SNO 37/10

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  28  WRZEŚNIA  2010  R. 
  SNO  37/10 
 
Przewodniczący: sędzia SN Marian Buliński. 
Sędziowie SN: Mirosława Wysocka, Romualda Spyt (sprawozdawca). 
 
S ą d  N a j w y ż s z y  –  S ą d  D y s c y p l i n a r n y  z udziałem protokolanta 
w sprawie Aliny K. – sędziego Sądu Rejonowego po rozpoznaniu w dniu 28 września 
2010 r. zażalenia wniesionego przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego 
Tomasza H. na postanowienie Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 16 
czerwca 2010 r., sygn. ASDo (...) 
 
p o s t a n o w i ł :  
u t r z y m a ć  
w  
m o c y  
z a s k a r ż o n e  
p o s t a n o w i e n i e .  
 
U z a s a d n i e n i e  
 
Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2010 r. Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny 
umorzył postępowanie prowadzone wobec sędziego Sądu Rejonowego w sprawie o 
zezwolenie na pociągnięcie jej do odpowiedzialności karnej za czyn z art. 177 § 2 k.k. 
Postanowienie to zapadło w następujących okolicznościach faktycznych. 
Oskarżyciel posiłkowy Tomasz H. wniósł w dniu 30 kwietnia 2009 r. akt 
oskarżenia w trybie art. 55 k.p.k. przeciwko sędziemu Sądu Rejonowego, której 
zarzucał, że w dniu 8 grudnia 2007 r. około godziny 1200 w A. naruszyła zasady 
bezpieczeństwa obowiązujące w ruchu drogowym w ten sposób, że kierując 
samochodem osobowym marki „Renault Twingo” przed wjazdem na skrzyżowanie z 
drogi podporządkowanej, niewłaściwie upewniła się co do panującej sytuacji na 
drodze i nie udzieliła pierwszeństwa kierowcy motocykla marki „Suzuki” Tomaszowi 
H., co spowodowało zderzenie samochodu osobowego marki „Renault Twingo” z 
motocyklem „Suzuki”, powodując tym samym u Tomasza H. mnogie obrażenia ciała 
w postaci: pęknięcia śledziony z oderwaniem jej od szypuły naczyniowej i 
uszkodzeniem tętnicy naczyniowej, urazu lewej połowy klatki piersiowej, urazowej 
odmy opłucnowej lewostronnej, krwiaka lewej strony jamy opłucnowej, licznych 
złamań żeber po stronie lewej od III do X, rozedmy podskórnej po stronie lewej w 
okolicy przykręgosłupowej, urazu głowy z utratą przytomności, zadrapań twarzy, 
które to obrażenia stanowiły chorobę realnie zagrażającą życiu, to jest przestępstwa z 
art. 177 § 2 k.k. 

 
2
Postanowieniem z dnia 25 września 2009 r. Sąd Rejonowy umorzył 
postępowanie w sprawie zainicjowanej tym aktem oskarżenia na podstawie art. 17 § 1 
pkt 10 k.p.k. 
W dniu 9 października 2009 r. subsydiarny oskarżyciel posiłkowy wystąpił do 
Sądu Apelacyjnego z wnioskiem o zezwolenie na pociągnięcie sędziego Sądu 
Rejonowego do odpowiedzialności karnej za czyn z art. 177 § 2 k.k. 
Postanowieniem z dnia 13 stycznia 2010 r. Sąd Okręgowy, rozpoznając zażalenie 
oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego, nie uwzględnił tego zażalenia i utrzymał w 
mocy postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 25 września 2009 r. 
Sąd Apelacyjny, uzasadniając dokonane rozstrzygnięcie, wskazał, że w 
przypadku ścigania osoby korzystającej z immunitetu formalnoprawnego (art. 80 § 1 
ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych) uzyskanie zgody na ściganie należy 
do oskarżyciela (art. 13 k.p.k.), a więc w sprawach z oskarżenia publicznego, w 
których akt oskarżenia wniósł pokrzywdzony jako subsydiarny oskarżyciel posiłkowy, 
na nim ciąży obowiązek uzyskania zezwolenia odpowiedniej władzy. Postępowanie 
wszczęte bez uzyskania zezwolenia (w tym wypadku sądu dyscyplinarnego) podlega 
umorzeniu na zasadzie art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k. 
Sąd wskazał także, że oskarżyciel posiłkowy subsydiarny wystąpił z wnioskiem 
o zezwolenie na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej w dniu 9 
października 2009 r., a więc po umorzeniu postępowania przez Sąd Rejonowy 
postanowieniem z dnia 25 września 2009 r. Podkreślił, że zgoda sądu dyscyplinarnego 
na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej jest względną negatywną 
przesłanką procesową. Zauważył, że przy umorzeniu postępowania z uwagi na 
przeszkodę względną (brak zezwolenia władzy) istnieje możliwość ponownego 
wszczęcia postępowania, jeżeli tylko usunięta zostanie owa przeszkoda (uchylono 
immunitet), bowiem prawomocne umorzenie postępowania w oparciu o przeszkodę 
względną (brak zezwolenia na ściganie) nosi jedynie cechę formalnej prawomocności. 
Sąd Apelacyjny podkreślił, że w niniejszej sprawie nie istnieje możliwość wszczęcia 
tego postępowania bez potrzeby uchylenia prawomocnego orzeczenia o umorzeniu 
postępowania w trybie nadzwyczajnego środka zaskarżenia. Natomiast w wypadku 
ponownego wniesienia przez pokrzywdzonego subsydiarnego aktu oskarżenia, upływ 
terminu, o jakim mowa w art. 55 § 1 k.p.k., spowoduje bezskuteczność tej czynności, 
bowiem po tym terminie prawo do wniesienia skargi przez oskarżyciela posiłkowego 
subsydiarnego wygasa. Termin ten ma charakter prekluzyjny, w związku z czym nie 
podlega przywróceniu. 
Ponadto podkreślono, że postępowanie związane z kwestią uchylenia immunitetu 
sędziowskiego nie ma samodzielnego bytu. Jest swoistym postępowaniem 
wpadkowym, kreowanym przez ustawę – Prawo o ustroju sądów powszechnych w 
powiązaniu z regulacjami Kodeksu postępowania karnego dla potrzeb postępowania 

 
3
karnego. Ma ono na celu stwierdzenie, czy zachodzą okoliczności usprawiedliwiające 
uchylenie immunitetu sędziowskiego (art. 181 Konstytucji RP), tj. czy zachodzą 
okoliczności uzasadniające podejrzenie, że sędzia popełnił czyn, który powinien 
spowodować wszczęcie przeciwko niemu postępowania karnego i wymierzenia w tym 
postępowaniu kary. Zatem zezwolenie na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności 
karnej sądowej może nastąpić tylko wówczas, gdy zebrane dowody – oceniane 
obiektywnie – dostatecznie uzasadniają popełnienie przestępstwa i nie zachodzą żadne 
okoliczności powodujące, iż dalsze postępowanie staje się niedopuszczalne. 
Ewentualne uchylenie immunitetu musi bowiem być aktem celowym, zmierzającym 
do tego, aby sędzia odpowiadał karnie, a nie aby doszło do umorzenia postępowania 
karnego. 
Na postanowienie to pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego Tomasza H. wniósł 
zażalenie, zarzucając obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść 
rozstrzygnięcia: art. 80 § 2d ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, poprzez 
nierozpoznanie wniosku o zezwolenie na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności 
karnej w terminie czternastu dni od dnia jego wpłynięcia do sądu dyscyplinarnego, co 
stało się podstawą umorzenia postępowania. Wniósł o uchylenie zaskarżonego 
postanowienia 
i 
przekazanie 
sprawy 
Sądowi 
Apelacyjnemu 
– 
Sądowi 
Dyscyplinarnemu do ponownego rozpoznania. 
W uzasadnieniu wskazano, że oskarżyciel posiłkowy nie wiedział, że oskarżona 
jest chroniona immunitetem. Za dzień, w którym oskarżyciel posiłkowy dowiedział się 
o fakcie, że osoba naruszająca zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym jest sędzią 
Sądu Rejonowego, należy przyjąć dzień 28 września 2009 r., tj. dzień doręczenia 
pełnomocnikowi oskarżyciela posiłkowego postanowienia Sądu Rejonowego, który 
umorzył postępowanie karne ze względu na nieprzedłożenie Sądowi zezwolenia 
właściwego organu na ściganie oskarżonej. Zatem dopiero wówczas ujawniła się w 
postępowaniu informacja o potrzebie uzyskania przez oskarżyciela posiłkowego 
zezwolenia na ściganie osoby korzystającej z immunitetu formalnoprawnego. W 
zgromadzonym materiale dowodowym nie było i nie ma żadnego dokumentu 
stwierdzającego, iż oskarżona jest sędzią Sądu Rejonowego. W aktach sprawy nie było 
oświadczenia oskarżonej o wykonywaniu zawodu sędziego. 
Podniesiono także, że Sąd Rejonowy, w chwili powzięcia wiadomości o 
wykonywaniu przez oskarżoną zawodu sędziego, powinien wezwać oskarżyciela 
posiłkowego do usunięcia braku formalnego w postaci zezwolenia na ściganie i 
zawiesić postępowanie. Oskarżyciel złożył wniosek o zawieszenie postępowania do 
Sądu Rejonowego, jednak do chwili obecnej wniosek ten nie został rozpoznany. 
Zwrócono także uwagę, że Sąd Dyscyplinarny wydał postanowienie w 
przedmiocie zezwolenia na pociągniecie do odpowiedzialności karnej sędziego Sądu 
Rejonowego z dnia 16 czerwca 2010 r., a więc 8 miesięcy po wystąpieniu przez 

 
4
oskarżyciela posiłkowego do tego Sądu, pomimo iż obowiązuje 14-dniowy termin do 
wydania decyzji w tej sprawie. Skarżący stwierdził, że ”w warunkach przewlekłości 
postępowania brak jest możliwości dochowania 30-dniowego terminu przewidzianego 
art. 55 k.p.k. – bez zawieszania postępowania”. Podkreślił również, że to właśnie tak 
późne rozpoznanie wniosku umożliwiło wydanie postanowienia w obecnej postaci. 
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje: 
W myśl art. 80 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o 
ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) sędzia nie może być 
zatrzymany ani pociągnięty do odpowiedzialności karnej bez zezwolenia właściwego 
sądu dyscyplinarnego. Z przepisu tego wynika, że zezwolenie właściwego sądu 
dyscyplinarnego ma umożliwić pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej, a 
zatem postępowanie w przedmiocie tego zezwolenia ma swoje uzasadnienie prawne i 
faktyczne jedynie wtedy, kiedy prowadzone jest postępowanie karne zmierzające do 
ukarania sędziego. Tak rozumiany cel i funkcja tej instytucji prawa prowadzi do 
wniosku, że byt postępowania o uchylenie immunitetu jest nierozerwalnie związany z 
bytem postępowania karnego dotyczącego czynu, co do którego ma być udzielone 
zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej. W przeciwnym wypadku, 
udzielenie zezwolenia uznać należy nie tylko za niecelowe, ale także za pozbawione 
podstawy prawnej, a konsekwencji za prawnie niedopuszczalne. Innymi słowy, sąd 
dyscyplinarny nie jest uprawniony do rozstrzygania powyższej kwestii, jeżeli nie toczy 
się postępowanie karne mające na celu „pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności 
karnej”, a taki stan zaistniał w niniejszej sprawie. Dla przypomnienia wskazać należy 
na chronologię zdarzeń. Prywatny akt oskarżenia złożony został do Sądu Rejonowego 
w dniu 30 kwietnia 2009 r. (zawierał między innymi stwierdzenie, że oskarżona jest 
sędzią Sądu Rejonowego, co w sposób oczywisty przeczy twierdzeniom zażalenia o 
braku wiedzy o tej okoliczności aż do dnia doręczenia pełnomocnikowi Tomasza H. 
odpisu postanowienia Sądu pierwszej instancji o umorzeniu postępowania karnego). 
Przedmiotowy wniosek o pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sędziego Sądu 
Rejonowego wpłynął do Sądu Dyscyplinarnego w dniu 9 października 2009 r., a więc 
już po wydaniu przez Sąd Rejonowy postanowienia z dnia 25 września 2009 r. o 
umorzeniu postępowania w sprawie II K 424/09 (z prywatnego oskarżenia Tomasza 
H.). Rozstrzygnięcie to utrzymane zostało w mocy postanowieniem Sądu Okręgowego 
z dnia 13 stycznia 2010 r., wydanym w sprawie XXIII Kz 401/09. Prokurator 
Generalny odmówił wniesienia kasacji od powyższego postanowienia. Zatem w chwili 
orzekania przez Sąd Dyscyplinarny nie toczyło się już postępowanie karne mające na 
celu pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej. Co więcej, z uwagi na upływ 
terminu prekluzyjnego, wskazanego w art. 55 § 1 k.p.k., ponowne wniesienie 
prywatnego aktu oskarżenia przez Tomasza H. stanowiłby bezskuteczną czynność 

 
5
procesową, co oznaczałoby konieczność umorzenia postępowania na podstawie art. 17 
§ 1 pkt 9 k.p.k., a więc z uwagi na brak skargi uprawnionego oskarżyciela. 
Argumentacja przywołana w zażaleniu w swej zasadniczej i przeważającej części 
nie mieści się w ramach zarzutu naruszenia art. 80 § 2d ustawy – Prawo o ustroju 
sądów powszechnych, gdyż skupia się na wadach postępowania przed Sądem 
Rejonowym, zakończonego postanowieniem z dnia 9 października 2009 r. o 
umorzeniu postępowania oraz przed Sądem Okręgowym, który w dniu 13 stycznia 
2010 r. utrzymał w mocy powyższe postanowienie. Wywodzi się w niej, że umorzenie 
postępowania karnego było nieuzasadnione. Tymczasem postępowania te i wydane w 
ich toku orzeczenia nie podlegają kognicji Sądu Najwyższego w niniejszej sprawie, a 
stan sprawy wynikający z tych postanowień jest wiążący. Wynika z niego, że 
postępowanie w sprawie z aktu oskarżenia wniesionego przez Tomasza H. zostało 
prawomocnie umorzone przed datą podjęcia zaskarżonego postanowienia. Z tych 
względów uprawniony jest pogląd Sądu Apelacyjnego, że wydaniu uchwały 
sprzeciwiał się odpowiednio stosowany (na mocy art. 128 ustawy – Prawo o ustroju 
sądów powszechnych) art. 17 § 1 pkt 11 k.p.k. 
Co zaś się tyczy podnoszonego w zażaleniu zarzutu, to w istocie przekroczony 
został termin wskazany w art. 80 § 2d ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych. 
Jednakże przepis ten ma charakter instrukcyjny, co oznacza co do zasady, że jego 
niedochowanie przez sąd dyscyplinarny nie powoduje wadliwości postanowienia 
rozstrzygającego 
w 
przedmiocie 
zezwolenia 
na 
pociągnięcie 
sędziego 
do 
odpowiedzialności karnej. Z twierdzenia skarżącego, że właśnie zwłoka Sądu 
Dyscyplinarnego w podjęciu stosownego rozstrzygnięcia umożliwiła temu Sądowi 
następnie umorzenie postępowania, zdaje się wynikać jego pogląd, iż brak 
rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego co do postanowienia Sądu Rejonowego o 
umorzeniu postępowania karnego nie tamował rozpoznania sprawy w przedmiocie 
uchylenia immunitetu. Stanowisko to jest błędne. Od losu tego postanowienia 
(zaskarżonego przez oskarżyciela posiłkowego) zależał byt postępowania karnego, 
które to postępowanie, jak wskazano wyżej, było warunkiem dopuszczalności 
postępowania w sprawie immunitetu. Oznacza to, że Sąd Dyscyplinarny miał nie tylko 
prawo, ale i obowiązek wstrzymania się z rozpoznaniem sprawy do momentu 
prawomocnego rozstrzygnięcia losów postępowania karnego, wszczętego z oskarżenia 
prywatnego w sprawie o czyn, którego bezpośrednio dotyczył wniosek o zezwolenie 
na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej. 
Przede wszystkim zaś podkreślić należy, że w aktualnym stanie sprawy, kiedy 
nie toczy się postępowanie karne, którego celem byłoby pociągnięcie do 
odpowiedzialności karnej sędziego Sądu Rejonowego za czyn, którego dotyczy 
wniosek o uchylenie immunitetu, żądanie uchylenia zaskarżonego postanowienia i 
przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Dyscyplinarny, 

 
6
zmierzałoby w istocie do prowadzenia postępowania z pominięciem jego funkcji, 
będącej jednocześnie warunkiem jego dopuszczalności. Inaczej rzecz ujmując, 
postępowanie to toczyłoby się samoistnie – bez związku z postępowaniem karnym, a 
więc w istocie odpadłby jego zasadniczy i konieczny dla bytu tego postępowania cel – 
umożliwienie prowadzenia postępowania karnego przeciwko sędziemu. 
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny orzekł, jak w sentencji 
postanowienia.