądów powszechnych. 
Stawiając powyższe zarzuty, obwiniona wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku 
i uniewinnienie. 
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje: 
Odwołanie obwinionej zasługuje na uwzględnienie, przede wszystkim z uwagi 
na naruszenie art. 107 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, polegające na 
przyjęciu, że obwiniona sędzia dopuściła się zarzucanych jej czynów, mimo iż w 
świetle całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż ad casum 
nie doszło do oczywistego naruszenia prawa. Przewinieniem służbowym, o którym 
mowa w art. 107 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych jest bowiem 
tylko takie naruszenie przepisów prawa, któremu można przypisać jednocześnie dwie 
cechy: musi być ono oczywiste oraz rażące. Dla uznania obrazy przepisów prawa za 
przewinienie dyscyplinarne konieczne jest przypisanie jej obu omawianych cech 
łącznie, od strony podmiotowej natomiast do przypisania sędziemu popełnienia 
przewinienia dyscyplinarnego konieczna jest wina, wystarczy jednak każdy rodzaj 
winy, także wina nieumyślna (por. wyrok SN z 12 stycznia 2011 r., SNO 53/10 – LEX 
nr 694246). 
Kwestia nieważności postępowania w sprawie toczącej się w sądzie okręgowym 
w pierwszej instancji, w której orzekał – jako przewodniczący – sędzia sądu 
rejonowego delegowany na podstawie art. 77 § 8 ustawy – Prawo o ustroju sądów 
powszechnych bez powierzenia mu przez Ministra Sprawiedliwości prawa 
przewodniczenia, (art. 46 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych) została 
w judykaturze dostatecznie i jednoznacznie wyjaśniona i uznana za naruszenie prawa 
(por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 kwietnia 2004 r., III SK 26/04, OSNP 
2005, nr 5, poz. 72 i z dnia 3 lutego 2005 r., WA 31/04, OSNKW 2005, nr 5, poz. 34, 
oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 lipca 2004 r., II UKN 366/00, 
OSNAPUS 2002, nr 3, poz. 81 i postanowienie z 27 lutego 2008 r. III CZP 103/07). 
Tezę tę potwierdza także nowsze orzecznictwo Sądu Najwyższego (por. np. wyrok SN 

4 
 
z 6 maja 2010 r., II PK 345/09) i przyjęta w nim teza, że, sędzia sądu niższego nie 
może być przewodniczącym składu sądzącego w sądzie wyższym, chyba, że Minister 
Sprawiedliwości przyzna takiemu sędziemu prawo przewodniczenia w sprawach 
rozpoznawanych przez sąd okręgowy w pierwszej instancji. Naruszenie tej zasady 
ustrojowej powoduje nieważność postępowania cywilnego. 
W przepisie art. 77 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych przewidziano 
instytucję tzw. małej delegacji, czyli delegowania sędziego sądu rejonowego, w 
ramach okręgu sądowego, przez prezesa sądu okręgowego do pełnienia obowiązków 
sędziego w innym sądzie. Z takimi delegacjami mieliśmy do czynienia w omawianym 
przypadku. Delegowanie na zasadzie wspomnianego art. 77 nie może jednak 
obejmować sytuacji, która – wbrew zasadzie wynikającej z art. 46 § 1 ustawy – Prawo 
o ustroju sądów powszechnych – oznaczałaby przyznanie sędziemu sądu rejonowego, 
delegowanemu do sądu okręgowego przez prezesa sądu okręgowego, prawa 
przewodniczenia w sprawach rozpoznawanych przez ten sąd w pierwszej instancji, w 
składzie jednego sędziego i dwóch ławników albo w składzie jednego sędziego (co de 
facto oznacza delegowanie do pełnienia obowiązków sędziego w sądzie okręgowym w 
sprawach rozpoznawanych w pierwszej lub w drugiej instancji w składach 
zawodowych, jednak bez prawa przewodniczenia składowi sądzącemu). Sprzeciwia 
się bowiem temu zasada, że sędzia sądu niższego nie może być przewodniczącym 
składu sądzącego w sądzie wyższym. Jest zatem bezdyskusyjne, iż obwiniona 
naruszyła przepis prawa. Owo naruszenie, z uwagi na skutki w postaci nieważności 
postępowania w sprawach, w których orzekał sędzia Sądu Okręgowego X.Y. jest 
szkodliwe społecznie i należy je uznać za rażące. 
Jednakże działaniom obwinionej, która dopuściła do wadliwej obsady sądu, nie 
można przypisać, zdaniem Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego, cechy 
oczywistego naruszenia prawa. To zaś wyłącza możliwość oceny, że doszło do 
przewinienia służbowego, które wiąże się jednocześnie z rażącym i oczywistym 
naruszeniem prawa. Skoro Sąd Apelacyjny w kilkunastu sprawach w zakresie kontroli 
instancyjnej nie dopatrzył się nieważności postępowania w omawianej tu sytuacji, 
trudno ocenić, iż na obszarze apelacji (...) kwestia była oczywista. Jest to nieobojętne 
dla niniejszego postępowania dyscyplinarnego, bowiem w pierwszym rzędzie to na 
sądzie drugiej instancji ciąży obowiązek weryfikacji błędnych orzeczeń. Co więcej, w 
ramach nadzoru judykacyjnego to właśnie z apelacji (...) wystąpiono z pytaniem 
prawnym do Sądu Najwyższego, co do nieważności postępowania w sytuacji 
orzekania przez sędziego delegowanego do wyższej instancji bez powierzenia prawa 
przewodniczenia. Problem zatem istniał, a jego rozwiązanie nie było dla apelacji (...) 
jednoznaczne. 
Zdaniem Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego naruszenie prawa przez 
obwinioną – sędziego Sądu Okręgowego – z uwagi na powyższe nie było oczywiste w 

5 
 
uwarunkowaniach faktycznych niniejszej sprawy. Stąd postępowanie obwinionej nie 
podlegało pozytywnej weryfikacji przez pryzmat art. 107 § 1 ustawy – Prawo o ustroju 
sądów powszechnych i nie pozwalało ad casum na subsumpcję tego przepisu, co w 
efekcie nie mogło prowadzić do oceny, iż obwiniona dokonała zrzucanego jej 
przewinienia służbowego. 
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zmienił też na zasadzie art. 435 k.p.k. w 
zw. z art. 128 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych zaskarżony wyrok na 
korzyść współobwinionego. Podstawą takiego działania Sądu Dyscyplinarnego i w 
konsekwencji zmiana orzeczenia na korzyść współobwinionego, który nie wniósł 
środka odwoławczego, były "te same względy", które stały się podstawą zmiany 
orzeczenia w stosunku do obwinionej, do której środek się odnosił (gravamen 
commune). 
Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku.