SNO 37/09

WYROK  Z  DNIA  26  MAJA  2009  R. 
SNO  37/09 
 
Godność urzędu sędziego zostaje zagrożona, gdy sędzia jest sprawcą 
naruszenia porządku prawnego, a zwłaszcza wtedy, gdy popełnia przestępstwo. 
Jednakże nie każde takie zachowanie implikuje „uchybienie godności urzędu”. W 
wypadku dokonania nieumyślnego występku należy ocenić jego charakter i wagę 
oraz sposób i okoliczności popełnienia z punktu widzenia społecznie 
akceptowanego standardu zawodu sędziego. Przy przestępstwach nieumyślnych, 
w tym wypadkach komunikacyjnych, decydujące znaczenie ma rodzaj 
naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia. 
 
Przewodniczący: sędzia SN Dariusz Świecki (sprawozdawca). 
Sędziowie SN: Marian Buliński, Roman Sądej. 
 
S ą d  N a j w y ż s z y  –  S ą d  D y s c y p l i n a r n y  z udziałem Zastępcy 
Rzecznika Dyscyplinarnego Sądu Okręgowego oraz protokolanta po rozpoznaniu w 
dniu 26 maja 2009 r. sprawy sędziego Sądu Rejonowego w związku z odwołaniem 
Ministra Sprawiedliwości i obwinionej od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu 
Dyscyplinarnego z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt (...) 
 
1 .  u t r z y m a ł  w  m o c y  z a s k a r ż o n y  w y r o k ,  
2 .  k o s z t a m i  
p o s t ę p o w a n i a  
o d w o ł a w c z e g o  
o b c i ą ż y ł  
S k a r b  P a ń s t w a . 
 
U z a s a d n i e n i e  
 
Sąd Apelacyjny – Sąd Dyscyplinarny wyrokiem z dnia 26 stycznia 2009 r. uznał 
sędziego Sądu Rejonowego za winną przewinienia dyscyplinarnego, wyrażającego się 
uchybieniem godności sprawowanego urzędu sędziowskiego, polegającego na tym, że 
w dniu 29 września 2000 r. w A., województwie (...), na ulicy Dąbrowskiego, 
nieumyślnie naruszyła zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym w ten sposób, że 
kierując samochodem osobowym marki Kia Sportage, nr rej. (...), nie zachowała 
szczególnej ostrożności podczas dojeżdżania do oznaczonego przejścia dla pieszych, 
gdyż nienależycie obserwując drogę oraz nie widząc lewej części jezdni, a tym i lewej 
części przejścia dla pieszych, wyprzedzała w obrębie tego przejścia jadący z lewej 
strony i zwalniający wyraźnie tramwaj, wskutek czego doprowadziła do uderzenia 
swoim samochodem w idącego po tym przejściu z lewej na prawą stronę i 
wychodzącego zza tramwaju pieszego Mariusza N., w wyniku czego doznał on 

 
2
ciężkiego uszczerbku na zdrowiu w postaci złamania kości czaszki i wstrząśnienia 
mózgu ciężkiego stopnia (III stopnia), stanowiącego chorobę realnie zagrażającą 
życiu, tj. popełnienia przewinienia dyscyplinarnego z art. 107 § 1 ustawy z dnia 27 
lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) 
i za to, na podstawie tego przepisu oraz art. 109 § 1 pkt 1 cyt. ustawy, wymierzył karę 
dyscyplinarną upomnienia, a kosztami postępowania dyscyplinarnego obciążył Skarb 
Państwa. 
Odwołania od powyższego wyroku wnieśli Minister Sprawiedliwości i 
obwiniona. 
Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 438 pkt 4 k.p.k. w zw. z art. 128 
u.s.p. zaskarżył wyrok w części dotyczącej orzeczenia o karze, zarzucając wyrokowi 
rażącą niewspółmierność tego orzeczenia, polegającą na wymierzeniu obwinionej kary 
dyscyplinarnej upomnienia, będącą wynikiem nieuwzględnienia w sposób właściwy 
wagi popełnionego przez nią przewinienia. W konkluzji wniósł o zmianę 
zaskarżonego wyroku poprzez wymierzenie kary dyscyplinarnej nagany. 
Obwiniona zaskarżyła wyrok w całości i na podstawie art. 438 pkt 1 k.p.k. w zw. 
z art. 128 u.s.p. zarzuciła obrazę przepisów prawa materialnego, a konkretnie art. 107 
§ 1 u.s.p. W konkluzji wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia i uniewinnienie, 
ewentualnie o odstąpienie od wymierzenia kary. 
Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny zważył, co następuje: 
Odwołania nie są zasadne. W pierwszej kolejności należy odnieść się do 
odwołania obwinionej. Z uzasadnienia odwołania wynika, że skarżąca obrazę prawa 
materialnego w postaci art. 107 § 1 u.s.p. upatruje w tym, że skazanie za przestępstwo 
z art. 177 § 2 k.k., które ma charakter nieumyślny, a nadto gdy zasady bezpieczeństwa 
w ruchu drogowym zostały naruszone nieumyślnie, nie wypełnia znamienia 
„uchybienia godności urzędu”, o jakim mowa w art. 107 § 1 u.s.p. Zdaniem skarżącej, 
należy w ogóle zastanowić się, „czy można uchybić godności urzędu sędziego 
nieumyślnie?” 
Odnosząc się do tej wątpliwości trzeba stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie 
przedmiotem zarzutu dyscyplinarnego nie było nieumyślne uchybienie godności 
urzędu sędziego, tylko uchybienie godności urzędu w związku z popełnieniem 
przestępstwa. Oczywiste jest bowiem, że godność urzędu sędziego zostaje zagrożona, 
gdy sędzia jest sprawcą naruszenia porządku prawnego, a zwłaszcza gdy popełnia 
przestępstwo. Jednakże nie każde takie zachowanie implikuje „uchybienie godności 
urzędu”. W wypadku dokonania nieumyślnego występku należy ocenić jego charakter 
i wagę oraz sposób i okoliczności popełnienia z punktu widzenia społecznie 
akceptowanego standardu zawodu sędziego. Przy przestępstwach nieumyślnych, do 
których należy spowodowany przez obwinioną wypadek komunikacyjny, decydujące 

 
3
znaczenie ma rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia. 
Niezależnie bowiem od szczególnego charakteru wypadku komunikacyjnego, jako 
przestępstwa związanego z „ryzykiem” uczestniczenia w ruchu drogowym, jego 
spowodowanie wiąże się z naruszeniem zasad bezpieczeństwa o różnym „ciężarze 
gatunkowym” i o różnym stopniu naruszenia. W prawie o ruchu drogowym istnieją 
zasady bezpieczeństwa, które mają podstawowe znaczenie dla zapewnienia 
bezpieczeństwa uczestnikom ruchu. Dlatego też w celu podkreślenia ich znaczenia 
ustawodawca 
obowiązek 
ich 
przestrzegania 
określa 
mianem 
„szczególnej 
ostrożności”. Oznacza to konieczność zwiększenia uwagi i dostosowania zachowania 
uczestnika ruchu do warunków i sytuacji zmieniających się na drodze, w stopniu 
umożliwiającym odpowiednio szybkie reagowanie (art. 2 pkt 22 p.r.d.). Do takich 
zasad należą reguły zachowania się kierującego pojazdem w sytuacjach związanych z 
ruchem pieszych. Ich przestrzeganie gwarantuje bowiem bezpieczeństwo pieszym, zaś 
naruszenie stanowi poważne dla nich zagrożenie. Prawidłowo na te zasady, 
wynikające z art. 26 p.r.d., wskazał Sąd pierwszej instancji, zaś stopień ich naruszenia 
uznał za rażący. Tych ustaleń obwiniona nie kwestionuje, skoro sformułowała zarzut 
naruszenia prawa materialnego, co oznacza akceptację poczynionych w sprawie 
ustaleń faktycznych. W tym stanie rzeczy trzeba stwierdzić, że z uwagi na rodzaj 
naruszonej zasady bezpieczeństwa w ruchu drogowym, tj. zasady o podstawowym 
znaczeniu oraz sposób jej naruszenia wynikający z niezachowania „szczególnej 
ostrożności”, zachowanie obwinionej zasadnie zostało ocenione przez Sąd pierwszej 
instancji jako „uchybienie godności urzędu”. Uznać bowiem trzeba, że w pewnych 
sytuacjach związanych z ruchem drogowym, gdy ustawa wymaga podjęcia przez jego 
uczestnika dodatkowych środków ostrożności, owej „szczególnej ostrożności”, 
zlekceważenie ich przez sędziego musi zostać ocenione jako szczególnie naganne. Nie 
godzi się bowiem, by sędzia nie przestrzegał podstawowych zasad bezpieczeństwa 
ruchu drogowego, a w wypadku ich rażącego naruszenia takie zachowanie może 
zostać uznane za uchybienie godności urzędu sędziowskiego. 
Z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że obwiniona 
zlekceważyła obowiązek zachowania szczególnej ostrożności przy zbliżaniu się do 
przejścia dla pieszych, gdyż nie zwiększyła uwagi i koncentracji w tym rejonie drogi, 
skoro nie zauważyła, że tramwaj zwalnia przed przejściem dla pieszych, co powinno 
być dla niej sygnałem, iż na przejściu może pojawić się pieszy. Kontynuując w tych 
warunkach jazdę, pomimo braku widoczności na przejście dla pieszych po swojej 
lewej stronie, obwiniona podjęła zakazany manewr wyprzedzania pojazdu 
bezpośrednio przed przejściem dla pieszych (art. 26 ust. 3 pkt 1 p.r.d.), choć powinna 
w tej sytuacji drogowej przewidzieć, że na przejście, w sposób wcześniej niewidoczny 
z uwagi na jadący równolegle tramwaj, mógł wejść pieszy, który z racji pierwszeństwa 
będzie kontynuował przechodzenie do przeciwległej strony jezdni. Wobec 

 
4
powyższego nie ma znaczenia podnoszona w odwołaniu obwinionej okoliczność, że w 
wyroku sądu karnego opis przypisanego przestępstwa wskazywał na podjęcie 
manewru omijania tramwaju, który zatrzymał się w celu ustąpienia pierwszeństwa 
pieszemu, zaś w wyroku Sądu Dyscyplinarnego ustalono, że obwiniona wyprzedzała 
tramwaj w obrębie przejścia dla pieszych. W tej ostatniej sytuacji, wbrew sugestii 
skarżącej, przewinienie dyscyplinarne zawiera znamiona przestępstwa z art. 177 § 2 
k.k., gdyż wskazuje na naruszenie zasad bezpieczeństwa ruchu drogowego (art. 26 ust. 
3 pkt 1 p.r.d.), choć inaczej opisuje sposób ich naruszenia. Istotne jest bowiem to, że 
niezależnie od opisu czynu, w obu przypadkach zachodzi związek przyczynowy 
pomiędzy naruszeniem reguły ostrożności, a spowodowanym następstwem w postaci 
uszczerbku na zdrowiu pokrzywdzonego. 
Nie ma również podstaw do uwzględnienia alternatywnego wniosku odwołania o 
zmianę wyroku przez odstąpienie od wymierzenia kary. Podnoszone we wniosku 
okoliczności, w postaci upływu znacznego okresu czasu od zdarzenia oraz 
nienagannego zachowania w tym okresie, nie mają dla rozważań o sankcji za 
przewinienie dyscyplinarnej decydującego znaczenia. Obwiniona naruszyła bowiem 
podstawowe zasady ruchu drogowego, co przy znacznym stopniu ich naruszenia, 
przemawia przeciwko uznaniu, że przypisane przewinienie dyscyplinarne stanowi 
wypadek mniejszej wagi, uzasadniający odstąpienie od wymierzenia kary. W tym 
zakresie stanowisko Sądu pierwszej instancji jest również prawidłowe. 
Odnośnie do odwołania Ministra Sprawiedliwości, wniesionego na niekorzyść 
obwinionej, z wnioskiem o zmianę wyroku w zakresie orzeczenia o karze i 
wymierzenia kary nagany, trzeba stwierdzić, co następuje. 
Odwołanie nie zostało uwzględnione z przyczyn procesowych. W zaistniałym 
układzie procesowym takie rozstrzygnięcie nie mogło zostać wydane w postępowaniu 
odwoławczym, albowiem kary nagany nie mógł wymierzyć Sąd pierwszej instancji z 
uwagi na zakaz reformationis in peius wynikający z art. 443 k.p.k. w zw. z art. 434 § 1 
zd. drugie k.p.k. i w zw. z art. 128 u.s.p. Tym samym również w postępowaniu 
odwoławczym nie było dopuszczalne reformatoryjne orzekanie na niekorzyść 
obwinionej. Stwierdzić bowiem trzeba, że orzekanie na niekorzyść co do kary byłoby 
możliwe tylko wówczas, gdyby w tym przedmiocie wyrok zaskarżono na niekorzyść, 
na następnie został on uchylony, a sprawa przekazana w tym zakresie do ponownego 
rozpoznania. 
W 
pierwszym 
chronologicznie 
wydanym 
wyroku 
obwinionej 
wymierzono karę upomnienia. Wyrok ten został zaskarżony przez obwinioną oraz 
Krajową Radę Sądownictwa, z tym że w tym drugim odwołaniu nie wskazano 
kierunku zaskarżenia. Niemniej jednak z treści postawionych zarzutów obrazy art. 438 
pkt 1 i 2 k.p.k. oraz uzasadnienia wynikało, że Krajowa Rada Sądownictwa nie 
kwestionowała na niekorzyść obwinionej rozstrzygnięcia co do kary, a jedynie co do 
opisu przypisanego deliktu dyscyplinarnego. Wyrok ten nie został natomiast 

 
5
zaskarżony przez Ministra Sprawiedliwości. Zaskarżony wyrok został uchylony, a 
sprawę przekazano do ponownego rozpoznania, co oznaczało, że ponowne orzeczenie 
nie mogło być surowsze co do kary. Po rozpoznaniu sprawy Sąd Apelacyjny – Sąd 
Dyscyplinarny wydał wyrok uniewinniający, który został zaskarżony na niekorzyść 
obwinionej przez Ministra Sprawiedliwości, Krajową Radę Sądownictwa i Zastępcę 
Rzecznika Dyscyplinarnego. Wyrok ten został uchylony, a sprawa przekazana do 
ponownego rozpoznania. W tym postępowaniu wymierzono ponownie karę 
upomnienia w związku ze stwierdzeniem popełnienia przewinienia dyscyplinarnego. 
Jednakże w tym postępowaniu, pomimo możliwości orzekania na niekorzyść 
obwinionej, takie rozstrzygnięcie mogło zostać wydane przy uwzględnieniu, że 
gwarancyjna funkcja zakazu reformationis in peius dotyczy niepogarszania sytuacji 
prawnej w całym postępowaniu. Gdyby bowiem przyjąć, że ponowne rozpoznanie 
sprawy i możliwość wydania surowszego orzeczenia w świetle art. 443 k.p.k. dotyczy 
tylko poprzedzającego postępowania pierwszoinstancyjnego, a nie wcześniejszych 
ponownych postępowań, to skarżący mógłby obawiać się zaskarżenia na swoją 
korzyść wyroku dlań niekorzystnego, gdyż po ewentualnym jego uchyleniu i 
ponownym korzystnym już rozstrzygnięciu np. uniewinnieniu, które z kolei 
spowodowało zaskarżenie na niekorzyść i uchylenie sprawy do ponownego 
rozpoznania, w konsekwencji mógłby zostać surowiej skazany niż za pierwszym 
razem, pomimo iż wówczas nikt tego orzeczenia na jego niekorzyść nie kwestionował. 
Wobec tego wykładnia funkcjonalna art. 443 k.p.k. upoważnia do wyrażenia poglądu, 
że przy ponownym rozpoznaniu sprawy z powodu zaskarżenia orzeczenia na 
niekorzyść oskarżonego (obwinionego), wydanie orzeczenia surowszego niż uchylone 
może nastąpić przy uwzględnieniu i porównaniu surowości tego orzeczenia w 
stosunku nie tylko do orzeczenia uchylonego poprzednio, ale również wcześniej 
uchylonych orzeczeń, gdyż zastosowanie ma zakaz reformationis in peius. 
Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny utrzymał w 
mocy zaskarżony wyrok, a kosztami postępowania dyscyplinarnego na podstawie art. 
133 u.s.p. obciążył Skarb Państwa.